Zachodnia

野獸調鍊師 · Treser Bestii — Ten, kto zamienia dzikie bestie w towarzyszy

Klasa, która oswaja zwierzęta, magiczne bestie i potwory, aby uczynić z nich partnerów bojowych. Tam gdzie zwiadowca komunuje się z naturą ogólnie, treser bestii jest intensywnie wyspecjalizowany w konkretnych zwierzętach. Styl walki zmienia się całkowicie w zależności od rodzaju zwierzęcia-towarzysza.

魔道工學者 · Inżynier Magitechniczny — Twórca łączący magię z maszynerią

Klasa, która stosuje magiczne zasady do maszyn, urządzeń i struktur, aby tworzyć przedmioty magitechniczne (魔道具). Tworząc przedmioty magitechniczne, z których mogą korzystać nawet zwykli ludzie bez magii, rewolucjonizują poziom technologiczny świata. Tradycyjni magowie potępiają ich jako 'heretyków', ale postęp inżynierii magitechnicznej nie może być powstrzymany.

暗黑騎士 · Dark Knight — Upadły wojownik związany z ciemnością

Klasa łącząca moc ciemności z walką wręcz. Przeciwieństwo paladyna — konsumuje własną siłę życiową, by posługiwać się potężną mroczną magią. Znany z przytłaczającej siły ataku i zdolności do siania strachu, ale jako cenę nosi klątwę, która nieustannie pożera jego witalność.

魔劍士 · Magic Swordsman — Rzadki podwójny ekspert kanalizujący magię przez ostrze

Rzadka klasa, która jednocześnie opanowała zarówno władanie mieczem, jak i magię. Charakteryzuje się wlewaniem magii w ostrze w celu ataków żywiołowych lub walką przy jednoczesnym utrzymywaniu magicznych barier. Wymaga znacznej biegłości zarówno w magii, jak i w sztuce fechtunku, co czyni ją niezwykle trudną do opanowania.

降靈術師 · Necromancer — Zakazany mag kontrolujący śmierć

Zakazana klasa magiczna wskrzeszająca duchy umarłych lub kontrolująca zwłoki do walki. Sklasyfikowana jako nielegalna w większości narodów, ale moc nekromancji przewyższa wszelką inną magię. Najbardziej przerażająca klasa magiczna zdolna do nieograniczonego uzupełniania sił.

術士 · Warlock — Przeklęty mag, który zawarł pakt z transcendentną istotą

Klasa pożyczająca moc magiczną poprzez zawarcie paktu z transcendentną istotą, taką jak demon, starożytny bóg lub duch. W przeciwieństwie do maga studiującego teorię, czarownik otrzymuje zdolności przyznane przez patrona. Koszt paktu (dusza, czas życia, wolna wola itp.) jest zawsze obecny.

騎士 · Knight — Wojownik Niższej Szlachty

Najniższy szczebel hierarchii szlacheckiej, klasa wojowników, których ranga jest zdobywana poprzez złożenie przysięgi wierności seniorowi. W przeciwieństwie do innych tytułów szlacheckich, które są dziedziczone, tytuł rycerski może zostać nadany pospolitemu za czyny waleczności lub uznanie pana — co czyni go najbardziej dostępną ścieżką awansu społecznego. W światach fantasy istnieje wiele klas pochodnych, w tym Paladyn, Czarny Rycerz i Rycerz Magiczny.

魔法師 · Mage / Wizard — Specjalista od wiedzy zgłębiający zasady magii

Najbardziej podstawowa klasa magiczna, która studiuje teorię magii i zapamiętuje zaklęcia, by posługiwać się magią. Specjalizuje się w potężnej magii ataku na dystans i rozgałęzia się na różne zaawansowane klasy w zależności od specjalności (żywiołowa, przywoływanie, wiązanie, czas itp.). Najniższe HP spośród wszystkich klas, zrównoważone największą siłą ognia magicznego.

精靈師 · Elementalist — Mag walczący u boku elementarnych duchów natury

Klasa magiczna zawierająca kontrakty z elementarnymi duchami natury — ognia, wody, wiatru, ziemi, błyskawicy, światła i ciemności — lub bezpośrednio manipulująca samymi żywiołami. W przeciwieństwie do przywoływacza, elementalista tworzy równorzędne partnerstwo z duchami, pożyczając ich moc, by posługiwać się ostateczną magią danego żywiołu.

治癒師 · Uzdrowiciel — Serce drużyny, które przywraca życie

Klasa specjalizująca się w magii leczniczej. Przywraca obrażenia członków drużyny i usuwa negatywne stany; uzdrowiciele najwyższego szczebla posiadają także zdolność wskrzeszania poległych. Niska zdolność ataku, ale dopóki drużyna żyje, walka trwa — mówi się, że z uzdrowicielem w drużynie nie można przegrać.

召喚士 · Summoner — Mag-dowódca przywołujący istoty do walki

Klasa magiczna przywołująca istoty z innych wymiarów lub natury (duchy, magiczne bestie, anioły, demony, nieumarłe duchy itp.) i rozmieszczająca je w walce. Przywoływacz dowodzi z tyłu, podczas gdy jego przywołania walczą. Liczba i jakość przywoływań bezpośrednio przekłada się na siłę bojową przywoływacza.

守護者 · Guardian — Żelazna ściana powstrzymująca świat za pomocą jednej tarczy

Klasa bojowa w pełni specjalizująca się w obronie i ochronie drużyny. Choć słaba w ataku, nieporównywalna obrona i zdolność generowania zagrożenia pozwalają pochłaniać wszystkie ataki wroga i osłaniać sojuszników. Kontry tarczą i parady obronne — konwertujące obronę w atak — to ich charakterystyczne techniki.

龍騎士 · Rycerz Smoka — Niebiański wojownik, który zawarł pakt ze smokiem

Niezwykle rzadka klasa bojowa, która zawarła kontrakt lub więź ze smokiem i walczy u jego boku. Nawet sam rycerz smoka jest na szczycie siły bojowej, ale sparowany ze smokiem, żadna armia nie może im sprostać. Więź ze smokiem wzmacnia się, im czystsze serce rycerza.

自然祭司 · Druid — Starożytny kapłan, który stał się jednością z naturą

Starożytna klasa kapłańska, która traktuje zjawiska naturalne i cykl życia jako swoją wiarę, posługując się magią natury. Obsługuje całą magię związaną z naturą — od leczenia, przemiany kształtu i przywoływania roślin i zwierząt po wywoływanie klęsk żywiołowych. Absolutny autorytet w lasach, górach i nadmorskich regionach przyrodniczych.

鍊金術師 · Alchemist — Granica między nauką a magią, która transformuje materię

Klasa wspierająca walkę i codzienne życie poprzez transformację materiałów, wytwarzanie leków i tworzenie magicznych narzędzi. Specjalizuje się bardziej w tworzeniu i wspieraniu niż w walce, choć alchemicy najwyższego poziomu mogą też walczyć używając materiałów jako broni. Kamień Filozoficzny i dążenie do nieśmiertelności są odwiecznymi celami alchemika.

侍女 · Dama Dworu — Kobieta Służąca Szlachetnym Damom

Żeńska towarzyszka, która służy wyłącznie wysokorodnej kobiecie — królowej, księżniczce lub szlachciance. W przeciwieństwie do zwykłych służących, damy dworu są często wywodzone z samych domów szlacheckich, co daje im unikalną podwójną tożsamość jako 'służąca, która jest jednocześnie szlachcianką.' Liczba towarzyszek i prestiż ich domów służyły jako miara statusu pani. Pierwsza Dama Dworu królowej wywierała potężny wpływ na dworze.

槍騎士 · Lancer — Specjalista od szarż i przebijających ciosów

Klasa bojowa specjalizująca się we włóczniach i walce konno. Siła przebicia generowana przez konną szarżę może przebić każdą zbroję, a długi zasięg pozwala na precyzyjne celowanie w punkty żywotne dużych wrogów. Lancerzy specjalizujący się w polowaniu na smoki są czasem nazywani 'Zabójcami Smoków'.

聖騎士 · Paladin — Wojownik światła pobłogosławiony boską łaską

Klasa hybrydowa, która jednocześnie posługuje się świętą magią i walką wręcz. Łącząc siłę bojową wojownika z leczeniem i świętą magią kapłana, paladyn pełni najbardziej wszechstronną rolę w każdej drużynie. Ceni sprawiedliwość, wiarę i przysięgi — złamanie przysięgi może przemienić go w 'Upadłego Paladyna', który traci boskie zdolności.

遊擊手 · Ranger — Tropiciel, który stał się jednością z dziką przyrodą

Klasa integrująca przetrwanie, tropienie i walkę w naturalnych środowiskach, takich jak lasy, pustkowia i pola śnieżne. Klasa hybrydowa łącząca zdolności dystansowe łucznika z magią natury, empatią do zwierząt i stawianiem pułapek. Najsilniejsza istota poza cywilizacją.

吟遊詩人 · Bard — Wędrowny artysta, który zmienia świat pieśnią i historią

Unikalna klasa, która kanalizuje magię przez muzykę, poezję i opowieści, aby wpływać na otaczających ich ludzi. W walce buff'uje całą drużynę poprzez występy lub urzeka i myli wrogów. Mile widziany wszędzie na świecie, jest nieocenionym źródłem informacji, świadkiem historii i tym, który tworzy legendy.

戰士 · Warrior — Podstawowa klasa walki wręcz, walcząca siłą i wytrzymałością

Najbardziej podstawowa klasa bojowa, prowadząca walkę wręcz przy użyciu broni fizycznej, takiej jak miecze, topory i broń obuchowa. Znany z wysokiego HP i obrony, wojownik stoi na czele każdej drużyny. W zależności od specjalizacji dzieli się na buildy defensywne (tank) lub ofensywne (DPS).

聖職者 · Kleryk — Kapłan-wojownik walczący i leczący mocą boską

Klasa, która modli się do bóstwa i otrzymuje świętą magię do użytku w walce. Bardziej ofensywny niż uzdrowiciel, łącząc świętą magię ataku i leczenie w hybrydową rolę bojowo-wspomagającą. Szczególnie niszczycielski przeciwko nieumarłym i demonom. Styl walki i dostępna magia zmieniają się całkowicie w zależności od czczonego bóstwa.

使用人 — Ci, którzy służą szlacheckim dworom

Klasa zatrudniona przez szlacheckie lub zamożne kupieckie domostwa do pomocy w codziennym życiu. W przeciwieństwie do chłopów pańszczyźnianych, służący otrzymują wynagrodzenie i zakwaterowanie na podstawie umowy o pracę, a ich pozycja społeczna zmienia się stosownie do prestiżu pana. Główny kamerdyner dużej posiadłości może mieć więcej praktycznego wpływu niż drobny szlachcic. Role są podzielone na lokai, kamerdynerów, kucharzy, stajennych, ochroniarzy i innych.

賢者 · Mędrzec — Ten, kto stoi na końcu wszelkiej wiedzy

Intelektualna klasa najwyższego szczebla opanowująca wszystkie dziedziny, w tym magię, walkę, historię i naukę. Nie jest specjalistą w żadnej jednej dziedzinie, lecz skrajnością generalisty, który wie wszystko. Jedno słowo rady od mędrca może zmienić los królestwa, a posiadanie jednego mędrca w grupie podbijającej pana demonów całkowicie zmienia strategię.

聖女 · Święta / Święta Dziewica — Najwyższa Religijna Kobieta, Pobłogosławiona przez Boskie

Kobieta oficjalnie uznana przez kościół lub instytucję religijną za obdarzoną boską łaską. Powszechne jest, że kobieta, która za życia czyniła cuda lub poniosła śmierć męczeńską, jest kanonizowana pośmiertnie, ale w fantasy żywa Święta Dziewica jest często przedstawiana jako potężna istota, która przejawia magię światła, leczenie i zdolności egzorcyzmu w obecnym świecie. Jej autorytetu nie można łatwo zbagatelizować nawet przez władzy królewskiej, a ona odgrywa symboliczną rolę w podnoszeniu morale żołnierzy na polu bitwy.

盜賊 · Rogue / Thief — Wszechstronny rozwiązywacz problemów pracujący w cieniu

Klasa łącząca umiejętności niewaleczne, takie jak skradanie, rozbrajanie pułapek, otwieranie zamków i kieszonkowanie z walką nastawioną na zasadzki. Preferuje walkę przez zasadzki, trucizny i przewagi środowiskowe zamiast bezpośredniej konfrontacji. Jedyny specjalista w drużynie od rozpoznania, rozbrajania pułapek i infiltracji.

時間術師 · Chronomancer — Zakazane ekstremum tego, kto używa samego czasu jako broni

Niezwykle rzadka klasa magiczna manipulująca przepływem czasu. Posługuje się spowolnieniem, przyspieszeniem, odwróceniem i zatrzymaniem czasu i choć teoretycznie jest najpotężniejszą klasą magiczną, skutki uboczne magii czasu (paradoksy, pęknięcia równoległych światów) są tak poważne, że jest zakazana w większości światów.

祭司長 · Arcykapłan — Najwyższy autorytet religijny łączący bogów i ludzkość

Najwyższa pozycja religijna, która przewodniczy rytom świątynnym i otrzymuje boskie objawienia, by przekazywać je wiernym. Bezpośrednia walka jest rzadsza niż dla uzdrowicieli czy kleryków, ale dzięki bezpośredniej łasce bóstwa skala i moc ich świętej magii jest nieporównywalnie większa. Szczyt autorytetu religijnego rywalizujący z władzą królewską.

弓手 · Archer — Specjalista od precyzyjnych ataków na długim dystansie

Klasa atakująca wrogów z odległości przy użyciu łuku jako głównej broni. Znana z szybkiej prędkości strzału i wysokiej mobilności, adaptuje się do różnych sytuacji używając specjalnych strzał (truciznowych, ognistych, wybuchowych). Wzrok i koncentracja liczą się bardziej niż jakikolwiek inny atrybut w tej klasie.

Wyvern · Rodzaj smoka — Legendarne stworzenie z dwiema nogami i skrzydłami

Wywern (wyvern) to dwunozny, z parą skrzydel nietoperza, smok sredniowiecznej europejskiej heraldyki i ludowej tradycji. Nazwa pochodzi od staroangielskiego 'wivere' (zmija) — z lacinskiego 'vipera' — a od zachodniego czworonoznego smoka rozni go brak konczyn przednich (skrzydla pelnia role ramion) oraz dlugi kolczasty ogon zakonczony zatrutym zadlem w ksztalcie grotu strzaly. Forma heraldyczna zostala ustalona w heraldyce anglo-normanskiej konca XII wieku za Henryka II, a 'Boke of Saint Albans' Juliany Berners (1486, British Library IB.55712) jest pierwszym angielskim podrecznikiem oddzielajacym wywerna od czworonoznego smoka jako odrebnej bestii heraldycznej. Walijski czerwony smok Y Ddraig Goch stal sie oficjalnym godlem dynastii Tudorow po bitwie pod Bosworth (1485), a heraldycy angielscy XIX wieku ujednolicili obie formy jako 'wywerna czworonoznego'. Ta sama sylwetka pojawia sie w Fell Beasts J.R.R. Tolkiena we 'Wladcy Pierscieni' (1954-55), w wywernach 'Dark Souls' (FromSoftware, 2011), w linii Rathalos serii 'Monster Hunter' (Capcom, od 2004), w smokach 'The Elder Scrolls V: Skyrim' (2011) oraz w smokach 'Gry o Tron' HBO (2011-2019).

Smaug — zwany tez Zlotym, Wspanialym, Olbrzymim — to chciwy zlota smok ognia z 'Hobbita, czyli tam i z powrotem' J.R.R. Tolkiena (George Allen & Unwin, Londyn, 1937), bezposredni wizualny wzor kazdego nowoczesnego smoka fantasy spiacego na skarbie. Jest wielkim szkarlatnoluskim, ze skrzydlami nietoperza, dwunoznym smokiem ognia (czyli, scisle heraldycznie, wywernem), ktory okolo 2770 roku Trzeciej Ery napadl na krasnoludzkie krolestwo Durinowego Ludu pod Samotna Gora (Erebor), wymordowal rod Thrórа i ulozyl sie na zrabowanym skarbie — wraz z Arcyklejnotem Thráina. Okolo stu siedemdziesieciu lat pozniej, w akcji 'Hobbita', hobbit Bilbo Baggins, trzynastu krasnoludow pod wodza Thorina Debowej Tarczy i czarodziej Gandalf wyruszaja do Gory; rozmowa Bilba ze Smaugiem w rozdziale dwunastym ('Wiadomosci z wnetrza') odkrywa jedyne miejsce pozbawione lusek na lewej piersi Smauga. Drozd przenosi tajemnice do Barda Lucznika z Esgaroth, ktorego dziedziczna Czarna Strzala trafia w to miejsce, a Smaug pada martwy do Dlugiego Jeziora. Jego smierc wyzwala Bitwe Pieciu Armii konczaca powiesc.

Niebieski Smok to jeden z pieciu chromatycznych (zlych) smokow Dungeons & Dragons. Gary Gygax i Dave Arneson wprowadzili go juz w oryginalnym pudelku z 1974 roku jako wladce pustyni, a od Monster Manuala AD&D z 1977 roku jego charakter zostal ustalony jako praworzadny zly. Rozpoznawalny po lazurowych luskach i jednym masywnym rogu na pysku, jego oddech to liniowy piorun o dlugosci 18 metrow zadajacy 12d10 obrazen w piatej edycji (2014). Wsrod smokow chromatycznych jest najbardziej terytorialny i metodyczny: rzadzi pustynnymi plemionami i koczownikami za pomoca halucynacji, fatamorgany i kontroli umyslu, az do wynoszenia siebie do rangi bostwa — cecha stala od AD&D do piatej edycji. Ta sama istota pojawia sie w 'In Search of the Unknown' Mike a Carra (1979), w Kronikach Smoczej Lancy autorstwa Tracy Hickmana i Margaret Weis oraz w pustynnych spotkaniach Baldur's Gate 3 (2023).

Bialy Smok (White Dragon) to jeden z pieciu galezi smokow chromatycznych, ktore zakorzenily sie w pierwszej edycji Dungeons & Dragons z 1974 roku Gary'ego Gygaxa i Dave'a Arnesona, zimny lowca, ktory dzierzy calorocznie pokryte sniegiem pola siedzenia polarnego i zmarznieta pustkowie jako swoje terytorium. Luski biale jak snieg topnieja w bialym siedzeniu lodowca i lodu bez jednego cienia, a z jego paszczy wydycha pojedyncza prosta linia zimna, ktora przynosi smierc jednego oddechu, mrozac czlowieka i bestie w jednym siedzeniu. Posrod pieciu smokow chromatycznych, czarnego, niebieskiego, zielonego, czerwonego i bialego, ten stoi w siedzeniu najnizszej inteligencji, lecz instynkt lowiecki bestii jest na tym samym siedzeniu w zamian postawiony najwyrazniej, a raz gdy upatrzyl sobie zdobycz, sciga ja przez dni w jednym siedzeniu z wielka cierpliwoscia. Jego legowisko to jaskinia w lodowcu lub gleboke siedzenie w wiecznym sniegu, a wewnatrz postac cial ludzi i bestii zabitych w tym samym polowaniu, zachowanych na zawsze w lodzie, jest najwyrazniejszym znakiem jednego siedzenia.

Czerwony Smok jest szczytem pieciu chromatycznych (zlych) smokow Dungeons & Dragons i najbardziej ikoniczna postacia smoczego archetypu w zachodniej fantasy. Gary Gygax i Dave Arneson wprowadzili go w 1974 roku w broszurze 'Monsters & Treasure' z oryginalnego pudelka jako wybuchajacego ogniem wladce wulkanicznych i gorskich terytoriow, a jego charakter zostal ustalony jako chaotyczny zly od Monster Manuala AD&D (1977). W Monster Manualu piatej edycji (2014) doroslý Czerwony Smok mierzy od 25 do 30 metrow, poziom wyzwania 17, ze stozkiem szesciu metrow ogniem 18k6 obrazen, a pradawny Czerwony Smok osiaga poziom wyzwania 24 ze stozkiem 90 stop i 26k6 obrazen. Wspolczesnym kanonicznym obrazem jest Smaug, szkarlatny smok zwiniety na skarbie Samotnej Gory (Erebor) w 'Hobbicie' (1937) J.R.R. Tolkiena, a taksonomia chromatyczna AD&D jest powszechnie odczytywana jako bezposrednie zapozyczenie ikonografii Smauga. Ta sama linia ciagnie sie do Takhisis, Ciemnej Krolowej Smoczej Lancy, do Smoka Shivan z 'Magic: The Gathering' (od 1993) i do spotkan z Pradawnym Czerwonym Smokiem w Baldur's Gate 3 (2023).

Zloty Smok jest najwyzszym z pieciu metalicznych smokow Dungeons & Dragons (zloto, srebro, miedz, braz, mosiadz), wprowadzonym przez Gary'ego Gygaxa w 'Supplement III: Eldritch Wizardry' (TSR, 1976) i skodyfikowanym przez 'Monster Manual' AD&D (1977), 'Deities & Demigods' (1980), 'Draconomicon' (1990), 'Monster Manual' piatej edycji (2014) i 'Fizban's Treasury of Dragons' (2021). Jego charakter jest ustalony jako praworzadny dobry, a cechami rozpoznawczymi sa luski jasne jak slonce, para eleganckich rogow zagietych do tylu i zlote wasy zwisajace pod szczeka. Z paszczy wydobywaja sie dwa rodzaje oddechu w stozku 90 stop: strumien zlotego ognia i gaz oslabiajacy, ktory chwilowo odbiera sile temu, kto go wdycha. Siedem pradawnych zlotych smokow stanowi osobista straz platynowego krola metalicznych smokow Bahamuta. Zloty Smok moze sie dowolnie przeobrazac (polymorph self) w czlowieka, elfa, draconianina lub innego humanoida i jest najpotezniejszym czarownikiem wsrod smokow, wladajacym magia dziewiatego kregu, taka jak zatrzymanie czasu, w piatej edycji. Ta sama sylwetka i tradycja pojawiaja sie w Kronikach Smoczej Lancy i w spotkaniach ze zlotymi smokami w Baldur's Gate 3 (2023).

Czarny Smok (Black Dragon) to jedna z galezi smokow chromatycznych, ktore zakorzenily sie w pierwszej edycji Dungeons & Dragons z 1974 roku Gary'ego Gygaxa i Dave'a Arnesona, wielka jaszczurka o zlym charakterze, ktora panuje na zgnilych siedzeniach bagna i mokradel. Luski czarne jak lakier, dwa dlugie rogi, ktore zaginajа sie do tylu w miare jak rosna, i waskie zolte oczy, ktore lsnia przez mgle, sa najwyrazniejszym znakiem jednego siedzenia, a z jego paszczy wydycha pojedyncza prosta linia silnego kwasu, ktory koroduje nawet stalowy rynsztunek w jednym przejsciu. Zna kazde siedzenie swojego terytorium dokladnie, a sadystyczny zwyczaj niezabijania czlowieka jednym ciosem, lecz dreczenia go powoli i picia jego bolu, wyroznia sie najbardziej posrod innych smokow chromatycznych tego samego siedzenia. Jego legowisko to zatopiona stara swiatynia lub waska, ciemna jaskinia w sercu bagna, gdzie sadza ludzkich niewolnikow i jaszczuroludzi (lizardfolk), by tkali siedzenie labiryntu.

Nymph — Niższy Duch Lasu

Nimfa (greckie Nymphē, angielskie Nymph) to decydujacy kanoniczny zbiorowy termin dla zenskich duchow zamieszkujacych rozne aspekty natury w mitologii starogreckiej. Etymologia to greckie nymphē ('mloda kobieta, panna mloda'), a klasyfikowane sa wedlug srodowiska zamieszkania — Driada (drzewo), Hamadriada (konkretne drzewo), Najada (slodka woda), Nereida (morze), Oreada (gora), Limniada (jezioro), Auloniada (dolina) — decydujaca kanoniczna ikonografia. Decydujacy kanon tekstowy to linia 420 Ksiegi 6 Iliady i linie 105-109 Ksiegi 6 Odysei Homera z VIII wieku p.n.e. — nimfy towarzyszace Artemidzie — a lista piecdziesieciu Nereid w liniach 240-264 i lista trzech tysiecy Okeanid w liniach 346-370 Teogonii Hezjoda (Hesiodos) z okolo 700 p.n.e. to decydujacy grecko-mitologiczny kanon. Decydujacy lacinski kanon literacki to Metamorfozy z okolo 8 n.e. Owidiusza (Publius Ovidius Naso, 43 p.n.e. - 17 n.e.), a decydujacy wiktorianski kanon wizualny to obraz Hilas i nimfy (Hylas and the Nymphs) brytyjskiego malarza Johna Williama Waterhouse'a (1849-1917) z 1896 r. — w kolekcji Manchester Art Gallery.

Sylfida — Niższy duch wiatru

Sylfida (francuskie Sylphide, angielskie Sylphid, lacinskie sylphida) to decydujaca kanoniczna adaptacja malego Sylfa lub mlodego Sylfa wprowadzonego jako 'sylphid' w linii 50 Piesni 1 satyrycznego poematu Lok porwany (The Rape of the Lock) (rozszerzone wydanie 5 piesni z 1714 r.) Alexandra Pope'a (Alexander Pope, 1688-1744) opublikowanego w Anglii 4 maja 1712 r. Etymologia laczy lacinskie Sylphus (Sylf, duch powietrza) Paracelsusa z 1566 r. z grecko-lacinskim zdrobnialym-zenskim sufiksem -ida — decydujace kanoniczne slownictwo — a ikonografia przedstawia eleganckiego, lekkiego ducha z malymi skrzydlami podobnymi do skrzydel motyla lub wazki w bialym stroju. Decydujacy kanon to balet La Sylphide prawykonany w Operze Salle Le Peletier w Paryzu 12 marca 1832 r. — skomponowany przez Jean-Madeleine'a Schneitzhoeffera, w choreografii Filippa Taglioniego, z Marie Taglioni w roli glownej — ustanawiajac decydujace pochodzenie baletu romantycznego XIX wieku jako pierwsze przedstawienie na palcach w historii baletu. Nowela z 1822 r. Trilby, ou le Lutin d'Argail francuskiego pisarza Charlesa Nodiera (Charles Nodier, 1780-1844) to decydujace zrodlo libretta baletu z 1832 r., a wersja dunska prawykonana w Krolewskim Teatrze w Kopenhadze 28 lipca 1836 r., w choreografii Augusta Bournonville'a (1805-1879) i skomponowana przez Hermana Severina Lovenskiolda, to decydujacy dunski kanon baletu zachowany do 2024 r.

Oread · Trowell · Gnoass — Król Duchów Ziemi

Oreada (greckie Oreias, liczba mnoga Oreiades, angielskie Oread) to nimfa gorska (greckie nymphe) mitologii greckiej, zamieszkujaca gory i jaskinie, czesto przedstawiana jako towarzyszka bogini lowow Artemidy (Artemis) — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac greckiego mitologicznego ducha gorskiego. Etymologia wywodzi sie z greckiego oros ('gora'), a w klasyfikacji nimf — Najada (slodka woda), Okeanida (ocean), Nereida (slone morze), Driada (drzewo), Oreada (gora) — Oreada jest decydujacym kanonem gory. Decydujacy kanon tekstowy to pochodzenie w linii 420 Ksiegi 6 Iliady greckiego poety Homera (Homeros) z VIII wieku p.n.e. — ze nimfy gorskie zasadzily wiazy przy grobie Eetiona, ojca Andromachy — i w liniach 615-617 Ksiegi 24 — ze nimfy gorskie tanczyly na Gorze Sypilos po smierci dzieci Niobe — pochodzenie ikonografii nimfy gorskiej, a decydujacy kanon to kanon Echo i Narcyza w liniach 339-510 Ksiegi 3 Metamorfoz (Metamorphoses) rzymskiego poety Owidiusza (Publius Ovidius Naso, 43 p.n.e. - 17 n.e.) okolo 8 n.e. — w ktorym oreadynska nimfa gorska Echo nieodwzajemnienie kochala pieknego mlodziencas Narcyza, ale przez przeklenstwo Hery moga jedynie powtarzac ostatnie slowa innych i ostatecznie stala sie echem gorskim (meta-echo) — decydujacy kulminacyjny kanon lacinsko-literackiej Oready. Obraz z 1903 r. Echo i Narcyz brytyjskiego prerafaelity Johna Williama Waterhouse'a (1849-1917), w posiadaniu Walker Art Gallery w Liverpoolu, Wielka Brytania, ustanowil wizualny kanon Oready w wiktorianskiej erze XIX wieku.

Will-o'-the-Wisp — Pośredni duch światła

Will-o'-the-Wisp (angielskie Will-o'-the-Wisp) to najbardziej decydujacy kanoniczny ikonograficzny duch blednych ogni (ignis fatuus) angielskiego folkloru. Etymologia to angielskie Will of the Wisp ('Will trzymajacy pochodnie ze slomy'), po raz pierwszy poswiadczone w angielskim w 1607 r. — decydujace kanoniczne slownictwo. Pojawia sie na bagnach, mokradlach i wrzosowiskach w nocy jako mala migoczaca niebieska lub zolta plomien — cofajaca sie przy zblizaniu i zblizajaca sie przy oddalaniu — i wabi zagubionych podroznikow na bagno do smierci — decydujaca kanoniczna ikonografia. Decydujacy kanon etymologiczny to decydujaca legenda, ze zly kowal Will (Smith Will) Anglii XVI wieku, odrzucony zarowno przez niebo, jak i piekly po smierci, niesie pochodnie ze slomy z weglem danym przez diabla i wedruje po bagnach na zawsze, a decydujacy kanon literacki to linia 104 wiersza-blizniaka L'Allegro (L'Allegro) brytyjskiego poety Johna Miltona (John Milton, 1608-1674) z 1631 r. — 'led by the Friar's Lantern' — i basn Bledne ognie sa w miescie, mowi Kobieta z Bagien (Lygtemaendene ere i Byen, sagde Mosekonen) dunskiego pisarza Hansa Christiana Andersena (Hans Christian Andersen, 1805-1875) opublikowana w Kopenhadze, Dania 7 kwietnia 1845 r. — decydujacy kanon basni Andersena. Decydujacy kanon filmowy XXI wieku to film animowany Pixar (Pixar) Merida walecna (Brave) wydany w USA 22 czerwca 2012 r. — w ktorym niebieskie Will-o'-the-Wisps prowadza szkocka ksiezniczke Merida do jej losu — decydujacy globalny kanon filmowy.

Najada · Ellaim · Elquiness — Król Duchów Wody

Najada (greckie Naias, liczba mnoga Naiades, angielskie Naiad) to nimfa slodkowodna (greckie nymphe), ktora zamieszkuje slodka wode (zrodla, rzeki, jeziora, studnie) mitologii greckiej, w postaci pieknej ludzkiej kobiety, ucielesniajaca bostwo slodkowodnego zrodla — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac greckich mitologicznych duchow natury. Etymologia wywodzi sie z greckiego czasownika naein ('plynac'), a w czteroczesciowej klasyfikacji nimf — Najada (slodka woda), Okeanida (Oceanids, ocean), Nereida (Nereids, slone morze) i Driada (Dryads, drzewo) — Najada jest decydujacym kanonem slodkiej wody. Decydujacy kanon tekstowy jest w Teogonii (Theogonia) greckiego poety Hezjoda (Hesiodos), ok. 700 p.n.e. — linie 364-370, kanon 3.000 siostr Okeanid i 3.000 braci Bogow-rzek (Potamoi) urodzonych przez boga-rzeke Okeanosa (Okeanos) i jego siostre Tethys — jest decydujacym kanonem tekstowym Najady, a nimfy rzeczne pojawiaja sie decydujaco w Ksiegach 14 i 20 Iliady i Ksiegach 13 i 17 Odysei Homera (Homeros) z VIII wieku p.n.e. Najada Kastalia ze Zrodla Kastalskiego (Kastalia) przy Swiatyni Apolla w Delfach (Delphoi) w Grecji — kanoniczna inspiracja proroczej poezji — jest najbardziej decydujaca indywidualna Najada, a obraz Hylas i nimfy (Hylas and the Nymphs) z 1896 r. brytyjskiego prerafaelity Johna Williama Waterhouse'a (1849-1917) ustanowil wizualny kanon Najady w wiktorianskiej erze XIX wieku.

Ignis Fatuus · Ignis — Król Duchów Światła

Ignis Fatuus (lacinskie ignis fatuus, angielskie ignis fatuus/will-o'-the-wisp, niemieckie Irrlicht, francuskie feu follet) to kanoniczna nazwa naukowa zjawiska naturalnej fosforescencji na bagnach — lacinskie 'gluptawy ogien' (ignis 'ogien' + fatuus 'gluptawy') — i kanoniczna ikonografia sredniowiecznego europejskiego folkloru i literatury angielskiej, niebieskie swiatlo przypuszczalnie bedace naturalnym zaplonem bagiennego metanu (CH4) i fosfiny (PH3), ktore wabi podroznikow i sprawia, ze traca droge. Etymologia to polaczenie lacinskiego ignis ('ogien') i fatuus ('gluptawy'), a od pojawienia sie w Historii Naturalnej (Naturalis Historia) rzymskiego przyrodnika Pliniusza Starszego (Plinius Maior, 23-79 n.e.) z I wieku, ustanowilo sie jako decydujaca nazwa naukowa w historiach naturalnych XVI-XVIII wieku. Decydujacy kanon tekstowy to kanon Aktu 3 Sceny 3 sztuki historycznej Henryk IV, czesc pierwsza brytyjskiego Williama Shakespeare'a (1564-1616) z 1597 r. — w ktorym Sir Falstaff porownuje czerwony nos Bardolpha do 'ignis fatuus or a ball of wildfire' — decydujaca wpisana w literature angielska, a decydujacy poetycki kanon to kanon linii 634-642 Ksiegi 9 epopei Raj utracony brytyjskiego poety Johna Miltona (1608-1674) z 1667 r. — porownujacy uwiedzenie Ewy przez Szatana do bagiennego ignisa fatuusa — decydujacy kanon w literaturze angielskiej. Will-o-Wisp z Monster Manual D&D z 1977 r. Gygaxa z TSR w USA — konsekwentny az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — to decydujacy kanon will-o'-the-wisp nowoczesnego fantasy RPG.

Salamander · Kasha — Niższy Duch Ognia

Salamandra (lacinskie Salamandra, greckie salamandra, angielskie Salamander) to decydujacy kanoniczny duch ognia (Ignis) wsrod czterech duchow-elementow (Elemental Spirits) w posmiertnym lacinskim traktacie z 1566 r. Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (Liber de Nymphis, Sylphis, Pygmaeis et Salamandris) szwajcarskiego lekarza-alchemika Paracelsusa (1493-1541), maly duch w postaci salamandry calkowicie spowity plomieniami, mieszkajacy w palenisku i wielkim piecu, skanonizowany jako decydujacy duch opiekun kowala i alchemika. Ikonograficzne pochodzenie to (1) kanoniczny zapis w Ksiedze 5, Rozdziale 19 Historii Zwierzat (Historia Animalium) greckiego filozofa Arystotelesa (Aristoteles, 384-322 p.n.e.) z IV wieku p.n.e., ze salamandra chodzi przez ogien i go gasi, i (2) kanoniczne nieporozumienie w Ksiedze 10, Rozdziale 86 Historii Naturalnej (Naturalis Historia) rzymskiego przyrodnika Pliniusza Starszego (Gaius Plinius Secundus, 23-79 n.e.) z 77 r. n.e., ze salamandra rodzi sie przez ogien. Decydujacy kanon to teoria czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r. — Undyna (Woda), Sylf (Powietrze), Gnom (Ziemia) i Salamandra (Ogien) — przez ktora Salamandra stala sie decydujacym kanonem ducha ognia europejskiego Renesansu. Potwor Salamandra z Monster Manual D&D z 1977 r. Gary'ego Gygaxa (1938-2008) z TSR w USA — konsekwentny az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — jest decydujacym kanonem ducha ognia nowoczesnego fantasy RPG.

Ariel · Sylfida · Minervar — Król Duchów Wiatru

Ariel (angielskie Ariel, hebrajskie Ariel ('lew Boga' lub 'poslaniec Boga'), lacinskie Ariel) to duch powietrza w ostatniej solowej sztuce Burza z 1611 r. angielskiego dramaturga Williama Shakespeare'a (1564-1616), wierny sluga czarnoksieznika Prospera, ktory w niewidzialnej postaci swobodnie rozkazuje burzom, iluzjom i muzyce — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac ducha powietrza literatury angielskiej. Etymologia wywodzi sie z hebrajskiego Ariel ('lew Boga' lub 'poslaniec Boga') — alternatywnej nazwy Jerozolimy w Izajasza 29,1-2 Starego Testamentu — a w europejskim mistycyzmie kabalistycznym XIV-XVI wieku Ariel zostal skanonizowany jako aniol elementu powietrza (Powietrze) wsrod siedemdziesiat dwoch aniolow Shem HaMephorash, decydujaco zapisany w Ksiedze 3 De Occulta Philosophia Libri Tres niemieckiego mistyka Heinricha Corneliusa Agrippy (1486-1535) z 1533 r. Decydujacy kanon to sztuka Shakespeare'a Burza, premiera 1 listopada 1611 r. w Palacu Whitehall w Londynie, Anglia (opublikowana w First Folio Tom 1 z 1623 r.) — fabula, w ktorej Ariel, uwieziony w sosnie przez wiedzme Sycorax przez dwanascie lat, jest uratowany przez Prospera i zwiazany do sluzby mu przez dwanascie lat w zamian za obietnice wolnosci (Akty 1.2 do 4) — jest decydujacym kanonem ducha powietrza literatury angielskiej. Sylf Ariel w wierszu satyrycznym Porwanie kosmyka z 1714 r. Alexandra Pope'a (1688-1744) rozszerzyl XVIII-wieczny kanon ducha powietrza literatury angielskiej, a kanon Air Elemental i Sylf z Monster Manual D&D z 1977 r. Gary'ego Gygaxa z TSR w USA jest decydujaca kanoniczna ikonografia ducha powietrza nowoczesnego fantasy RPG.

Dryad — Król Duchów Leśnych

Driada (greckie Dryas, liczba mnoga Dryades, angielskie Dryad) to nimfa drzewa (greckie nymphe) mitologii greckiej, ktora zamieszkuje w lasach i drzewach, pierwotnie oznaczajaca ducha zamieszkujacego w debie (drys, drys), ale pozniej rozszerzona jako ogolna nazwa ducha zamieszkujacego we wszystkich drzewach — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac greckiego mitologicznego ducha natury. Etymologia wywodzi sie z greckiego drys (drys, 'dab'), a w klasyfikacji nimf — Najada (slodka woda), Okeanida (ocean), Nereida (slone morze), Driada (drzewo), Oreada (gora) — Driada jest decydujacym kanonem drzewa. Specjalna kanoniczna postac Hamadriada (Hamadryas, 'z drzewem') jest decydujaca adaptacja Driady, na stale zwiazana z jednym drzewem i dzielaca jego zycie i los. Decydujacy kanon literacki to kanon Erysichthona w liniach 738-878 Ksiegi 8 Metamorfoz (Metamorphoses) rzymskiego poety Owidiusza (Publius Ovidius Naso, 43 p.n.e. - 17 n.e.) okolo 8 n.e. — w ktorym tesalski krol Erysichthon scina dab swietego gaju Demeter, zabijajac Hamadriade, a Demeter wysyla ducha glodu Limosa (Limos), aby ukarac go wiecznym glodem, tak ze ostatecznie pozera samego siebie — a potwor Driada z Monster Manual D&D z 1977 r. Gary'ego Gygaxa (1938-2008) z TSR w USA, konsekwentny az do 5e (5. edycji) z 2014 r., jest decydujacym kanonem ducha drzewa nowoczesnego fantasy RPG.

Gnom · Dżdżownica — Niższy Duch Ziemi

Gnom (lacinskie Gnomus, angielskie Gnome) to decydujacy kanoniczny duch ziemi (Terra) wsrod czterech duchow-elementow (Elemental Spirits) w posmiertnym lacinskim traktacie z 1566 r. Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (Liber de Nymphis, Sylphis, Pygmaeis et Salamandris) szwajcarskiego lekarza-alchemika Paracelsusa (Theophrastus Bombastus von Hohenheim, 1493-1541). Posiada decydujaca ikonografie malej postaci starca (zwykle okolo 30 cm), z biala broda i czerwona stozkowa czapeczka, zamieszkujacego w ziemi, jaskiniach, skalach i kopalniach, wprawnego w wydobyciu klejnotow, mineralow i metali — kanoniczny stroz skarbu, o usposobieniu do unikania ludzi. Etymologia to lacinskie Gnomus — ukute przez Paracelsusa, przypuszczalnie z greckiego ge-nomos (ge-nomos, 'ten, ktory mieszka w ziemi') lub gnosis (gnosis, 'wiedza') — i jest decydujacym kanonicznym slownictwem. Decydujacy kanon to teoria czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r., opublikowana posmiertnie w Bazylei, Szwajcaria — Undyna (Woda), Sylf (Powietrze), Gnomus (Ziemia), Salamandra (Ogien) — przez ktora Gnom stal sie decydujacym kanonem ducha ziemskiego europejskiego Renesansu. Pierwsza produkcja ceramicznego ogrodowego krasnoluda (Gartenzwerg) w warsztacie Philippa Griebla w Graefenroda, Turyngia, Niemcy, w 1872 r. decydujaco ustanowila globalny kanon Gnoma dekoracji ogrodowej XIX i XX wieku, a rasa Gnom z Monster Manual D&D z 1977 r. Gary'ego Gygaxa z TSR w USA — konsekwentna az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — jest decydujacym kanonem rasy Gnoma nowoczesnego fantasy RPG.

Jack Frost — Niższy duch lodu

Jack Frost to uosobiony duch szronu i mrozu w folklorze angielskim i skandynawskim, pojawiajacy sie jako mlody chlopiec lub psotny starzec, kanoniczna ikonograficzna postac, ktora rysuje wzory lodowych kwiatow (frost ferns, 'paprocie szronu') na oknach w zimowe poranki i szczypie ludzi w nosy i palce u nog. Etymologia to polaczenie angielskiego Jack (ogolne meskie imie) i Frost (szron, z staroangielskiego forst), a pierwszy decydujacy zapis tekstowy angielskiego Jack Frost pojawia sie w wierszu z 1734 r. A Mountain of Frost w brytyjskim London Magazine. Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie (1) nordycko-mitologicznych olbrzymow szronu Jokulla ('lodowiec') i Frostiego ('szron') z Rozdzialu 1 Halfdanar saga svarta Heimskringli islandzkiego poety z poczatku XIII wieku Snorriego Sturlusona (1179-1241), i (2) kanonu Morozko (Morozko, 'Maly Szron') i Ded Moroz ('Dziadek Mroz') z Rosyjskich Bajek Ludowych (Narodnye Russkie Skazki) rosyjskiego folklorysty Alexandra Afanasjewa (1826-1871) z lat 1855-1863. Decydujacy nowoczesny kanon to piosenka z 1944 r. The Christmas Song amerykanskiego kompozytora Mela Torme (1925-1999) i autora tekstu Roberta Wellsa (1922-1998) — z linijka 'Jack Frost nipping at your nose' — ktora decydujaco ustanowila XX-wieczny globalny kanon Jack Frost, a glowny bohater Jack Frost filmu animowanego DreamWorks Strazinicy marzen (Rise of the Guardians, wydanego 21 listopada 2012 r. w USA, opartego na Williamie Joyce) to XXI-wieczny globalny kinowy kanon Jack Frost.

Fire-Drake · Ignis · Salaime — Wyższy Duch Ognia

Fire-drake (staroangielskie fyrdraca, angielskie fire-drake) to decydujaca kanoniczna nazwa zionacego ogniem smoka (draca) mitologii staroangielskiej i nordyckiej. Etymologia to polaczenie staroangielskiego fyr ('ogien') i draca (zapozyczone z lacinskiego draco i greckiego drakon, 'smok'), starsza forma angielskiego dragon. Decydujacy kanon tekstowy to kanon w liniach 2200-3182 Ksiegi 3 staroangielskiej epopei Beowulf (3182 linie ogolem) przez anonimowego autora z VIII-X wieku — w ktorym bohater Beowulf w starosci po panowaniu w krolestwie Geatow przez piecdziesiat lat, gdy zlodziej kradnie skarb spiacego fire-drake — smok niszczy krolestwo Geatow ogniem — Beowulf wraz ze swoim wiernym towarzyszem Wiglafem zabija smoka, ale umiera od jadu smoka. Pojedynczy manuskrypt Beowulfa — Kodeks Nowell (Cotton Vitellius A.xv w British Library) skopiowany okolo roku 1000 — to decydujacy kanon tekstowy, a Smaug z Hobbita J. R. R. Tolkiena (1892-1973), opublikowanego w Wielkiej Brytanii 21 wrzesnia 1937 r. — fire-drake strzegacy skarbu pod Samotna Gora — to decydujaca nowoczesna adaptacja globalnego kanonu smoka ognia fantasy XX wieku, a Czerwony Smok (oddech ognia) z Monster Manual D&D z 1977 r. Gary'ego Gygaxa z TSR w USA — konsekwentny az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — to decydujacy kanon smoka ognia nowoczesnego fantasy RPG.

Nix · Naias · Undine — Niższy Duch Wody

Nix (staroangielskie nicor, staronordyckie nykr, niemieckie Nix/Nixe, angielskie Nix lub Nixie) to kanoniczna ikonograficzna postac wodnego ducha germanskiego i slowianskiego folkloru zamieszkujaca slodka wode — rzeki, jeziora i studnie — pojawiajaca sie w uwodzicielskiej ludzkiej formie (glownie jako piekne kobiety lub przystojni mezczyzni) i wabiaca ludzi do wody przez muzyke i spiew, a prawdziwa forma to kanoniczna ikonografia rybi ogona, rybiej luski lub zielonej skory. Etymologia wywodzi sie z praindoeuropejskiego *neigw- ('myc, oczyszczac') przez pragermanskie *nikwiz — kanoniczne slownictwo staroangielskiego nicor, staronordyckiego nykr i staro-wysoko-niemieckiego nihhus. Decydujacy kanon tekstowy to linia 422 Ksiegi 1 i linia 1427 Ksiegi 2 staroangielskiej epopei Beowulf (Beowulf) anonimowego autora z VIII-X wieku — potwory wodne 'nicras' w jeziorze, gdzie bohater Beowulf walczy z matka Grendela mieczem Hrunting — decydujace pochodzenie kanonu germanskiego, a kanon bajki 79 Nikse z Mlynskiego Stawu (Die Nixe im Teich) z Kinder- und Hausmaerchen niemieckich braci Grimm (Jakub i Wilhelm) z 1812-1815 r. to decydujacy kanon niemieckiego bajkowego Nixa XIX wieku. Wiersz z 1779 r. Rybak (Der Fischer) niemieckiego poety Johanna Wolfganga von Goethego (1749-1832) i wiersz z 1824 r. Lorelei (Die Loreley) niemieckiego poety Heinricha Heinego (1797-1856) ustanowily niemiecki romantyczny poetycki kanon Nixa XIX wieku, a opera Rusalka czeskiego kompozytora Antonina Dvoraka (1841-1904), prawykonana 31 marca 1901 r. w Teatrze Narodowym w Pradze, to decydujacy muzyczny kanon slowianskiego kanonu Nixa.

Nereida · Ciquel · Endairon — Wyższy Duch Wody

Nereida (greckie Nereis, liczba mnoga Nereides, angielskie Nereid) to kanoniczna ikonograficzna postac piecdziesieciu siostr nimf morskich (nimfa) urodzonych dla boga morza Nereusa (Nereus, 'mokry') i Okeanidy Doris (Doris) z mitologii greckiej. W klasyfikacji nimf — Najada (slodka woda), Okeanida (ocean), Nereida (slone morze), Driada (drzewo), Oreada (gora) — Nereida jest decydujacym kanonem slonego morza, a decydujacy kanon tekstowy to kanon linii 240-264 Teogonii (Theogonia) greckiego poety Hezjoda (Hesiodos) z ok. 700 p.n.e. — nazywajacy wszystkie piecdziesiat Nereid — decydujacy kanon. Najdecydujacy homerycki kanon to kanon linii 35-64 Ksiegi 18 Iliady greckiego poety Homera (Homeros) z VIII wieku p.n.e. — gdy Nereida Tetyda (Thetis), matka bohatera Achillesa, oplakuje smierc przyjaciela swojego syna Patroklesa, trzydziesci trzy siostry Nereidy wynurzaja sie z glebokomorskiej jaskini, aby ja pocieszyc — decydujaca kanoniczna scena greckiej epopei, a najdecydujacy kanon wizualny to obraz z ok. 1512 r. Triumf Galatei (Trionfo di Galatea) wloskiego renesansowego malarza Rafaela (Raffaello Sanzio da Urbino, 1483-1520) — w posiadaniu Villa Farnesina w Rzymie — decydujace kulminacyjne dzielo renesansowego kanonu wizualnego Nereidy.

Feniks · Sallion — Król Duchów Ognia

Duch Feniksa (greckie Phoinix, lacinskie Phoenix, angielskie Phoenix) to kanoniczna ikonograficzna postac niesmiertelnego plomiennego ptaka — adaptujaca egipskiego Bennu (Bennu) i grecka tradycje Feniksa do kategorii ducha — ktory dokonuje samospalenia co 500 lub 1000 lat i odradza sie z popiolow. Etymologia jest przypuszczalnie z greckiego Phoinix (greckie 'karmazyn' lub 'feniccy ptak'), a bennu ('ten, ktory sie wznosi') starozytnego Egiptu — kanoniczny swiety ptak zmartwychwstania boga slonca Ra i Ozyrysa z Heliopolis — to decydujace pochodzenie greckiej ikonografii Feniksa. Decydujacy kanon tekstowy to Rozdzial 73 Ksiegi 2 Historii (Historiai) greckiego historyka Herodota (Herodotus, ok. 484-425 p.n.e.) z V wieku p.n.e. — swiadectwo egipskich kaplanow o tym, ze widzieli Feniksa w Swiatyni Slonca w Heliopolis, i kanon, ze co 500 lat Feniks przybywa z Arabii do Heliopolis, niosac zwloki swojego ojca Feniksa w jajku mirry — decydujacy kanon, a decydujacy lacinski literacki kanon to kanon linii 392-407 Ksiegi 15 Metamorfoz rzymskiego poety Owidiusza (Publius Ovidius Naso, 43 p.n.e. - 17 n.e.) okolo 8 n.e. — cykliczne tysiacletnie samospalenie i odrodzenie z popiolow — decydujacy kanon. Decydujacy nowoczesny kanon to feniks Fawkes Dyrektora Dumbledore'a z serii Harry Potter (Harry Potter) brytyjskiej autorki J. K. Rowling (J. K. Rowling, ur. 1965) z 1997-2007 — pojawiajacy sie po raz pierwszy w Rozdziale 12 Harry Potter i Komnata Tajemnic z 1998 r. — decydujace kulminacyjne dzielo globalnego kanonu Feniksa XXI wieku.

Undine — Pośredni Duch Wody

Undyna (lacinskie Undina, niemieckie Undine, angielskie Undine) to decydujacy kanoniczny duch wody (Aqua) wsrod czterech duchow-elementow (Elemental Spirits) w posmiertnym lacinskim traktacie z 1566 r. Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (Liber de Nymphis, Sylphis, Pygmaeis et Salamandris) szwajcarskiego lekarza-alchemika Paracelsusa (Theophrastus Bombastus von Hohenheim, 1493-1541). Etymologia to kanoniczne slownictwo paracelsusowskiego ukucia Undina wywodzace sie z lacinskiego unda ('fala, falowanie'), a decydujaca kanoniczna ikonografia przedstawia ja jako piekna ludzka kobieca postac — zamieszkujaca w slodkiej wodzie, takiej jak wodospady, jeziora i zrodla — pierwotnie bez duszy, ale zdobywajaca ja poprzez malzenstwo z czlowiekiem. Decydujacy kanon literacki to nowela Undyna (Undine) z 1811 r. niemieckiego autora romantycznego Friedricha de la Motte Fouquego (1777-1843) — decydujacy romantyczny tragiczny kanon, w ktorym Undyna, ktora zdobywa dusze poprzez malzenstwo z ludzkim rycerzem Huldbrandem (Huldbrand), dochodzi do smierci przez zdrade swojego meza — a opera Undyna prawykonana w Krolewskim Teatrze w Berlinie 3 sierpnia 1816 r. przez E. T. A. Hoffmanna (E. T. A. Hoffmann, 1776-1822) — z librettem samego Fouquego — to decydujacy kanon niemieckiej romantycznej opery. Balet Undyna niemieckiego kompozytora Hansa Wernera Henzego (1926-2012), prawykonany w Royal Opera House Covent Garden w Londynie 27 pazdziernika 1958 r. (choreografia Frederick Ashton, z Margot Fonteyn jako Undyna), to decydujacy kanon baletu XX wieku.

Gromoptak — Pośredni Duch Błyskawicy

Thunderbird (angielskie Thunderbird, algonkin/odzibwa Animikii, lakota Wakinyan) to kanoniczna ikonograficzna postac gigantycznej duchowej istoty w postaci ptaka — przypominajaca orla lub kondora — szeroko pojawiajaca sie w mitologii rdzennych Amerykanow, w ktorej trzepotanie skrzydel tworzy grzmot, a oczy strzelaja blyskawicami — decydujacy kanon. Etymologia to angielskie Thunderbird ('ptak grzmotu'), ustanowione jako decydujace kanoniczne slownictwo przez amerykanskich przyrodnikow i folklorystow lat 30. XIX wieku tlumaczacych algonkinskie/odzibwaskie Animikii ('grzmiacy') i lakotskie Wakinyan ('swiety latajacy') na angielski. Decydujace plemienne tradycje to (1) Algonkinowie/Odzibwowie — decydujacy kanon Thunderbirda regionu Jeziora Michigan i Wielkich Jezior; (2) Lakotowie — decydujacy kanon Wakinyana regionu Dakoty i Black Hills; oraz (3) plemiona Pacyficznego Wybrzeza Polnocno-Zachodniego Haida i Kwakwaka'wakw — kanon szczytu totemu wybrzeza Kolumbii Brytyjskiej, Kanada. Decydujacy zapis tekstowy to dziennik Wyprawy Lewisa i Clarka (Lewis and Clark Expedition) z 1804-1806 r. — rejestrujacy wierzenie w Thunderbirda rdzennych ludow wzdluz rzeki Kolumbia — i decydujaca angielskojezyczna naukowa kanonizacja kanonu Animikii Odzibwow w Algic Researches (2 tomy) amerykanskiego folklorysty Henry'ego Schoolcrafta (Henry Rowe Schoolcraft, 1793-1864) z 1849 r., a epopeja The Song of Hiawatha (22 piesni) amerykanskiego poety Henry'ego Wadswortha Longfellowa (1807-1882) opublikowana w USA 10 listopada 1855 r. to decydujacy XIX-wieczny amerykanski literacki kanon Thunderbirda.

Friar's Lantern · Jack-o'-lantern — Niższy duch światła

Latarnia Mnicha (angielskie Friar's Lantern, 'latarnia mnicha') to decydujaca kanoniczna nazwa wariantowa blednych ogni (will-o'-the-wisp) angielskiego folkloru, z anonimowa narracja prozaiczna z okolo 1568 r. The History of Friar Rush (The History of Friar Rush) opublikowana w Anglii — o psotnym duchu-mnichu Friar Rush (Friar Rush) z XVI-wiecznej Anglii — jako decydujacy kanon etymologiczny. Pojawia sie jako male migoczace swiatlo na bagnach, wrzosowiskach i cmentarzach — w formie mnicha trzymajacego pochodnie lub latarnie — ktore zwodzi podroznikow ze sciezki — decydujaca kanoniczna ikonografia. Decydujacy kanon literacki to wiersz z 1631 r. L'Allegro (L'Allegro) brytyjskiego poety Johna Miltona (John Milton, 1608-1674) linia 104 — 'led by the Friar's Lantern' — decydujace wydarzenie kanonizacji slownictwa w literaturze angielskiej, a Akt 2 Scena 1 sztuki z 1595-1596 r. Sen nocy letniej (A Midsummer Night's Dream) Williama Szekspira (William Shakespeare, 1564-1616) — w ktorym Puck, ktory jest Robin Goodfellow (Robin Goodfellow), mowi 'I am that merry wanderer of the night' i opisuje siebie jako ducha, ktory zwodzi podroznikow — to decydujacy poprzednik angielskiego literackiego kanonu z 1631 r. Miltona. To decydujacy duch blednych ogni z tej samej rodziny co Jack-o'-lantern.

Sylf · Shuriel · Sylaphe — Pośredni duch wiatru

Sylf (lacinskie Sylphus, angielskie Sylph, francuskie Sylphe) to decydujacy kanoniczny duch powietrza (Aer) wsrod czterech duchow-elementow w posmiertnym lacinskim traktacie z 1566 r. Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (Liber de Nymphis, Sylphis, Pygmaeis et Salamandris) szwajcarskiego lekarza-alchemika Paracelsusa (Theophrastus Bombastus von Hohenheim, 1493-1541). Etymologia to lacinskie Sylphus, ukute przez Paracelsusa jako zlozenie greckiego silphe (silphe, 'motyl, cma') i lacinskiego sylvestris ('lesny'), a ikonografia przedstawia Sylfa wolnego i przezroczystego ze skrzydlami podobnymi do skrzydel wazki lub motyla. Satyryczny poemat Lok porwany (The Rape of the Lock) brytyjskiego poety Alexandra Pope'a (Alexander Pope, 1688-1744) opublikowany w Londynie 4 maja 1712 r. (rozszerzone wydanie 5 piesni z 1714 r.) ustanowil decydujacy angielski literacki kanon, w ktorym dusze kobiece staja sie sylfami po smierci i chronia dziewice, a balet La Sylphide prawykonany w Operze Salle Le Peletier w Paryzu 12 marca 1832 r. (skomponowany przez Schneitzhoeffera, w choreografii Filippa Taglioniego, z Marie Taglioni w roli glownej) stal sie pierwszym przedstawieniem na palcach w historii baletu, ustanawiajac decydujacy XIX-wieczny kanon baletu romantycznego.

Hamadryad — Pośredni Duch Lasu

Hamadriada (greckie Hamadryas, liczba mnoga Hamadryades, angielskie Hamadryad) to kanoniczna ikonografia ducha drzewa mitologii greckiej, ktora w przeciwienstwie do ogolnej Driady — jest na stale zwiazana z jednym konkretnym drzewem — dzielac dlugosc zycia i los tego drzewa jako decydujacy kanon. Etymologia to zlozenie greckiego hama ('z, razem') i drys ('dab, drzewo'), oznaczajace 'z drzewem' — decydujace kanoniczne slownictwo — a podczas gdy ogolna Driada (Dryas) jest wolnym duchem zamieszkujacym we wszystkich drzewach, Hamadriada jest decydujaca adaptacja kanoniczna na stale zwiazana z jednym drzewem. Decydujacy kanon tekstowy to fragmentaryczny kanon Pouczen Chejrona (Cheironos Hypothekai) greckiego poety Hezjoda (Hesiodos) z okolo 700 p.n.e. — cytowany przez greckiego pisarza z I wieku n.e. Plutarcha (Ploutarchos) w Rozdziale 11 O Upadku Wyroczni (De Defectu Oraculorum) — ze dlugosc zycia Hamadriady rownia sie dziewieciu pokoleniom kruchow (okolo 9 lat razy 9 rowna sie 81 lat), a kanon linii 476-485 Ksiegi 2 Argonautyki (Argonautika) aleksandryjskiego poety Apolloniosa Rodyjskiego (Apollonios Rhodios, 295-215 p.n.e.) z IV-III wieku p.n.e. — w ktorym frygijski pasterz Laelaps nie scina debu Hamadriady i Hamadriada go blogoslawi — to decydujacy kanon. Decydujacy lacinski kanon literacki to kanon linii 738-878 Ksiegi 8 Metamorfoz rzymskiego poety Owidiusza (Publius Ovidius Naso, 43 p.n.e. - 17 n.e.) z okolo 8 n.e. — decydujaca kanoniczna tragedia, w ktorej tesalski krol Erysichthon (Erysichthon) scina wielki dab swietego gaju Demeter i zabija Hamadriade, a Demeter wysyla ducha glodu Limosa (Limos), aby ukarac go wiecznym glodem, tak ze ostatecznie pozera samego siebie.

Michał · Archanioł — Wódz zastępów niebieskich, pogromca Szatana

Michal (hebrajskie Mikha'el, greckie Mikhael, lacinskie Michael, arabskie Mikail) to decydujacy kanoniczny archaniol-glowny judaizmu, chrzescijanstwa i islamu — trzech decydujacych kanonicznych religii. Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo hebrajskiego 'mi-ka-El' — 'kto jak Bog (quis ut Deus)'. Decydujacy kanon tekstowy to Ksiega Daniela (Daniel) 10:13, 10:21 i 12:1 z okolo II wieku p.n.e. — 167-164 p.n.e. — Stary Testament — decydujacy kanon, w ktorym Michal jest 'jednym z najwyzszych ksiazat' i 'opiekunem synow Izraela' — i Apokalipsa (Revelation) 12:7-9 z okolo I wieku n.e. Nowego Testamentu — decydujacy kanon, w ktorym Michal mial 'wojne w niebie' i pokonal wielkiego smoka (smoka), tj. 'staroglob weza' Szatana (Satan), i jego anielskich poplecznikow, i wyrzucil ich z nieba. Mikail (Mikail) z okolo VII wieku islamskiego Koranu (Qur'an) 2:98 — aniol deszczu i roslin — to decydujaca kanoniczna ikonografia. Decydujaca kanoniczna ikonografia anielskiego wojownika w zbroi i helmie, depczacego Szatana (smoka) plomiennym mieczem lub wlocznia, i trzymajacego wagi (wagi) do wazenia dusz w jednej rece.

Rafał · Archanioł — Anioł uzdrowienia, przewodnik wędrowców

Rafael (hebrajskie Rafa'el, greckie Rhaphael, lacinskie Raphael, 'uzdrowienie Boze') to decydujacy kanoniczny archaniol judaizmu i chrzescijanstwa — dwoch decydujacych kanonicznych religii. Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo hebrajskiego zlozenia 'rafa (uzdrowienie)' i 'El (Bog)' — 'uzdrowienie Boze'. Decydujacy kanon tekstowy to Ksiega Tobiasza (Tobit) apokryficzna 3:17, 5:4-22, 6:1-18, 7:9-17, 8:1-9, 11:1-15 i 12:1-22 z okolo III-II wieku p.n.e. — okolo 225-175 p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Rafael, pod aliasem 'Azariasz (Azariah)', towarzyszyl mlodemu Tobiaszowi (Tobiah) w jego podrozy, wypedzil demona Asmodeusza (Asmodeus) i uzdrowil slepote Tobita (Tobit) zolcia ryby (gall) — i apokryficzna 1 Ksiega Henocha (1 Enoch) 9:1, 10:4, 20:3, 40:9 i 71 z okolo III-I wieku p.n.e. — decydujacy kanon ustanawiajacy Rafala jako jednego z siedmiu archaniolow lub czterech archaniolow (razem z Michalem, Gabrielem, Rafalem i Urielem). Decydujaca kanoniczna ikonografia aniola w stroju podroznym z laska, ryba (epizod Tobita) i flakonem z ziolami leczniczymi, ikonografia mlodego Tobiasza, ktory mu towarzyszy, i zielonych lub turkusowych szat.

Uriel · Archanioł — Światło Boga, anioł mądrości i pokuty

Uriel (hebrajskie Uri'el, greckie Ouriel, lacinskie Uriel, 'swiatlo Boze') to decydujacy kanoniczny archaniol literatury apokaliptycznej zydowskiej — apokryfow. Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo hebrajskiego zlozenia 'ur (swiatlo lub plomien)' i 'El (Bog)' — 'swiatlo Boze' lub 'ogien Bozy'. Decydujacy kanon tekstowy to apokryficzna 1 Ksiega Henocha (1 Enoch) 9:1, 10:1-8, 20:2, 21-22 i 33-36 z okolo III-I wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Uriel jest jednym z siedmiu archaniolow lub czterech archaniolow (Michal, Gabriel, Rafal, Uriel) — i apokryficzna 2 Ksiega Esdrasza (2 Esdras, 4 Ezra) 4, 5 i 10 z okolo 70-100 r. n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Uriel nauczyl Ezdrasza (Ezra) opatrznosci Bozej i tajemnic konca czasow. Decydujaca kanoniczna ikonografia, w ktorej zostal wykluczony z kanonu katolickiego na Synodzie Rzymskim (Council of Rome) w 745 r., ale jest uwazany za decydujacy kanon w tradycjach wschodnio-prawoslawnych (Eastern Orthodox), gnostyckich (Gnostic) i chrzescijansko-porownawczych. Decydujaca kanoniczna ikonografia aniola trzymajacego plomienny miecz lub pochodnie, zwoj madrosci (scroll of wisdom), zlote lub karmazynowe szaty i swiecacy plomien na czole lub rece.

Metatron · Pisarz Niebios — Głos Boga i kronikarz boskich czynów

Metatron (hebrajskie Mēṭāṭrōn, greckie Metatrōn) to jeden z najwyzszych aniolow zydowskiej Kabaly i tradycji apokryfowej — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac zwana 'tym, ktory stoi najblizej Boga', 'Mniejszym JHWH (Lesser YHVH)', 'Ksieciem Obecnosci (Sar ha-Panim)' i 'niebianskim pisarzem'. Etymologia wywodzi sie z greckiego meta (poza, blisko) + thronos (tron) — 'ten, ktory stoi przy tronie' — lub z greckiego metator (poslaniec, przewodnik). Pseudonimy Yahoel, Sar ha-Panim, Sar ha-Olam ('Ksiaze Swiata'), Mitatron i Mniejszy JHWH to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to 3 Henocha (Sefer Hekhalot) rozdzialy 4-16 z okolo V-VI wieku n.e., w ktorym czlowiek Henoch wstapil do nieba i zostal przemieniony w Metatrona, i Talmud babilonski Hagiga 15a IV-VI wieku, w ktorym Elisza ben Abuja (Aher) zobaczyl Metatrona siedzacego w niebie i zostal wprowadzony w blad herezji 'dwoch wladz w niebie'. Decydujacy Zohar Mojzesza de Leon z lat 1280., w ktorym Metatron jest aniolem Keter Drzewa Zycia (Sephirot), i Metatron (glos Boga) grany przez Alana Rickmana z filmu Dogma (w rezyserii Kevina Smitha) wydanego w USA 12 listopada 1999 r. — decydujacy kanon video XXI wieku.

Azrael· Anioł śmierci Żniwiarz dusz

Azrael (hebrajskie Azra'el, arabskie Azra'il) to aniol smierci w tradycjach zydowskiej i islamskiej — decydujacy kanon — wywodzacy sie z hebrajskiego azra ('pomoc') + el ('Bog') oznaczajacego 'Bog pomaga (God helps)' — decydujace kanoniczne slownictwo. Pseudonimy — Malak al-Mawt (Malak al-Mawt, arabskie 'aniol smierci'), Izra'il, Azra'il i aniol-kosiarz — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Azraela w 3 Henocha (3 Enoch, Sefer Hekhalot) z okolo V-VI wieku n.e. i decydujacy kanon Koranu (Qur'an) 32:11 z VII wieku n.e. — 'Powiedz: aniol smierci (Malak al-Mawt), ktory zostal wam wyznaczony, sprowadzi was na smierc; potem zostaniecie zwroceni do waszego Pana'. Decydujacy kanon jako jeden z czterech archaniolow islamu (Mikail, Jibril, Israfil, Azrael), i decydujacy kanon tradycji muzulmanskiej, ze pojawia sie zaslonety w 70 000 zaslon, gdy zabiera dusze. Decydujacy kanon komiksowy XX wieku czarnego kota Azraela (Azrael) czarodzieja Gargamela (Gargamel) w komiksie Smerfy (Les Schtroumpfs) belgijskiego Peyo (Peyo, prawdziwe nazwisko Pierre Culliford) od 1958 r.

Serafini · Najwyższy z dziewięciu chórów anielskich — Płonący wokół Boga

Serafini (hebrajskie Səraphim, liczba pojedyncza Saraph) to najwyzszy ranga 9 hierarchii anielskich angelologii judeochrzescijanskiej — decydujacy kanon — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac 'plonacych', wywodzaca sie z hebrajskiego saraph oznaczajacego 'plonac'. Pseudonimy — plonacy, ogniscy aniolowie, straznicy tronu i wraz z Cherubinami dwa najblizsze rangi Boga — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia wizji Izajasza w Izajaszu (Isaiah) 6:1-7 z okolo VIII wieku p.n.e., w ktorej szesc-skrzydle istoty latajace wokol tronu Boga wolaly 'Swiety, swiety, swiety Pan Zastepow, pelna jest wszystka ziemia chwaly jego (Holy holy holy Lord of Hosts)', i decydujacy kanon pierwszej rangi 9-rangowej hierarchii anielskiej w Hierarchii Niebianskiej (De Coelesti Hierarchia) rozdziale 7 Pseudo-Dionizego (Pseudo-Dionysius) z okolo V-VI wieku n.e. Decydujacy kanon Sumy teologicznej (Summa Theologica) Czesc I pytanie 108 artykul 5 Tomasza z Akwinu (Thomas Aquinas) z XIII wieku, i decydujacy kanon wizji szesc-skrzydlego Serafa i stygmatow (stigmata) sw. Franciszka z Asyzu (St. Francis of Assisi) na Gorze La Verna 14 wrzesnia 1224 r.

Cherubini · Drugi z dziewięciu chórów anielskich — Strażnicy boskiej mądrości i tronu

Cherubini (hebrajskie kerubim, liczba pojedyncza kerub, greckie cheroubin, lacinskie cherubim) to aniolowie 2. stopnia po Serafinach (Seraphim) z 9 stopni judeochrzescijanskiej angelologii — decydujacy kanon, decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, ktora wspiera tron Boga i przekazuje boska madrosc. Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo wywodzace sie z akadyjskiego karibu (poredniczacy) lub aramejskiego kerub (bliski), a wplyw zlozonej ikonografii asyryjskich lamassu (lamassu) i shedu (shedu) byka, czlowieka i orla to decydujacy kanon. Decydujacy kanon tekstowy to Ksiega Rodzaju (Bereshit) rozdzial 3 werset 24 z okolo VI wieku p.n.e. — decydujacy kanon 'cherubinow i ognistego miecza, ktory obracal sie we wszystkie strony (lahat ha-herev ha-mithapeketh)', ktory strzegl drogi do ogrodu Eden — i Ksiega Wyjscia (Shemot) rozdzial 25 wersety 18-22 i rozdzial 26 werset 31 — decydujacy kanon dwoch zlotych cherubinow na przeblaganiu (kapporet) Arki Przymierza (Ark of the Covenant) — i 1 Krolewska rozdzial 6 wersety 23-28 — decydujacy kanon cherubinow 10-lokciowych (okolo 4,5 m) swiatyni Salomona. Ksiega Ezechiela (Yehezkel) rozdzial 1 wersety 5-14 z 593-571 p.n.e. — decydujacy kanon 'czterech istot zywych (chayot, twarze czlowieka, lwa, byka i orla, cztery skrzydla)' — i rozdzial 10 — decydujacy kanon cherubinow i kol (ophanim) — i Hierarchia niebianska (De Coelesti Hierarchia) rozdzial 7 Pseudo-Dionizego Areopagity (Pseudo-Dionysius the Areopagite) z okolo V-VI wieku n.e. — decydujacy kanon jako 2. stopien 9 stopni.

Ofanim · Trzeci z dziewięciu chórów anielskich — Koła Boga, tron sprawiedliwości

Ofanim (hebrajskie Ofannim, liczba pojedyncza Ofan) to aniol trzeciego rangu 9-rangowej hierarchii anielskiej judeochrzescijanskiej angelologii — decydujacy kanon — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, wywodzaca sie z hebrajskiego 'ofan' oznaczajacego 'kolo' w liczbie mnogiej. Pseudonimy — Galgalim ('kola'), Trony (lacinskie Throni) i kola rydwanu Boga (Merkabah, Merkabah) — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Ezechiela (Ezekiel) 1:15-21 i 10:9-13 z okolo VI wieku p.n.e., w ktorym obok Cherubinow stoja olbrzymie kola z kolem w innym kole (Wheel within a wheel), ktorych obreczy sa pelne niezliczonych oczu, i decydujacy kanon tronu o 'kolach plonacego ognia' 'Staradawnego' w Danielu (Daniel) 7:9 z okolo II wieku p.n.e. Decydujacy kanon teologiczny trzeciego rangu Tronow (Throni) 9-rangowej hierarchii anielskiej w Hierarchii Niebianskiej (De Coelesti Hierarchia) rozdziale 7 Pseudo-Dionizego z okolo V-VI wieku n.e., a decydujacy kanon Tronow w Sumie teologicznej (Summa Theologica) Czesc I pytanie 108 Tomasza z Akwinu (Thomas Aquinas) z XIII wieku. Decydujacy kanon XIV wieku to decydujacy kanon trzeciego rangu Tronow 9-rangowej hierarchii anielskiej w Boskiej Komedii (Divina Commedia) Raj (Paradiso) Pieśń 28 wersety 103-105 Dantego Alighieri (Dante Alighieri) z okolo 1320 r.

Lucyfer · Niosący światło — Upadły archanioł, książę pychy

Lucyfer (lacinskie Lucifer — 'przynoszacy swiatlo', hebrajskie Heylel — 'gwiazda poranna') to najslawniejszy upadly aniol w tradycji chrzescijanskiej — decydujacy kanon — i Ksiaze Pychy (Pride, Superbia) Siedmiu Grzechow Glownych — pierwotnie najchwalebniejszy archaniol Boga, ktory upadl z nieba z powodu pychy chcacej zrownac sie z Bogiem i stal sie Krolem Piekla — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Pseudonimy — Szatan (Satan), Gwiazda Poranna (Morning Star, Lucifer), Heylel ben Szachar (Heylel ben Shahar), Helel (Helel), upadly archaniol, Krol Piekla — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon Starego Testamentu to decydujacy kanon pochodzenia Izajasza (Isaiah) 14:12-15 z okolo VI wieku p.n.e. — 'Jakos to spadl z nieba, jutrzenko (Heylel ben Shahar), corko zorzy! Powalony jestes na ziemi, ty, ktorys pokonywal narody!'. Decydujacy kanon literacki to decydujacy kanon Boskiej Komedii (Divina Commedia) Pieklo (Inferno) Pieśń 34 Dantego Alighieri (Dante Alighieri) z okolo 1308-1320 r. — olbrzym z trzema twarzami i szescioma skrzydlami, zamarzniety po piers w lodzie Kocytu (Cocytus) — i Raj utracony (Paradise Lost) Johna Miltona (John Milton) z 1667 r. — Lucyfer jako tragiczny bohater wolnej woli.

Szatan · Przeciwnik — Książę gniewu, oskarżyciel ludzkości

Szatan (hebrajskie Satan, greckie Satanas, lacinskie Satanas, aramejskie Satana) to najwyzszy demon tradycji judeochrzescijansko-islamskiej — decydujacy kanon, decydujace kanoniczne slownictwo wywodzace sie z hebrajskiego 'satan' oznaczajacego 'przeciwnik' lub 'oskarzyciel'. Pseudonimy Diabolos (greckie 'oszczerca'), diabel (devil), Lucyfer ('niosacy swiatlo'), Belial, Beelzebub, Iblis (islamski Szatan), stary waz (old serpent), wielki smok i ksiaze ciemnosci (prince of darkness) to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Hioba (Job) rozdzialy 1:6-12 i 2:1-7 z okolo VI-IV wieku p.n.e. — przeciwnik (the-satan, z przedimkiem okreslonym), ktory wystawil na probe Hioba (Job) w niebianskim sadzie — i decydujacy kanon Zachariasza (Zechariah) 3:1-2 z okolo VI-V wieku p.n.e. — Szatan oskarzajacy Jozuego (Joshua). Decydujacy kanon 40-dniowego kuszenia Jezusa Chrystusa na pustyni w Ewangelii Mateusza (Matthew) 4:1-11 i Ewangelii Lukasza (Luke) 4:1-13 z I wieku n.e., decydujacy kanon wojny niebianskiej w Apokalipsie (Revelation) 12:7-9, w ktorej wielki smok Szatan zostal stracony przez archaniola Michala, i decydujacy kanon tysiacletniego zwiazania i ostatecznego wiecznego jeziora ognia w 20:1-3 i 20:10.

Belzebub · Pan Much — Książę obżarstwa

Belzebub (hebrajskie Baʿal-Zəvuv, greckie Beelzeboul, lacinskie Beelzebub) to wielki demon tradycji judeochrzescijanskiej — decydujacy kanon — wywodzacy sie z hebrajskiego Baal-zebub oznaczajacego 'Pan Much' — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac kananickiego boga 'Baal-Zebul (Baal-Zebul, ksiazecy Baal)', pierwotnie czczonego w miescie Ekron Filistynow, przy czym Zydzi zmienili nazwe na 'Pan Much (zebub = mucha)' w sposob pogardliwy. Pseudonimy — Beelzeboul, Pan Much, ksiaze demonow i Arcyksiaze 'Lakomstwa (Gula, Gluttony)' wsrod Siedmiu Grzechow Glownych — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia 2 Krolewskiej 1:2-16 z okolo VI-IV wieku p.n.e., w ktorej krol Izraela Achazjasz (Ahaziah) zachorowal i wyslal poslancow, aby skonsultowac sie z Belzebubem z Ekronu, ale zostal upomniany przez Eliasza (Elijah), a decydujacy kanon Ewangelii Mateusza (Matthew) 12:24-27, Ewangelii Lukasza (Luke) 11:15-19 i Ewangelii Marka (Mark) 3:22 I wieku n.e., w ktorej faryzeusze oczernili Chrystusa, mowiac 'wyrzuca demony przez Belzebuba, ksiecia demonow'. Decydujacy kanon literacki angielski XVII wieku Raju utraconego (Paradise Lost) Ksiega 1 wersety 78-81 Johna Miltona (John Milton) z 1667 r. — upadly aniol po Lucyferze — i decydujacy kanon literacki angielski XX wieku powiesci Wladca Much (Lord of the Flies) Williama Goldinga (William Golding) z 1954 r.

Asmodeusz · Książę pożądliwości — Demon niszczący małżeństwa

Asmodeusz (hebrajskie Ashmedai, greckie Asmodaios, lacinskie Asmodaeus) to wielki demon pozadania, zniszczenia malzenstwa i gniewu zydowskich apokryfow i tradycji chrzescijanskiej — decydujacy kanon, decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac wywodzaca sie z perskiego zoroastryjskiego Aeshma-daevy (Aeshma-daeva, 'demon gniewu'). Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo zoroastryjskiej Awesty (Avesta) Aeshma (Aeshma, 'gniew') + daeva (daeva, 'zly bog'), a hebrajskie Ashmedai (Ashmedai) i greckie Asmodaios to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Ksiega Tobiasza (Book of Tobit) rozdzial 3 werset 8 z okolo 200 p.n.e. zydowskich apokryfow — decydujacy kanon demona pozadania, ktory zabil siedmiu mezow Sary (Sarah) w noc poslubna — i rozdzial 3 werset 17, rozdzial 6 wersety 14-18 i rozdzial 8 wersety 1-3 — decydujacy kanon, w ktorym archaniol Rafal (Raphael) kazal Tobiaszowi (Tobias) spalic watrobe i serce ryby na kadzidle, a dym przegonil Asmodeusza, a Rafal zwiazal go w Gornym Egipcie. Testament Salomona (Testament of Solomon) rozdzial 5 z okolo I-III wieku n.e. — decydujacy kanon pozadania zony Salomona — i Lemegeton (Lesser Key of Solomon, Ars Goetia) z okolo XVII wieku — decydujacy kanon jako 32. krol 72 demonow.

Belfegor · Książę lenistwa — Ten, kto rujnuje ludzkość przez gnuśność

Belfegor (lacinskie Belphegor, angielskie Belphegor) to demon tradycji judeochrzescijanskiej — decydujacy kanon — i Ksiaze Lenistwa (Sloth, Acedia) — jeden z Siedmiu Grzechow Glownych — wywodzacy sie z hebrajskiego Baal-Peor (Baal-Peor, 'Pan Peor') — decydujace kanoniczne slownictwo — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac moabskiego boga ery Starego Testamentu spersonifikowanego z perspektywy judeochrzescijanskiej. Pseudonimy — Baal-Peor (Baal-Peor), Belfagor (Belfagor), Balphegor (Balphegor), Ksiaze Lenistwa — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon Starego Testamentu to decydujacy kanon pochodzenia Ksiegi Liczb (Numbers) 25:1-9 z okolo VI-IV wieku p.n.e. — 'Tymczasem mieszkal Izrael w Szittim, a lud zaczal sie pusciac z corkami Moabu. One zapraszaly lud na ofiary swych bogow, a lud jadl i klanial sie ich bogom. I przylgnal Izrael do Baal-Peora (Baal-Peor); i gniew PANA rozgorzal przeciw Izraelowi'. Decydujacy kanon literatury satyrycznej to decydujacy kanon Novella di Belfagor Arcidiavolo (Novella di Belfagor Arcidiavolo) wloskiego Niccolò Machiavellego (Niccolò Machiavelli) z 1518 r.

Bael · Pierwszy z 72 duchów Salomona — Król Wschodu

Bael (lacinskie Bael, angielskie Bael, hebrajskie Baal — 'pan') to 1. z 72 demonow w Ksiedze 1 Ars Goetia (Ars Goetia) grymuaru z XVII wieku — decydujacy kanon — Maly Klucz Salomona (Lemegeton Clavicula Salomonis) — i Krol Wschodu (King of the East), dowodzacy 66 legionami (legiony) demonow — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Etymologiczne pochodzenie to decydujacy kanon pochodzenia Baala (Baal, syn Ela), kananejskiego i fenickiego boga plodnosci, grzmotu i wojny, w Ugaryckim Cyklu Baala (Ugaritic Baal Cycle, KTU 1.1-1.6) z okolo XIII wieku p.n.e. — decydujace kanoniczne slownictwo zdegradowane przez pozniejsza tradycje judeochrzescijanska do cudzoziemskiego balwana. Pseudonimy — Baal (Baal), Baal Hadad (Baal Hadad), Baal-Zebub (Baal-Zebub), Baal-Peor (Baal-Peor), Krol Wschodu — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon Starego Testamentu to decydujacy kanon konfrontacji miedzy Eliaszem a 450 prorokami Baala na Gorze Karmel w 1 Krolewskiej (1 Kings) 18:17-40 z okolo VI-IV wieku p.n.e.

Paimon · Dziewiąty z 72 duchów Salomona — Król sztuk i wiedzy

Paimon (lacinskie Paimon, angielskie Paimon) to potezny krol 9. rangi sposrod 72 demonow w Ksiedze 1 grymuaru z XVII wieku — decydujacy kanon — Maly Klucz Salomona (Lemegeton Clavicula Salomonis) — Ars Goetia (Ars Goetia) — dowodzacy 200 legionami (legiony) demonow — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Pseudonimy — Paimaim, Krol Paimon (King Paimon), Krol Wielblądów, Krol Sztuk i Nauk — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Paimona w Pseudomonarchia Daemonum (Pseudomonarchia Daemonum) Johanna Weyera (Johann Weyer) z 1563 r. i decydujacy kanon krola 9. rangi 72 demonow w Ksiedze 1 Ars Goetia (Ars Goetia) Malego Klucza Salomona (Lemegeton Clavicula Salomonis) z XVII wieku. Decydujacy kanon grymuaru Paimona w The Magus (The Magus) Francisa Barretta (Francis Barrett) z 1801 r. w Anglii, i decydujacy kanon artystyczny ikonografii Paimona przedstawiajacej koronowanego mezczyzne na wielblądzie w Dictionnaire Infernal (Dictionnaire Infernal) Collina de Plancy (Collin de Plancy) z 1863 r., i decydujacy kanon kinowy XXI wieku 'Hail Paimon' w filmie Dziedzictwo. Hereditary (Hereditary) (w rezyserii Ariego Astera (Ari Aster), A24) wydanym w USA 8 czerwca 2018 r.

Astarot · 29. z 72 duchów Salomona — Wielki książę

Astaroth (lacinskie Astaroth, angielskie Astaroth) to demon rangi Wielkiego Ksiecia, 29. z 72 demonow w Ksiedze 1 Ars Goetia (Ars Goetia) grymuaru z XVII wieku — decydujacy kanon — Maly Klucz Salomona (Lemegeton Clavicula Salomonis) — dowodzacy 40 legionami (legiony) demonow — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Etymologiczne pochodzenie to decydujace kanoniczne slownictwo mezopotamskiej bogini plodnosci, milosci i wojny Isztar (Ishtar, akadyjska) z okolo 2000 r. p.n.e. → fenicka i kananejska Astarte (Astarte) → cudzoziemska bogini Asztoret (Ashtoreth) Starego Testamentu → meski demon-ksiaze grymuarow XVI-XVII wieku. Pseudonimy — Asztoret (Ashtoreth), Astarte (Astarte), Isztar (Ishtar), Ksiaze nauk wyzwolonych — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Astarotha w Pseudomonarchia Daemonum (Pseudomonarchia Daemonum) Johanna Weyera (Johann Weyer) z 1563 r., i decydujacy kanon 29. rangi Wielkiego Ksiecia 72 demonow w Ksiedze 1 Ars Goetia Malego Klucza Salomona (Lemegeton Clavicula Salomonis) z XVII wieku. Decydujacy kanon artystyczny XIX wieku ikonografii Astarotha na zlym smoku w Dictionnaire Infernal (Dictionnaire Infernal) Collina de Plancy z 1818 r., i decydujacy globalny kanon gry XXI wieku Astarotha (w postaci golema dzierzacego olbrzymi topor) w serii Soulcalibur (Soul Edge/Soulcalibur) przez japonskie Namco (Namco) od 1995 r.

Mamona · Demon bogactwa — Książę chciwości

Mamona (aramejskie Māmōnā Mamona, greckie Mamonas, lacinskie Mammona) to demon bogactwa i chciwosci tradycji chrzescijanskiej — decydujacy kanon, decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, wywodzaca sie z aramejskiego 'mamona' oznaczajacego 'bogactwo, pieniadze', pierwotnie zwykly rzeczownik, ale spersonifikowany w Nowym Testamencie, aby stac sie idolem przeciwstawnym Bogu. Pseudonimy Mamonas, ksiaze bogactw, krol zlota i Arcyksiaze 'Chciwosci (Avaritia, Greed)' wsrod Siedmiu Grzechow Glownych to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia 'Nikt nie moze sluzyc dwom panom: bo albo jednego bedzie nienawidzic, a drugiego milowac; albo do jednego sie przywiazze, a drugim wzgardzi. Nie mozecie sluzyc Bogu i Mamonie (You cannot serve God and Mammon)' w Ewangelii Mateusza (Matthew) 6:24 Nowego Testamentu I wieku n.e. i tego samego wersetu w Ewangelii Lukasza (Luke) 16:13 i 'mamony niesprawiedliwosci (mammon of unrighteousness)' w 16:9-11. Decydujacy kanon upadlego aniola, ktory zawsze patrzyl na zlote bruki nawet w niebie w Raju utraconym (Paradise Lost) Ksiega 1 wersety 678-688 Johna Miltona (John Milton) z 1667 r.

Orobas · 55. z 72 duchów Salomona — Książę o końskiej głowie, duch prawdy

Orobas (lacinskie Orobas) to 55. demon 72 demonow Salomona (Goetia) — decydujacy kanon — rangi Wielkiego Ksiecia (Great Prince) — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac z glowa konia i ludzkim cialem lub w pelni konia, uczciwy demon, ktory nigdy nie klamie. Pseudonimy — Orobas (Orobas), Ksiaze Prawdy, demon z glowa konia, demon dzentelmenski, 55. Duch Salomona — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Pseudomonarchia Daemonum (Pseudomonarchia Daemonum, 'Falszywa hierarchia demonow') niemieckiego lekarza i pisarza okultystycznego Johanna Weyera (Johann Weyer, 1515-1588) z 1577 r., i decydujacy kanon Ducha 55 Orobasa w Czesci I Goetia Lemegeton, Mniejszego Klucza Salomona (Lesser Key of Solomon, Lemegeton) z XVII wieku. Decydujacy kanon wyjatkowosci to decydujacy kanon jako 'dzentelmenski' demon wyraznie przyjazny przyzywajacemu, w przeciwienstwie do pozostalych 71 demonow, i nigdy nie klamacy — decydujacy kanon przyzywany w magii salomonicznej w celu otrzymania wyroczni prawdy.

Gabriel · Archanioł — Posłaniec Boga, herold Zwiastowania

Gabriel (hebrajskie Gavri'el, greckie Gabriel, lacinskie Gabriel, arabskie Jibril) to decydujacy kanoniczny archaniol judaizmu, chrzescijanstwa i islamu — trzech decydujacych kanonicznych religii. Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo hebrajskiego 'sila Boga' (geber + El) lub 'czlowiek Boga'. Decydujacy kanon tekstowy to Ksiega Daniela (Daniel) 8:15-26 z okolo II wieku p.n.e. — 167-164 p.n.e. — Stary Testament — decydujacy kanon, w ktorym Gabriel interpretuje wizje Daniela — i 9:21-27 — decydujacy kanon proroctwa 70 tygodni. Ewangelia Lukasza (Luke) 1:11-20 z okolo I wieku n.e. Nowego Testamentu — decydujacy kanon, w ktorym Gabriel zwiastuje poczecie Jana Chrzciciela kaplanowi Zachariaszowi (Zechariah) — i 1:26-38 — decydujacy kanon Zwiastowania, oglosenia poczecia Jezusa Marii — to decydujacy kanon. Koran (Qur'an) 2:97-98 z okolo VII wieku — 610-632 n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Jibril (Jibril) objawil Koran Mahometowi przez 23 lata — to decydujaca kanoniczna ikonografia. Decydujaca kanoniczna ikonografia gracjalnego aniola trzymajacego lilie, zlotej trabki, bialych jedwabnych szat i wielkich bialych pierzastych skrzydel.

Sandalfon · Anioł modlitwy — Posłaniec ludzkich modlitw do Boga

Sandalfon (hebrajskie Sandalphon, greckie Sandalphōn) to aniol najwyzszego rangu sparowany z Metatronem w zydowskiej tradycji Kabaly — decydujacy kanon — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac 'aniola modlitwy (angel of prayer)', ktory przyjmuje ludzkie modlitwy i splata je w wience (wieniec), aby je ofiarowac Bogu. Etymologia wywodzi sie z greckiego synadelphos — 'wspolbrat (co-brother)' — decydujace kanoniczne slownictwo oznaczajace brata blizniaczego Metatrona. Pseudonimy — Sanadalfon, aniol Malkuth, aniol modlitwy, aniol muzyki i stopa Drzewa Zycia — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Talmudu babilonskiego Hagiga 13b IV-VI wieku, w ktorym Sandalfon stoi na wysokosci 500 lat ponad innymi aniolami, i decydujacy kanon Sandalfona w 3 Henocha (3 Enoch, Sefer Hekhalot) z okolo V-VI wieku n.e. Decydujacy kanon aniola Malkuth (Malkuth, Krolestwo) Kabalistycznego Drzewa Zycia (Sephirot) w Zoharze (Zohar) Mojzesza de Leon z lat 1280., a decydujacy kanon literacki angielski i niemiecki XIX wieku wiersza Sandalfon Heinricha Heinego (Heinrich Heine) z 1851 r. i wiersza Sandalfon (Sandalphon) Henry'ego Wadswortha Longfellowa (Henry Wadsworth Longfellow) z 1858 r.

Bafomet · Bałwan o głowie kozła — Symbol okultyzmu i spisku

Baphomet (lacinskie Baphometh, angielskie Baphomet) to decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac imienia idola, ktorego templariusze (Knights Templar) rzekomo czcili podczas procesow poznego sredniowiecza XIV wieku — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac androginicznej siedzacej postaci z glowa kozy i ludzkim cialem, z odwroconym pentagramem na czole, skrzydlami nietoperza i pochodnia. Pseudonimy — Baphomet (Baphomet), Koza z Mendes (Goat of Mendes), Koziol Sabatowy (Sabbatic Goat), idol z glowa kozy, symbol ezoteryki i spisku — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon pochodzenia to decydujacy kanon pochodzenia, ze stal sie slawny po tym, jak krol Filip IV (Philip IV, 'Piekny') Francji torturowal templariuszy 13 pazdziernika 1307 r., aby wymusic zeznania, ze czcili 'Baphometa', aby zniszczyc templariuszy, i decydujacy kanon ikonografii 'Baphometa z Mendes' w Dogmat i Rytual Wysokiej Magii (Dogme et Rituel de la Haute Magie, opublikowanym 1854-1856) z 1856 r. przez francuskiego okultysty Eliphasa Leviego (Eliphas Levi, 1810-1875).

Lewiatan · Olbrzymi morski potwór — Książę zazdrości

Lewiatan (hebrajskie Liwyāṯān, greckie Leviathan, lacinskie Leviathan) to wielki potwor morski Starego Testamentu — decydujacy kanon, demon, ktory rozwinal sie w arcyksiazecia zazdrosci w tradycji chrzescijanskiej — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac 'zwijajacego sie', wywodzaca sie z hebrajskiego 'lawah' oznaczajacego 'wic, zwijac'. Pseudonimy Liwyāṯān, Lotan (ugarycki prototyp), waz morski, przebijajacy waz i nachash bariach to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia siedmioglowego potwora chaosu morskiego Lotana (Lotan, ltn) w Cyklu Baala (Baal Cycle) z Ugarit (Ugarit) z okolo XIII wieku p.n.e. i decydujacy kanon niezwyciezonego potwora morskiego, ktorego tylko Bog mogl ujarzmic w Hiobie (Job) 41:1-34 (40:25-41:26 w tekscie hebrajskim) z okolo VI-IV wieku p.n.e. Decydujacy kanon zabicia Lewiatana w 'dzien koncowy' w Izajasza (Isaiah) 27:1, Psalmie (Psalm) 74:14 i 104:26 i decydujacy kanon Lewiatana i Behemota (Behemoth) w Talmudzie babilonskim Bava Batra (Bava Batra) 74b-75a IV-VI wieku.

Re· Egipski bóg słońca Stwórca i król bogów

Ra (egipskie Ra lub Re, 'slonce') to decydujacy kanoniczny bog slonca, stworzyciel i krol bogow starozytnej mitologii egipskiej — teologia Heliopolis (Heliopolis, egipskie Iunu, 'miasto kolumny') — i decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, ktora wzniosla sie sama z Nun (Nun), pierwotnego chaotycznego morza, i jako przodek Enneady z Heliopolis (Ennead) Shu (Shu), Tefnut (Tefnut), Geb (Geb), Nut (Nut), Ozyrysa (Osiris), Izydy (Isis), Seta (Seth) i Neftydy (Nephthys). Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo egipskiego Ra ('slonce'), a podczas Nowego Panstwa 18 dynastii (1550-1292 p.n.e.) polaczyl sie z bogiem Amonem z Teb, aby stac sie Amon-Ra (Amun-Ra), najwyzszym bogiem — decydujacy kanon. Decydujacy kanon tekstowy to Teksty Piramid (Pyramid Texts) z okolo 2400-2300 p.n.e. — Stare Panstwo 5-6 dynastia — decydujacy kanon w wnetrzu piramid Unasa (Unas, 2375-2345 p.n.e.) i Pepi I (Pepi I) — i Teksty Sarkofagow (Coffin Texts) z okolo 2100-1700 p.n.e. Srednie Panstwo — i Ksiega Umarlych (Book of the Dead) i Amduat (Amduat) z okolo 1550 p.n.e. Nowego Panstwa to decydujacy kanon. Tytul faraona 'syn Ra (sa-Ra)' i decydujaca kanoniczna ikonografia glowy sokola z dyskiem slonecznym i kobra Uraeus (Uraeus).

Abaddon· Anioł zniszczenia Król Otchłani

Abaddon (hebrajskie Avaddon, greckie Apollyōn, lacinskie Abaddon) to aniol zniszczenia w tradycji judeochrzescijanskiej — decydujacy kanon — wywodzacy sie z hebrajskiego czasownika avad oznaczajacego 'zginac, niszczyc' — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac 'zniszczenia (destruction)' i greckiego Apollyon (Apollyōn) oznaczajacego 'niszczyciel (destroyer)'. Pseudonimy — Apollyon, Abaddon, Krol Otchlani (Abyss), Krol roju szaranczy — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Hioba (Job) 26:6, 28:22 i 31:12 z okolo VI-IV wieku p.n.e., w ktorym 'Abaddon' jest spersonifikowany jako grob lub miejsce zniszczenia, i decydujacy kanon Przyslow (Proverbs) 15:11 i 27:20 oraz Psalmu (Psalm) 88:11. Decydujacy kanon Nowego Testamentu to decydujacy kanon Apokalipsy (Revelation) 9:11 I wieku n.e. — 'Maja nad soba krola, aniola Otchlani (angel of the bottomless pit); imie jego po hebrajsku Abaddon, a po grecku Apollyon'. Decydujacy kanon literacki angielski XVII wieku walki Apollyona z Christianem w Wedrowce pielgrzyma (The Pilgrim's Progress) Johna Bunyana (John Bunyan) z 1678 r.

Ozyrys · Egipski król zaświatów — Bóg zmartwychwstania i obfitości

Ozyrys (egipskie Asar lub Usir, greckie Osiris, 'siedziba silnego' lub 'tron') to bog podziemia, zmartwychwstania, plodnosci i ziarna starozytnej mitologii egipskiej — decydujacy kanon, syn Geba (Geb, ziemia) i Nut (Nut, niebo) Enneady z Heliopolis (Ennead) i maz Izydy (Isis), ktory zostal zabity przez swojego brata Seta (Seth), ktorego rozczlonkowane cialo zostalo zebrane i wskrzeszone przez Izyde, i pozniej stal sie krolem podziemia Duat (Duat) sadzac dusze zmarlych — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Decydujacy kanon tekstowy to Teksty Piramid (Pyramid Texts) z okolo 2400-2300 p.n.e. — Stare Panstwo 5 dynastia — decydujacy kanon pochodzenia okolo 200 z okolo 759 zaklec tekstow piramid Unasa (Unas, panowanie 2375-2345 p.n.e.) w Sakkarze — i Teksty Sarkofagow (Coffin Texts) z okolo 2100-1700 p.n.e. Sredniego Panstwa — i Ksiega Umarlych (Book of the Dead) z okolo 1550 p.n.e. Nowego Panstwa, szczegolnie rozdzial 125 'Negatywne wyznanie (Negative Confession)' — decydujacy kanon 42 sedziow Ozyrysa. De Iside et Osiride (De Iside et Osiride) greckiego Plutarcha (Plutarch, okolo 46-119) z okolo 100 r. n.e. z okolo I wieku n.e. to najpelniejszy decydujacy grecko-lacinski kanon mitologiczny.

Lilit · Wiedźma nocy — Pierwsza żona Adama, matka demonic

Lilith (hebrajskie Lilith, lacinskie Lilith) to zenski demon zydowskiej mitologii — decydujacy kanon — a w niektorych tradycjach 'pierwsza kobieta', uformowana przez Boga z ziemi rownoczesnie z Adamem, nie z jego zebra, ale ktora, uwazajac sie za rowna Adamowi i odmawiajac mu poddania, opuscila Eden i potem zjednoczyla sie z Szatanem (Samael) i urodzila niezliczone demony (Lilim) — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Pseudonimy — Lilitu (Lilitu, mezopotamska), Matka Lilim, Malzonka Samaela, Demonica Nocy, Pierwsza Zona Adama — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon Starego Testamentu to decydujacy kanon pochodzenia Izajasza (Isaiah) 34:14 z okolo VI wieku p.n.e. — 'Lilith (hebrajskie Lilith), stworzenie nocy zamieszkujace z dzikimi zwierzetami'. Decydujacy kanon apokryficzny zydowski to decydujacy kanon Alfabetu Ben Siry (Alphabet of Ben Sira) z okolo VIII-X wieku — mit pierwszej zony Adama — a decydujacy kanon Kabaly to decydujacy kanon Lilith jako malzonki Samaela (Samael) w Zoharze (Zohar) Mojzesza de León (Moses de León) z okolo 1280 r.

Izyda · Egipska bogini magii i macierzyństwa — Bogini dziesięciu tysięcy imion

Izyda (egipskie Iset lub Aset, greckie Isis, lacinskie Isis) to bogini magii, uzdrawiania, macierzynstwa i krolestwa starozytnej mitologii egipskiej — decydujacy kanon, corka Geba (Geb) i Nut (Nut) Enneady z Heliopolis (Ennead), siostra i zona Ozyrysa (Osiris), i matka Horusa (Horus) — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Etymologia egipskiego Iset (Aset) to 'tron (throne)' — decydujacy kanon jako personifikacja tronu — a pseudonimy Aset (Aset), Auset (Auset), Weret-hekau (Weret-hekau, 'Wielka Czarodziejka'), Mut-netjeret (Mut-netjeret, 'Matka Boga') i Anima Versatilis (Anima Versatilis, 'bogini dziesieciu tysiecy imion') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Tekstow Piramid (Pyramid Texts) Unasa (Unas) Starego Panstwa 5. dynastii z okolo 2400-2300 p.n.e. i decydujacy kanon 'Izyda i sekretne imie Ra (Isis and the Secret Name of Ra)' Papirusu Turynskiego (Turin Papyrus) Nowego Panstwa z okolo 1250 p.n.e. De Iside et Osiride (De Iside et Osiride) Plutarcha (Plutarchos) z okolo 100 r. n.e. z okolo I wieku n.e. i decydujacy kanon 'bogini dziesieciu tysiecy imion' w Ksiedze 11 Metamorfoz (Metamorphoses) Apulejusza (Apuleius) z okolo 170 r. n.e.

Horus · Egipski bóg nieba i władzy królewskiej — Sokole-oki przywrócik sprawiedliwości

Horus (egipskie Ḥr Hor, greckie Hōros) to bog nieba, krolestwa i sprawiedliwosci starozytnej mitologii egipskiej — decydujacy kanon, syn Ozyrysa (Osiris) i Izydy (Isis), decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, ktora po 80-letniej walce o tron z wujem Setem (Seth) zostala prawowitym krolem Egiptu. Etymologia egipskiego Ḥr to decydujace kanoniczne slownictwo 'wysoki' lub 'odlegly', a pseudonimy Heru (Heru), Hor (Hor), Hor-sa-Iset (Hor-sa-Iset, 'Horus syn Izydy'), Hor-wer (Hor-wer, 'Horus Wielki'), Hor-akhti (Hor-akhti, 'Horus dwoch horyzontow') i Harpokrates (Harpokrates, 'Horus Dziecko') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Tekstow Piramid (Pyramid Texts) Unasa (Unas) Starego Panstwa 5. dynastii z okolo 2400-2300 p.n.e. i decydujacy kanon 80-letniej walki 'Sporow Horusa i Seta (Contendings of Horus and Seth)' z Papirusu Chester Beatty I (Chester Beatty Papyrus I) z okresu 20. dynastii Nowego Panstwa Ramzesa V z okolo 1250 p.n.e. De Iside et Osiride (De Iside et Osiride) rozdzialy 12-20 i 54-58 Plutarcha (Plutarchos) z okolo 100 r. n.e. greckiego I wieku n.e. — decydujacy grecko-lacinski kanon.

Anubis · Egipski bóg — Strażnik śmierci i mumifikacji

Anubis (egipskie Anpu, greckie Anubis) to bog podziemia starozytnej egipskiej mitologii — decydujacy kanon — ktory prowadzi dusze zmarlych i przewodniczy rytualowi mumifikacji (balsamowania) — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac z glowa szakala i ludzkim cialem, czarna skora lub czarnym futrem. Pseudonimy — Anpu (Anpu), Imy-ut (Imy-ut, 'Ten, ktory jest w bandazach'), Khenty-amentiu (Khenty-amentiu, 'Pierwszy z Zachodnich'), Wepwawet (Wepwawet) — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Tekstow Piramid (Pyramid Texts) faraona Unisa (Unas) z Sakkary z 5. dynastii Egiptu z okolo 2400-2300 p.n.e., i decydujacy kanon Rozdzialu 125 Ksiegi Umarlych (Book of the Dead, Ksiega Wyjscia na Dzien) Nowego Panstwa Egiptu z okolo 1550 p.n.e. Decydujacy kanon mitologiczny to decydujacy kanon 'Wazenia Serca (Weighing of the Heart)' — decydujacy kanon, w ktorym Anubis prowadzi dusze zmarlego do Sali Dwoch Prawd (Hall of Two Truths) i wazy jego serce wobec piora Maat (Ma'at, bogini sprawiedliwosci) na wadze.

Pełna zbroja stalowa średniowiecznego rycerza

Zbroja plytowa to zbroja calego ciala europejskiego rycerza, otulajaca noszacego od stop do glow w uksztaltowanych stalowych plytach, doprowadzona do doskonalosci w 15 wieku. Stalowe plyty o grubosci okolo 1 do 2 mm wykuwano wedlug krzywizny ciala i laczono nitami, zawiasami oraz wewnetrznymi rzemieniami, by okryc cale cialo, a gladkie wygiete powierzchnie pozwalaly opadajacemu ostrzu zesliznac sie na bok. Calkowita masa siegala okolo 20 do 30 kg, lecz rozlozona rownomiernie po calym ciele, tak ze wprawny rycerz mogl w niej biec, dosiasc konia, a nawet sie przeturlac. Lecz luki, ktorych plyty nie siegaly, jak pachy i pachwina, wypelniano kolczuga, a pod spodem trzeba bylo nosic pikowane ubranie (kaftan zbrojny), by wchlonelo wstrzas, tak ze zbroja byla calym systemem. Wloski mediolanski i niemiecki gotycki byly jej dwoma wielkimi stylami, a poniewaz kazdy rynsztunek wykonywano na miare, jeden komplet kosztowal ogromny naklad i wiele miesiecy.

Średniowieczny hełm żelazny z szerokim rondem

Kapalin (ang. kettle hat, franc. chapel-de-fer, niem. Eisenhut) to otwarty helm najszerzej noszony przez piechura w Europie XII-XV wieku, a jego nazwa pochodzi z okraglej polkulistej czaszki i szerokiego ronda rozpostartego naokolo, co razem przypominalo odwrocony kociol (kettle). Jego prosta i sprytna postac pozwalala rondu chwytac strzaly i kamienie spadajace z gory oraz wrzaca wode, palone wapno i olej leje sie z muru w oblezeniu, tak ze pasowal piechurowi walczacemu blisko pod murem jak zaden inny. Praca jego wykonania byla tak prosta, ze kazdy wiejski kowal mogl jeden wykuc, tak ze jego cena byla bardzo niska, i rozszedl sie szeroko wsrod zwyklej piechoty i miejskiej milicji, ktora nie mogla sobie pozwolic na wspaniały helm rycerza. Lecz jego uzycie nie bylo bynajmniej niskie, gdyz kronika Joinville'a zapisuje, ze Ludwik IX francuski stanal w bitwie pod Mansurah w 1250 roku noszac chapel-de-fer, i tak ten kapelusz noszony byl przez ludzi niemal kazdej rangi, od piechura do krola.

Zbroja przejściowa z metalowymi płytami wszytymi w tkaninę

Kaftan plytowy (coat of plates, takze para plyt) to przejsciowa zbroja, ktora wyrosla w Europie od polowy XIII do konca XIV wieku, w epoce, w ktorej sama kolczuga juz nie mogla przyjac calego wstrzasu strzal i ostrzy mieczy. Wewnatrz kaftana z tkaniny lub skory mocowano nitami liczne plytki zelazne wielkie i male, a na zewnatrz malowano herby rodu, tak ze z zewnatrz wygladal jak zwykla narzutka (surcoat), a w srodku ukryte plytki kryly piers, plecy i flanki. Porzadek ubierania byl ustalony: pod spodem czlowiek nosil gruby watowany przeszywanice (gambeson), na nim kolczuge, a na niej kaftan plytowy. Te trzy warstwy razem tworzyly standard rycerza XIII wieku, a z wielkim helmem na wierzchu jest to postac rycerza najczesciej pokazywana w iluminowanych rekopisach i w rzezbie nagrobnej tej epoki.

Zbroja z płytkami żelaznymi nitowanymi między warstwami tkaniny

Brygantyna to zbroja wykonana przez ulozenie malych stalowych plytek miedzy dwiema warstwami tkaniny lub skory i przymocowanie ich nitami. Plytki sa ukryte wewnatrz, a na zewnatrz widac jedynie glowki nitow, ktore je trzymaja, w regularnych rzedach, co jest najbardziej charakterystyczna cecha zewnetrzna brygantyny. Rozwiniecie kaftana plytowego z 13 wieku, uzywala mniejszych i liczniejszych plytek, by podniesc zarazem ochrone i wygode, a jej dojrzala forma uksztaltowala sie w 14 wieku. Znacznie tansza i bardziej gietka niz pelna zbroja plytowa, byla ceniona przez wiele rodzajow wojska w Europie od 14 do 16 wieku, przez piechure, rycerzy nizszego stanu i lucznikow na rowni. Wielkosc i uklad plytek pozwalaly regulowac rownowage ochrony i gietkosci, a tkanine zewnetrzna mozna bylo wykonczyc w cienkim materiale, jak aksamit, dla ozdoby. Takze w Azji Wschodniej rozwinela sie niezaleznie zbroja tej samej zasady, z plytkami zelaznymi nitowanymi wewnatrz tkaniny.

Pikowana odzież ochronna z tkaniny

Przeszywanica (gambeson) to gruba pikowana szata z wielu pikowanych warstw tkaniny, jak len lub bawelna. Miedzy dwiema warstwami tkaniny wpycha sie welne, paklak (odpadowe wlokno lnu lub konopi) lub szmaty, i pikuje sie w ciasnych pionowych kanalach, tak by cios rozlozyl sie i wchlonal po calej szacie. Mozna ja bylo nosic samodzielnie jako zbroje lekkiego piechura, lub pod kolczuga albo plyta jako pikowana szate spodnia (aketon), ktora tlumila wstrzas przepuszczany przez metal. Weszla w szerokie uzycie w Europie okolo 11 i 12 wieku i byla noszona przez cale sredniowiecze przez zolnierzy wszelkiego stanu, a jej ochrona zmieniala sie wedlug jakosci pikowania i liczby warstw. Zaskakujaco odporna na ciecia i strzaly, byla najtansza i najlatwiejsza do wykonania zbroja, a mimo to nadzwyczaj oplacalna. W zimnym kraju dawala tez cieplo, tak ze nosili ja wszyscy, od powolanego chlopa po rycerza.

Segmentowa zbroja płytowa legionów rzymskich

Lorica segmentata to plytowa zbroja segmentowa starozytnego rzymskiego legionisty, konstrukcja z kilku zakrzywionych zelaznych plyt, czyli pasow, polaczonych skorzanymi rzemieniami oraz brazowymi sprzaczkami i haczykami, by objac tulow i ramiona. Uzywana glownie w 1 do 3 wieku n.e., jej poziomo zachodzace na siebie pasy obwodowe i naramienniki przesuwaja sie wraz z ruchem ciala, niczym pancerz homara, by je chronic. Mocniejsza przeciw cieciom i strzalom niz kolczuga (lorica hamata) tej samej wagi, a zarazem dosc lekka, by zachowac mobilnosc, mogla byc rozlozona na kilka czesci do transportu w marszu. Wyrzezbiona w szczegolach na plaskorzezbach kolumny Trajana, stala sie wizualnym symbolem rzymskiego legionu. Nazwa lorica segmentata nie jest jednak antyczna, lecz pozniejsza, nadana w 16 wieku, a nazwa, ktorej Rzymianie faktycznie dla niej uzywali, nie zachowala sie.

Beczkowaty hełm zakrywający całą głowę

Hełm garnczkowy to w pełni zamknięty europejski hełm rycerski z okresu od schyłku XII do XIV wieku — stalowy walec lub kubeł obejmujący całą głowę, twarz i górną część szyi. Wczesne egzemplarze były płaskie u góry, późniejsze zaokrąglano lub formowano w stożek (kształt głowy cukru), by lepiej odprowadzać ciosy. Wąska szczelina wzroku (occularium) i kilka małych otworów wentylacyjnych były jedynymi otworami, dając najlepszą ochronę swoich czasów kosztem mocno ograniczonego pola widzenia i wentylacji. Nie noszono go wprost na głowie, lecz na pikowanym czepcu, kolczym kapturze, a czasem na małej przyłbiczce (cervelière), które rozkładały uderzenie. Symbol krzyżowca i ciężkozbrojnego jeźdźca XIII wieku, był ciężkim i solidnym „kubłem bojowym”, który wkładano tuż przed konną szarżą.

Elastyczna zbroja z przeplatanych metalowych kółek

Kolczuga, dzis czesto zwana chainmail, to gietka zbroja z dziesiatkow tysiecy malych metalowych kolek splecionych jedno z drugim. Najpospolitszy wzor to cztery na jeden, w ktorym kazde kolko przechodzi przez cztery inne; dobra kolczuga przebijala otwarte konce kazdego kolka i nitowala je, podczas gdy tansza robota tylko stykala konce. Sadzi sie, ze pierwsi wykonali ja Celtowie okolo 4 wieku przed nasza era, a Cesarstwo Rzymskie przyjelo ja pod nazwa lorica hamata i rozpowszechnilo po basenie Morza Srodziemnego i Europie. Przy okolo 10 do 15 kg byla lzejsza niz zbroja plytowa, a gietka jak siec malo przeszkadzala ruchom ciala. Przeciw cieciom i tnacym ostrzom byla bardzo skuteczna, lecz przeciw waskiej klujacej szpicy i przeciw wstrzasowi broni obucha byla stosunkowo slaba. Dlatego bylo w zwyczaju nosic ja na pikowanym ubraniu (gambesonie), by oba wspolnie wchlanialy wstrzas.

Hełm z krzyżujących się metalowych taśm

Spangenhelm (helm segmentowy) to helm o budowie segmentowej, wykonany przez ulozenie metalowych pasm (spangen) skrzyzowanych w luk, by utworzyc szkielet, i wypelnienie luk miedzy nimi metalowymi plytami. Zwykle pasmo czolowe i kilka pasm w luk schodzacych sie na szczycie nitowano, by zrobic szkielet, a pola miedzy nimi wypelniano plytami zelaznymi lub brazowymi, by utworzyc niemal stozkowy ksztalt. Helm wykuty z jednej sztuki z jednego arkusza zelaza wymagal wielkiej bieglosci, lecz spangenhelm, ktorego czesci robiono osobno i skladano, robil sie znacznie latwiej i szybciej. Dlatego dostarczano go w ilosci i stal sie najpospolitszym helmem wojownikow wczesnego sredniowiecza, germanskich, frankijskich, bizantyjskich i wikingow na rowni. Forma z nosalem kryjacym nos byla najpospolitsza, a niektore mialy dodane plyty policzkowe lub kolczy welon kryjacy tyl. Poniewaz czesci robiono osobno, mozna bylo mieszac kilka metali, a istnieje niezliczona ilosc odmian wedlug regionu i epoki.

Rurowa osłona przedramienia średniowiecznego rycerza

Vambrace (oslona przedramienia) to zbroja plytowa, ktora otacza przedramie w rure, glowna czesc obrony ramienia europejskiego rycerza i ciezkiego piechura w 14 do 16 wieku. Jej nazwa pochodzi od starofrancuskiego 'avant-bras', co oznacza przedramie. Dwie plyty, otaczajace kazda wewnetrzna i zewnetrzna strone przedramienia, laczono z jednej strony zawiasem, a z drugiej zatrzaskiem, tak ze zwykle otwierala sie, by wlozyc ramie, i zamykala, by zacisnac. Oslona przedramienia nie byla uzywana samodzielnie, lecz dzialala jako czesc zintegrowanej obrony ramienia, tworzac komplet z oslona ramienia (rerebrace) kryjaca gorne ramie i nalokcica (couter) kryjaca lokiec, laczac bark z nadgarstkiem bez luki. Materialem byla zwykle plyta stalowa, lecz tansze formy z utwardzonej (gotowanej) skory, cuir bouilli, takze istnialy wedlug srodkow. Na ramieniu trzymajacym tarcze, gdzie tarcza zajmowala miejsce obrony, byla tez asymetryczna praktyka pomijania tej oslony lub zastapienia jej lzejszym materialem.

Duża wypukła tarcza prostokątna legionów rzymskich

Scutum to wielka wygieta tarcza, symbol rzymskiego legionisty, ktorej najbardziej wyrazista cecha jest polcylindryczne wygiecie o wysokosci okolo 100 do 120 cm i szerokosci 60 cm, ktore otacza cale cialo. Na podstawie ze sklejki, cienkich desek drewnianych sklejonych w kilku warstwach o krzyzujacych sie wloknach, pokrywano ja skora i tkanina, brzeg wzmacniano, a wykanczano zelaznym umbem posrodku. Umbo chronilo dlon trzymajaca poziomy uchwyt z tylu i sluzylo tez jako zaczepne umbo, by uderzyc i razic wroga. Zachowany egzemplarz, wydobyty niemal w calosci w Dura-Europos w Syrii, potwierdza wlasnie te budowe ze sklejki i skory. Prawdziwa moc scutum ukazywala sie w szyku zolwia (testudo), ruchomej scianie tarcz, w ktorej zolnierze scisle przyciskali swe tarcze z przodu i nad glowa, by zatrzymac strzaly i pociski. Jego polaczenie z gladiusem, krotkim mieczem kolnym, oslona tarcza i pchniecie przez luki, bylo fundamentem rzymskiej potegi wojskowej, ktora przez wieki panowala nad Morzem Srodziemnym.

Klasyczna trójkątna tarcza średniowiecznego rycerza

Tarcza trojkatna (heater shield) to standardowa tarcza, ktorej uzywal europejski rycerz w 13 do 15 wieku, znamionowana ksztaltem odwroconego trojkata, szerokim u gory i zwezajacym sie w szpic ku dolowi. Nazwa 'heater' to pozniejsze okreslenie, od jej podobienstwa do starego zelazka do prasowania (heater po angielsku), gdyz w sredniowieczu nazywano ja po prostu tarcza. To forma zmniejszona z duzej tarczy migdalowej (kite shield) uzywanej w 11 i 12 wieku, gdy dolna czesc, ktora kryla noge, stala sie niepotrzebna w miare rozwoju zbroi nog. Wysoka okolo 50 do 70 cm, latwo dawala sie prowadzic jedna reka, i byla wykonana w warstwowej strukturze z desek drewnianych pokrytych kilkoma warstwami skory i tkaniny, z brzegiem wzmocnionym metalowa obwodka. Przede wszystkim lico tarczy stalo sie glownym polem do malowania herbu, pozwalalo rozpoznac rycerza na polu bitwy i wiazalo sie wprost z rozwojem sredniowiecznej heraldyki. Po 15 wieku, gdy zbroja plytowa zaczela kryc cale cialo, na polu bitwy stopniowo ubywala, lecz w konnym turnieju kopijniczym pozostala w uzyciu.

Przegubowa metalowa rękawica średniowiecznego rycerza

Rekawica plytowa to metalowa rekawica, ktora europejski rycerz nosil w 14 do 16 wieku, by chronic dlon i nadgarstek, kunsztowna oslona, ktora przejmuje koniec plytowego systemu ramienia, dlon. Jej rdzeniem jest laczenie kilku malych plytek (lameli) przy kazdym stawie palca, nitowanych tak, by palce i piesc mogly sie swobodnie zginac. Nadgarstek otacza szeroki mankiet, ktory laczy sie z oslona przedramienia, a grzbiet dloni kryto plyta, podczas gdy wnetrze dloni pozostawiano jako skorzana rekawica, by dlon mogla chwycic bron. Dzieli sie z grubsza na rekawice klepsydrowa, kryjaca grzbiet dloni jedna szeroka plyta, i rekawice palczasta, otulajaca kazdy palec osobno. Z powodu sprzecznych wymagan zapewnienia chwytu i swobodnego ruchu reki uzbrojonej przy zachowaniu oslony bez luki, rekawica plytowa byla uznawana za najtrudniejszy do wykonania element calej zbroi.

Zbroja ochronna dla psów wojskowych

Zbroja psa wojennego to mala zbroja wykonana na wzor rynsztunku czlowieka dla wielkiego psa, ktorego prowadzono na wojne, i stoi jako jeden z najstarszych kawalkow ekwipunku wojennego, jaki reka ludzka kiedykolwiek polozyla na ciele zwierza. Najpowszechniejsza postac to obroza zelazna z kolcami zwiazana z plyta ciala z kolczugi lub utwardzonej skory na piersi i grzbiecie, oraz male panele w plotnie na barku i flance. Obroza z kolcami sluzyla nie jednemu, lecz dwom celom, gdyz kryla gruba szyje psa przed ostrzem miecza wroga i zebami wilka, a gdy pies szarzowal, same kolce czynily prace broni. Ta sama postac biegla od molossa starozytnego Rzymu do alana i mastifa sredniowiecznej Europy, i dalej do hiszpanskiego mastifa podboju Nowego Swiata XVI wieku, a ta sama linia zyje jeszcze dzis w kuloodpornych kamizelkach psow wojennych United States Naval Special Warfare i psow policyjnych wielu krain, i tak tworzy rzadka linie, w ktorej zbroja zwierza przetrwala zbroje czlowieka.

Mała okrągła tarcza trzymana pięścią

Puklerz (buckler) to mala okragla tarcza o srednicy okolo 20 do 40 cm, aktywne narzedzie obrony trzymane w piesci za uchwyt za wystajaca metalowa kopula (umbem) posrodku. W odroznieniu od wielkiej tarczy przypietej do ramienia, by kryc cialo, puklerz prowadzono swobodnym nadgarstkiem, by raczej pozwolic ciosowi zesliznac sie niz odbic go wprost, by uderzyc i odepchnac bron przeciwnika lub ja zwiazac i stworzyc luke. Kryl tez dlon trzymajaca miecz, byl wiec narzedziem ataku i obrony w jednym, ktore odbijalo, a zarazem opanowywalo ostrze wroga. Technika 'miecz i puklerz' uzywana z mieczem byla centralnym polem sredniowiecznej europejskiej szermierki, i zachowalo sie kilka podrecznikow szermierki o niej. Czesto wykonany z jednej blachy metalu, byl tani, a maly dosc, by zwisac u pasa, dlatego uzywano go szeroko nie tylko przez zawodowych wojownikow, lecz jako bron obronna sredniowiecznego mieszczanina.

Pełna zbroja dla konia bojowego

Kropierz (ang. horse barding) to pelnoogarniajaca zbroja konia wykonana, by chronic rumaka bojowego sredniowiecznego rycerza europejskiego, sprzet wojenny najwyzszej rangi slynacy z kunsztu i ceny nieustepujacych zbroi samego rycerza. Piec czesci laczy sie, by otulic konia w calosci: szanfron na glowie, criniere na szyi, naprsnik (peytral) na piersi, flanchard na bokach i kropier wlasciwy na zadzie. Zaczal sie w XII wieku jako kolczy kropierz nalozony na sukienna kapa (caparison), a w XV wieku zostal ukonczony pelnoplytowy kropierz z dwoch gladkich skorup otulajacych piers i zad, jego ciezar siegal trzydziestu do czterdziestu kilogramow. Razem ze zbroja rycerza oznaczalo to, ze kon musial dzwigac ponad sto kilogramow, tak ze kropierz zwykle zakladano dopiero tuz przed bitwa, a w marszu zdejmowano i nioslo go inne zwierze. Cena rownala sie zbroi rycerza, tak ze tylko najwyzsza szlachta mogla sobie na niego pozwolic, i tak kropierz stal jako symbol zarazem przepychu i granic sredniowiecznej wojny konnej.

Zamknięty hełm europejski z XV wieku

Armet to scisle dopasowany bojowy helm, ktory wyrosl we Wloszech XV wieku. Jego znakiem jest oplywowa, zaokraglona czaszka, ktora podaza za krzywizna glowy, z para policzkow, ktore otwieraja sie do wewnatrz z kazdej strony i zamykaja na podbrodku, tworzac pojedyncza zamknieta skorupe. W odroznieniu od wczesniejszej przylbicy bascinet, ktora niosla kolczy aventail przy szyi, dwa policzki armetu spotykaja sie pod podbrodkiem i zamykaja w jednym punkcie, i kryja glowe i boki szyi pojedyncza powierzchnia plyty bez ani jednego ogniwa kolczugi. Z przodu zaslona jest osadzona na zawiasach, podnoszona do gory, tak ze w walce mogla byc opuszczona, zostawiajac tylko waska szczeline wzroku, a w obozie mogla byc podniesiona, by od razu uwolnic wzrok i oddech. W koncu XV wieku armet byl standardowym nakryciem glowy wloskiego bialego rynsztunku, a postac wygladzona przez mistrzow polnocnych Wloch, zwlaszcza warsztat Missaglia w Mediolanie, jest samym obliczem renesansowego rycerza, jak go sobie wyobrazamy dzisiaj.

Duża normańska tarcza w kształcie odwróconego trójkąta

Tarcza migdalowa typu kite (kite shield) to wielka tarcza noszona przez rycerza Europy X-XIII wieku, a wzieta jej nazwa pochodzi od jej ksztaltu latawca (ang. kite), zaokraglonego u gory i zwezajacego sie w dluga ostro u dolu. O wysokosci okolo stu do stu dwudziestu centymetrow, na koniu kryla jezdzca od lewego ramienia az do kolana jedna powierzchnia, i tak sluzyla pojedynczym murem, by chwytac wlocznie i strzaly wroga po lewej w ciezkiej szarzy konnej, ktora normanski rycerz postawil jako swoja postac. Rdzen z lekkiego drewna, glownie lipy i wierzby, w deskach klejonych na krzyz, byl pokryty skora i zwiazany na brzegu zelaznym pasem, a wewnatrz byly przymocowane enarmes, paski dla ramienia, i guige, pasek dla barku, tak ze mogla byc noszona dobrze. Na jej powierzchni byly malowane, coraz wyrazniej z czasem, herby rodu, tak ze rycerz, ktorego twarz byla ukryta pod kolczuga i helmem, mogl byc rozpoznany z daleka, i tak tarcza kite sluzyla takze sama powierzchnia, na ktorej heraldyka Europy nabrala ksztaltu. W Tkaninie z Bayeux z bitwy pod Hastings z 1066 roku widac ja najwyrazniej, niesiona zarowno przez normanskiego rycerza, jak i przez anglosaskiego housecarla.

Średniowieczna żelazna rękawica z połączonymi palcami

Rekawica zbroi typu mitten (mitten gauntlet) to galaz metalowej rekawicy, ktora rycerz Europy XIV i XV wieku zakladal na reke, i wziela swoja nazwe od postaci, w ktorej tylko kciuk staje osobno, podczas gdy cztery palce sa zwiazane razem wewnatrz pojedynczej metalowej skorupy. Podczas gdy rekawica zbroi z palcami (finger gauntlet), ktora wyrosla w tym samym czasie, kryla wszystkie piec palcow kazdy z osobna, rekawica typu mitten kryla cztery palce pojedyncza powierzchnia, niemal bez szczeliny miedzy stawami, tak ze ziarno oslony nad ta powierzchnia bylo nieco grubsze i nieprzerwane w porownaniu z rekawica z palcami. Reka wykonawcy zajmowala mniej pracy w jednym miejscu, tak ze cena pojedynczej pary byla lzejsza, i tak we wczesnym XIV wieku, gdy pelny rynsztunek plytowy dopiero sie zakorzenial, niemal kazdy rycerz zakladal te sama postac na swoja reke. Mimo wielkiej wady, ze drobna gra pieciu palcow kazdego z osobna byla powstrzymana, ta sama postac pasowala do wlocczni, broni drzewcowej (polearm) lub cepa bojowego, w ktorych tylko chwyt musial byc pewny, i tak utrzymala sie mocno w siedzibie turnieju do konca XV wieku.

Kolczuga legionisty rzymskiego

Lorica hamata to zbroja, ktora rzymski legion nosil najdluzej, a sama lacinska nazwa hamata pochodzi od hamus, haka, i oznacza napiersnik z hakowanych ogniw. Male zelazne ogniwka, kazde polaczone z czterema sasiadami, byly tkane razem jakby w tkanine, a rzedy ogniw nitowanych i rzedy ogniw pelnych przebijanych przeplataly sie, i ta tkanina jest jej najostrzejszym znakiem. Pojedyncza zbroja byla wykonana z co najmniej dwudziestu tysiecy, a co najwyzej trzydziestu tysiecy ogniw, a na barkach podwojna warstwa byla dodawana, by zrobic mocne siedzenie przeciw ciosowi spadajacemu z gory. Lorica segmentata z plyt lamelarnych jest najlepiej znanym znakiem Rzymu w filmie i dramacie historycznym, lecz w prawdzie hamata zakorzenila sie znacznie wczesniej i zyla znacznie dluzej, i byla noszona jednako przez auxilia, kawalerie i wielu legionistow. Pojedyncza zbroja wazyla okolo dziesieciu do pietnastu kilogramow, niewiele wiecej niz segmentata, a z wielka zaleta, ze przerwane ogniwo moglo byc wymienione na miejscu w obozie, hamata zajela miejsce najbardziej praktycznego pojedynczego elementu zbroi w polu.

Hiszpański hełm z grzebieniem z XVI wieku

Morion (hiszp. morrion) to otwarty helm, ktory wzrosl w Europie XVI i XVII wieku, a jego znakiem jest wysoki grzebien biegnacy posrodku czaszki i szerokie rondo zakonczone ostrzem z przodu i z tylu. Twarz stoi calkiem otwarta, tak ze widok, oddech i sluch sa o wiele lepsze niz pod zamknietym helmem, a helm pasowal do dlugich marszow i polowych trudow armii XVI wieku. Wysoki grzebien posrodku nie jest jedynie ozdoba, lecz czescia konstrukcyjnego wzmocnienia, ktora odbijala cios miecza lub bojowego cepa schodzacy z gory, a szerokie rondo kryło ramie i szyje przed strzalami i kamieniami spadajacymi z gory. Jego prosty ksztalt pozwalal kuc go w wielkiej liczbie, i tak stal sie standardowym nakryciem glowy hiszpanskiego tercio, a przez kolonialne zalogi Nowego Swiata i straze dworow Europy przekazal sie az do dzis, gdy nawet teraz Gwardia Szwajcarska Papieska w Watykanie nosi polerowany morion jako czesc swojego ceremonialu.

Średniowieczny hełm o szpiczastym szczycie z odczepianą zasłoną

Basinet (przylbica) to standardowy helm europejskiego rycerza w 14 i 15 wieku. Jego dzwon wznosi sie w szpic, tak uksztaltowany, by cios opadajacy z gory zesliznal sie po pochylej powierzchni. Przy dolnej krawedzi malymi skoblami (vervelles) mocowano dokola kolnierz kolczy (aventail), by okryc szyje, barki i kark. Z przodu mocowano przylbice, ktora mozna bylo otworzyc lub zdjac, trzymana zwykle otwarta dla widocznosci i oddechu, a opuszczana w gestwie walki, by chronic twarz. Tak, choc kontynuowala ochrone helmu garnczkowego, znacznie poprawiala widocznosc i oddech, a w polowie 14 wieku szybko zastapila helm garnczkowy, stajac sie najpospolitszym helmem schylku sredniowiecza. Wedlug ksztaltu przylbicy bylo wiele odmian, najslawniejsza spiczasta przylbica w ksztalcie ryja, zwana 'psim pyskiem' (hounskull).

Wielka tarcza stojąca chroniąca kuszników

Pawez (ang. pavise) to wielka prostokatna tarcza, ktora chetnie nosili kusznicy XIV i XV wieku Europy, oslona tak wielka, ze przy wysokosci stu dwudziestu do stu piecdziesieciu centymetrow mogla ukryc niemal cala wysokosc czlowieka. Jej cialo z drewnianych desek bylo pokryte plotnem i podlozem z gesso, na ktorym malowano herby miasta lub postac swietego, zwezala sie ku gorze i nosila u dolu maly podporek, tak ze mogla byc wystawiona i stac sama na ziemi. Poniewaz kusza dlugo wymagala napiecia na nowo po kazdym strzale, potrzebna byla wielka tarcza, ktora przez ten czas kryla cale cialo strzelca, i pawez zajmowala to miejsce. Tradycja utrzymuje, ze jej nazwa pochodzila z wloskiego miasta Pawia (Pavia), i zakorzenila sie najpierw u kusznikow Genui i Lombardii, lecz rozprzestrzenila sie wkrotce na cale Swiete Cesarstwo Rzymskie i Czechy, a swoj najslynniejszy obraz zostawila jako rzad tarcz wystawiony przed taborem (wagenburg) husyckiej piechoty czeskiej.

Lekka zbroja z utwardzonej skóry zwierzęcej

Zbroja skorzana to galaz lekkiej zbroi wykonana przez utwardzenie skory zwierzecia w jednym siedzeniu, a w jej obrebie europejski cuir bouilli, 'gotowana skora,' jest najlepiej znany. Mimo nazwy, cuir bouilli nie byl wykonywany przez wlasciwe gotowanie, lecz przez umieszczenie skory w cieplej wodzie okolo siedemdziesieciu do osiemdziesieciu stopni Celsjusza, lub w wosku lub oleju, tak ze skora twardniala w tym samym siedzeniu, zachowujac jednoczesnie swoje wlokno i czesc swojej miekkosci. Utwardzona ta sama metoda, skora zyskiwala w jednym siedzeniu twardosc bliska twardosci drewna, pozostajac jednoczesnie znacznie lzejsza i cichsza niz kolczuga i plyta, i tak pasowala do siedzenia zwiadu, zasadzki i lekkiego marszu. Postac czesto rysowana w filmach i grach, czlowieka owinietego od glowy po kolano w jedna zbroje skorzana, jest raczej bardziej napuchnieta niz siedzenie w prawdziwej historii. Najpowszechniejszym siedzeniem zbroi skorzanej bylo jako czesc jednej wielkiej zbroi, couter i poleyn polozone na kolczudze przy lokciu i kolanie, male luseczki Mongolow i Japonczykow, jack of plates z malymi zelaznymi plytkami nitowanymi na skorze, a jedna zbroja skorzana kryjaca czlowieka od glowy po kolano w jednym siedzeniu byla rzadka.

Wszechstronna broń drzewcowa Szwajcarów

Halabarda to dwuręczna broń drzewcowa łącząca w jednej głowicy ostrze topora, grot kolny i hak, o długości około 150–200 cm i wadze 2,5–3,5 kg. Jedna broń wykonuje więc wszystkie trzy działania — cięcie (topór), pchnięcie (grot) i zaczepienie (hak) — a rozwinęła ją czternastowieczna szwajcarska piechota górska przeciw opancerzonej jeździe. Wzdłuż drzewca biegły metalowe okucia (langiety), by wróg nie mógł po prostu odciąć głowicy, przerąbując drzewce. Była główną piechocką bronią przeciw jeździe w Europie XV–XVII wieku, a nade wszystko godłem szwajcarskiego najemnika i niemieckiego lancknechta. Ostry hak po przeciwnej stronie ostrza ściągał jeźdźców z siodła albo zaczepiał o szczelinę zbroi, by ich obalić.

Oburęczny miecz średniowiecznej Europy

Dlugi miecz to obosieczny prosty miecz dwureczny, najszerzej uzywany w Europie od 13 do 17 wieku. Z glownia o dlugosci okolo 90 do 130 cm i dluga rekojescia 20 do 30 cm, moze byc wladany jedna reka lub dwiema, i dlatego zwany jest tez mieczem bastardowym lub mieczem poltoraka. Jego cechami sa prosta obosieczna glownia, krzyzowy jelec i ciezka gloweka, a dzieki rownowadze gloweki, ktora umieszcza srodek ciezkosci okolo 10 cm przed jelcem, jego obsluga jest doskonala. Jego calkowita waga to okolo 1,1 do 1,8 kg, znacznie mniej, niz sie powszechnie sadzi. To wszechstronna bron wyposazona w szeroki repertuar technik: ciecia i pchniecia oczywiscie, lecz takze poltechnike miecza, chwytanie glowni do pchniecia, oraz Mordschlag, uderzenie z gory gloweka.

Najstarsza broń ludzkości

Wlocznia to najstarsza i najbardziej uniwersalna bron w dziejach ludzkosci. Prosta rzecz z drewnianego drzewca o dlugosci okolo 150 do 250 cm z metalowym grotem, a w epoce kamienia z grotem z kamienia lub kosci, byla tak latwa i tania w wykonaniu, ze byla pierwsza bronia, ktora ujela kazda cywilizacja. Prosty ruch pchniecia wystarczal, by byc skutecznym, tak ze szkolenie bylo krotkie, a uzyta w gestym szyku pozwalala sile grupy nadrobic brak indywidualnej wprawy. Przede wszystkim istota wloczni tkwi w dystansie: dlugie drzewce siega pierwsze, zanim wrog zdola sie zblizyc, i panuje zasiegiem nad przeciwnikiem uzbrojonym w miecz lub sztylet. Od greckiej falangi przez wikinski mur tarcz po sredniowieczna milicje byla glowna bronia niemal kazdej armii w dziejach.

Kolczasta buława

Morgenstern (morning star, „gwiazda poranna”) to broń obuchowa o okrągłej głowicy najeżonej kilkoma metalowymi kolcami — kolczasta, kulista głowica na drzewcu z drewna lub metalu. Nazwa pochodzi z niemieckiego Morgenstern („gwiazda poranna”), bo głowica z kolcami sterczącymi na wszystkie strony przypomina gwiazdę lub słońce. Zadaje jednocześnie obuchowy wstrząs i przebicie kolcami, gniotąc kolczugę lub przeszywanicę i zarazem ją przebijając. Tani i łatwy do wykonania — maczuga nabita żelaznymi kolcami — był szeroko używany przez średniowieczną piechotę oraz milicje chłopskie i mieszczańskie. Jego formy sięgały od krótkiej jednoręcznej po długą dwuręczną.

Ogromny miecz oburęczny Landsknechtów

Zweihander to wielki dwureczny miecz, ktorym wsrod niemieckich najemnikow Landsknechtow z 16 wieku wladala jedynie elita Doppelsoldnerow, zolnierzy podwojnego zoldu. O dlugosci calkowitej okolo 150 do 180 cm i wadze 2 do 3,5 kg jest ponad dwukrotnie wiekszy od zwyklego miecza jednorecznego. Jego najbardziej charakterystyczna cecha sa Parierhaken, haki ochronne: para wystepow sterczacych z glowni, ktore zatrzymuja bron wroga lub zaczepiaja ja na bok. Czesc glowni powyzej tych hakow, rikasso, pozostaje nieostrzona, tak ze mozna ja owinac skora lub chwycic gola dloznia, co pozwala na poltechnike miecza, krotkie trzymanie miecza, by wladac nim jak wlocznia w zwarciu. Choc dlugi i ciezki, jednym zamachem mogl odbic kilka drzewc pik naraz.

Mechaniczna broń dystansowa średniowiecza

Kusza to bron dystansowa, ktora kladzie luk poziomo na lozu, czyli rdzeniu, i trzyma napieta cieciwe, az spust ja zwolni. W odroznieniu od zwyklego luku moze zadac wielka sile po stosunkowo krotkim szkoleniu zamiast praktyki przez cale zycie i dlatego czesto nazywa sie ja bronia zdemokratyzowana. W sredniowiecznej Europie byla szeroko uzywana jako bron piechoty i jako filar obrony murow. Wczesne luki byly kompozytowe, z klejonego drewna, rogu i scegna, lecz od 14 wieku wprowadzono luk stalowy i mocno podniosl sile naciagu i przebicie. Bolec, ktory odpowiada strzale, jest krotszy i ciezszy od zwyklej strzaly i zadawal silne przebicie z bliska.

Topór zoptymalizowany do walki

Topor bojowy to topor zaprojektowany wlasnie do wojny. W odroznieniu od codziennego topora do rabania drewna lub scinania drzew, jego glowica jest lekka, a ostrze szerokie i cienkie, tak ze tnie gleboko nawet przy szybkim zamachu. Z ostrzem o dlugosci okolo 15 do 30 cm i calkowita dlugoscia okolo 60 do 120 cm wladany jest jedna reka lub dwiema. Kazda epoka i kraina miala wlasna forme: dlugi dwureczny topor dunski wikingow, rzucana franciska Frankow i konny sagaris Scytow to glowne przyklady. Zaczepianie, w ktorym dolny rog ostrza, broda, chwyta gorny brzeg tarczy wroga i sciaga go w dol, by uniewaznic jego garde, jest charakterystyczne, a bedac prostszym i tanszym w wykonaniu niz miecz, byl szeroko wydawany.

Zakrzywiona broń kawalerii

Szabla to standardowy miecz europejskiej jazdy od XVII do XIX wieku, o łagodnie zakrzywionej, jednosiecznej głowni długości około 80–90 cm i kabłąkowej rękojeści w kształcie D, obejmującej całą dłoń. Krzywizna głowni jest zoptymalizowana pod cięcie — cios zadawany w pełnym galopie — pozostawiające głęboką ranę w mgnieniu szarży. Wywodząc się z zakrzywionych mieczy wschodnioeuropejskiej i węgierskiej jazdy XVII wieku, rozpowszechniła się po całej Europie Zachodniej i w epoce napoleońskiej stała się główną bronią jazdy Francji, Wielkiej Brytanii, Prus i każdego mocarstwa. O wadze około 900 g–1,1 kg, używana jedną ręką, symbolizuje „epokę kawalerii” wraz z barwnymi mundurami lekkiej jazdy. Konkurencja szablowa współczesnej szermierki wywodzi się od niej.

Broń szarżowa konnego rycerza

Kopia to główna broń średniowiecznej szarży kawalerii: włócznia wyłącznie konna, z długiego drewnianego drzewca długości około 300–400 cm ze stalowym grotem. Tarcza (vamplate, stożkowa osłona dłoni) w środku drzewca pochłania uderzenie i chroni rękę, a drzewce wkłada się w podpórkę (grapper, arrêt) zamocowaną do napierśnika. Ta technika „kopii złożonej do natarcia” (couched lance) zbiera ciężar jeźdźca i pełną prędkość konia w jednym punkcie na grocie, tworząc siłę przebicia, której żadna piechota ani jazda nie wytrzyma od frontu. Drzewce zwykle łamało się przy pierwszym zderzeniu, albo, przebiwszy wroga, porzucano je dla miecza czy buławy. W turnieju (joust) używano celowo łamliwych kopii, by zmniejszyć obrażenia.

Broń palna ładowana od przodu

Muszkiet to długa broń gładkolufowa ładowana odprzodowo, używana od XV do XIX wieku — rewolucyjna broń palna, która zakończyła epokę zbroi. Wywodząc się z ręcznej bombardy, była ulepszana wedle systemu zapłonu: od zamka lontowego przez skałkowy po kapiszonowy. Jej zasięg skuteczny wynosił około 100 m, a oddawała dwa–trzy strzały na minutę; celność pojedyncza była niska, lecz w taktyce liniowej setek ludzi ustawionych ramię w ramię i strzelających salwą była ogromnie skuteczna. Żadna zbroja płytowa nie mogła zatrzymać kuli muszkietowej, więc militarna przewaga opancerzonego stanu rycerskiego ostatecznie zniknęła. Od XVI wieku po wojny napoleońskie był standardową bronią palną piechoty, a z osadzonym bagnetem służył zarazem za włócznię do walki wręcz.

Smukły sztylet do pchnięcia łaski

Stylet to sztylet wyłącznie kłujący, opracowany w XV-wiecznych Włoszech, o cienkim, sztywnym ostrzu o przekroju trójkątnym lub czworokątnym (czasem okrągłym): nie ma żadnej krawędzi tnącej i atakuje jedynie igłowym czubkiem. Długie na około 15–30 cm, smukłe, sztywne, szydłowate ostrze było wyspecjalizowane, by precyzyjnie wbijać się w szczeliny zbroi płytowej — pachę, stawy, szczelinę wzroku hełmu — lub między ogniwa kolczugi. Mały i twardy, łatwy do ukrycia pod ubraniem, służył zarazem jako przeciwpancerny sztylet pola bitwy i jako broń obrony oraz skrytobójstwa. Wąska, głęboka rana kłuta wygląda na małą, lecz jest śmiertelna, co utrwaliło jego obraz „ostrza skrytego zabójcy” i wpłynęło później na konstrukcje wojskowych noży bojowych wielu krajów.

Broń drzewcowa z jednoosiecznym ostrzem

Glewia to średniowieczna europejska broń drzewcowa: zakrzywione, jednosieczne ostrze o długości 45–60 cm osadzone na drewnianym drzewcu długim na 180–210 cm. Zaprojektowana do cięcia, a nie do pchnięcia, zakrzywiona klinga zadaje głębokie rany cięte, a wiele odmian ma na grzbiecie hak służący do ściągania jeźdźców z koni. Glewia była szczególnie skuteczna, gdy piechota stawiała czoła kawalerii lub broniła wąskich przejść — bram, mostów — i znalazła szerokie zastosowanie w Europie XIV–XVI wieku, zwłaszcza we Francji, Włoszech i Szwajcarii.

Lekki pocisk starożytności

Oszczep to lekka wlocznia o dlugosci okolo 150 do 200 cm, przeznaczona do rzucania. W odroznieniu od zwyklej wloczni trzymanej do pchniecia jego drzewce jest cienkie i lekkie, a wywazenie tak ustawione, by lecial daleko i celnie. Jego najslynniejsza odmiana jest rzymski pilum, ktorego cienki trzpien z miekkiego zelaza pod grotem zaprojektowano tak, by giel sie pod wlasnym ciezarem, gdy utkwil w tarczy wroga, i trudno bylo go wyjac: tkwiacy pilum ciagnal tarcze w dol i w koncu zmuszal wroga, by ja odrzucil. Oszczep to bron uniwersalna, ktora powstala niezaleznie u cywilizacji niemal kazdego kontynentu, a zwyczajem bylo, tuz po rzucie, siegnac po miecz lub inna wlocznie i prowadzic walke dalej.

Potężny łuk angielskich łuczników

Luk dlugi to reprezentatywny wielki luk sredniowiecznej Anglii, wielki luk o dlugosci okolo 180 cm, wyciety w calosci z jednego pretu cisu (yew). Wypuszcza strzaly silna moca naciagu 80 do 150 funtow (okolo 36 do 68 kg), a wprawny lucznik szczyci sie zdumiewajaca szybkoscia 10 do 12 strzalow na minute. Jego skuteczny zasieg siega okolo 200 m, a maksymalny okolo 350 m, a grotem bodkin przebijal kolczuge. Prawdziwa moc tego luku tkwila nie w jednym czlowieku, lecz w setkach strzelajacych naraz, by zaciemnic niebo deszczem strzal. W wojnie stuletniej angielscy lucznicy lamali liczniejsze francuskie armie rycerskie raz po raz tym zmasowanym ogniem.

Pistolet krzemieniowy wczesnej nowożytności

Pistolet skałkowy to jednostrzałowy pistolet, który strzela, gdy krzemień uderza w stalowe krzesiwo, iskry zapalają proch podsypowy na panewce, a ten błysk przez otwór zapałowy podpala ładunek główny. Powstał, gdy zamek skałkowy udoskonalony we Francji na początku XVII wieku zastosowano w pistolecie; zastąpił dawne pistolety lontowe i kołowe i rozpowszechnił się od XVII do XIX wieku w użyciu wojskowym i cywilnym. Jego zasięg skuteczny wynosił zaledwie około 15 m, a celność była niska, i po jednym strzale przeładowanie trwało długo — dlatego po wystrzale często odwracano pistolet i używano go jako maczugi, bijąc ciężką kolbą. Był godłem piratów i kawalerii oraz standardową bronią pojedynku honorowego.

Smukła szpada renesansu

Rapier to miecz wyspecjalizowany w pchnieciu, narodzony w renesansowej Europie, cechujacy sie dluga, smukla, obosieczna glownia o dlugosci okolo 100 do 130 cm. Glownia jest waska, sztywna i o ostrym sztychu, zoptymalizowana do pchniecia. Jego najbardziej uderzajaca cecha jest zlozona koszowa rekojesc obejmujaca dlon, w ktorej liczne pierscienie, kablak i jelce strzega calej dloni niczym klatka. Byl bronia obronna europejskiego szlachcica i mieszczanina oraz standardowa bronia pojedynku honorowego od 16 do 18 wieku. Choc wyglada smukle, jego dluga glownia i wielka rekojesc daja calkowita wage okolo 1 do 1,4 kg. Floret i szpada wspolczesnej szermierki rozwinely sie z tej broni, byla tez bronia, ktora doprowadzila do narodzin systematycznych szkol szermierki.

Średniowieczny miecz jednoosieczny do cięć

Kord, czyli falchion, to jednosieczny jednoreczny miecz tnacy sredniowiecznej Europy, cechujacy sie glownia, ktora poszerza sie ku sztychowi. Z glownia o dlugosci okolo 60 do 80 cm, projekt na ksztalt tasaka, poszerzajacy sie na koncu, umieszcza srodek ciezkosci ku przodowi glowni i czyni go silnym do ciezkiego ciecia na ksztalt topora. Jednosieczny, o prostym grzbiecie, mial sie rozwinac z nozy rzeznickich i narzedzi rolniczych. Pojawil sie okolo 11 wieku i byl uzywany w calej Europie az do 16, a bedac prostszym i tanszym w wykonaniu niz kosztowny miecz rycerski o krzyzowej rekojesci, byl masowo wydawany zwyklej piechocie. Autentyczne zachowane egzemplarze sa jednak bardzo rzadkie, tak ze wiele z tego, co wiemy o falchionie, dociera do nas przez sredniowieczne iluminacje i rzezbe.

Wielki miecz szkockich górali

Claymore to wielki dwureczny miecz szkockiego wojownika z Gorskiej Krainy, jego nazwa pochodzi od gaelickiego claidheamh-mor, wielki miecz. O dlugosci calkowitej okolo 130 do 150 cm i wadze 2,2 do 2,8 kg, jego najbardziej uderzajacymi cechami wizualnymi sa pochylony do przodu jelec w ksztalcie litery V oraz zakonczenia w ksztalcie czterolistnej koniczyny na koncach jelcow. Jego rozklad ciezaru nadaje sie do szerokich, lukowatych ciec, tak ze jest silny w ciecie koszace zadawane szeroko obiema rekami. Byl uzywany przez wojownikow szkockich klanow od 15 do 17 wieku i jest szeroko znany jako bron symbolizujaca szkocka tradycje wojownika.

Ciężki łuk bojowy

Luk bojowy to ciezki wojskowy luk dlugi sredniowiecznej Anglii o szczegolnie wysokiej sile naciagu, 150 funtow, okolo 68 kg, lub wiecej. Jest to luk jednolity, caly wyciety z jednego pretu cisu (yew) i wykonany grubiej i mocniej niz zwykly luk dlugi. Grotem bodkin, waskim i ostrym, wykonanym do przebijania zbroi, mogl przebic kolczuge, a z bliska nawet stosunkowo cienka plyte. By opanowac te ogromna sile naciagu, lucznik musial cwiczyc latami od dziecinstwa, a w wyniku tego cwiczenia przez cale zycie szkielety lucznikow nosza wyrazne slady: skrzywienie kregoslupa, powiekszone kosci lewego ramienia oraz deformacje stawow barku i palcow.

Broń niszcząca zbroje

Mlot bojowy to obuchowa bron przeciwpancerna stworzona, by przeciwstawic sie zbroi plytowej, ktora rozwinela sie u schylku sredniowiecza. Jego glowica dzieli sie na dwie czesci: jedna strona to plaski lub karbowany obuch zadajacy ciezki wstrzas, druga zas ostry kolec, zwany po francusku bec, czyli dziob, ktory przebija zbroje. Gdy miecz nie mogl juz przeciac twardej plyty, mlot bojowy lamal przeciwnika na dwa sposoby: uderzenie obuchem przenosilo wstrzas przez zbroje do ciala, by zlamac kosci lub ogluszyc, a kolec przebijal slabe punkty, takie jak helm czy stawy, albo stosunkowo cienka plyte. Wystepowal od form jednorecznych okolo 60 do 90 cm po formy drzewcowe 120 do 180 cm, przy czym odmiana jednoreczna wazyla zwykle okolo 1 do 2,5 kg.

Ultra-długa broń drzewcowa pikinierów

Pika to najdluzsza bron w dziejach piechoty, siegajaca okolo 400 do 600 cm. Bron tylko dla masy, trzymana oburacz i uzywana wylacznie w gestym szyku, niesie stosunkowo maly stalowy grot na drzewcu z jesionu. Czworobok pik rozwiniety przez szwajcarskich najemnikow byl ogromnym szykiem na ksztalt jeza, z setkami grotow najezonych z kazdej strony, najskuteczniejszym srodkiem zatrzymania szarzy jazdy. Ludzie z tylnych szeregow wysuwali piki ponad ramionami tych z przodu, tak ze cztery lub piec rzedow grotow stawalo naprzeciw wroga naraz. Hiszpanska tercja 16 i 17 wieku polaczyla tych pikinierow z arkebuzerami, by doskonalic najsilniejsza taktyke piechoty owczesnej Europy.

Broń łańcuchowa średniowiecza

Cep bojowy to bron obuchowa z metalowa glowica, kula z kolcami lub bez, polaczona z trzonkiem lancuchem. Poniewaz lancuch pozwala glowicy swobodnie sie obracac, za jego glowna zalete uznaje sie to, ze moze obejsc tarcze wroga z gory lub z boku, by uderzyc poza nia. Pospolita forma jednoreczna ma trzonek okolo 40 do 60 cm i lancuch okolo 30 do 50 cm, w sumie okolo 80 do 110 cm. Jak szeroko jednak ten kolczasty, jednoreczny cep z kula na lancuchu byl naprawde uzywany, jest przedmiotem sporu uczonych: pojawia sie w sredniowiecznych ilustracjach i zapisach, lecz autentyczne zachowane egzemplarze sa bardzo rzadkie, tak ze niektorzy historycy watpia w jego rozpowszechnienie. Sadzi sie, ze uczyniono go bronia z rolniczego cepa do mlocenia zboza.

Klasyczna broń obuchowa przeciw zbroi

Buzdygan to bron obuchowa z ciezka metalowa glowica na trzonku, jeden z najstarszych typow broni w dziejach ludzkosci. Od epoki brazu uzywano go jako maczuge z glowica z kamienia lub metalu, a w sredniowieczu rozwinal sie w metalowa glowice z wystajacymi piorami lub w forme z guzami i sluzyl jako bron kruszaca zbroje. Zwlaszcza projekt z piorami skupia sile uderzenia na waskiej krawedzi i przenosi wstrzas do ciala, nawet gdy zbroja nie jest przebita. O dlugosci okolo 50 do 80 cm z glowica okolo 1 do 2 kg, trzymano go jedna reka i uzywano zwykle z tarcza. Historia, ze sredniowieczne duchowienstwo wladalo buzdyganem, by nie przelewac krwi, jest szeroko rozpowszechniona, lecz to mit utworzony pozniej, o slabej podstawie historycznej.

Ciężka kusza ze stalowym łukiem

Kusza (arbalest) to ciężka kusza późnego średniowiecza, która zamiast dawnego kompozytu z drewna i rogu używała stalowego łęczyska, mając największą przebijalność swojej epoki. Siła naciągu stalowego łęczyska sięgała setek kilogramów — nie do napięcia ręką — więc trzeba ją było napinać mechanicznie korbą (windlass, z bloczkami) lub korbą zębatą (cranequin, z przekładnią). Na zasięgu skutecznym ponad 200 m przebijała nawet zbroję płytową, lecz napinanie trwało tak długo, że szybkostrzelność wynosiła zaledwie jeden–dwa bełty na minutę. By temu zaradzić, łączono ją z noszącym pawęż, za którego wielką tarczą kusznik krył się przy przeładowaniu. Wystrzeliwała krótki bełt (około 30–40 cm) i wymagała niewiele treningu, więc nawet poborowi szybko byli gotowi do walki.

Pradawna broń do rzucania kamieni

Proca to starozytna bron miotajaca, ktora ciska kamien lub olowiana kule sila odsrodkowa z malej kieszeni wykonanej ze skory lub tkaniny. Po bokach kieszeni przymocowane sa dwa rzemienie, a gdy obraca sie ja nad glowa lub z boku i puszcza jeden rzemien, pocisk wylatuje w tej chwili z przerazajaca predkoscia. Budowa jest nadzwyczaj prosta i niemal nic nie kosztuje w materialach, a jednak kamien ciśniety przez wprawnego procarza osiagal predkosc zdolna roztrzaskac czaszke. Zwlaszcza procarze z Balearow, dzisiejszej hiszpanskiej Majorki i Minorki, byli najlepszymi elitarnymi oddzialami procy w swiecie starozytnym i sluzyli jako najemnicy w armiach Kartaginy i Rzymu. Jest tez szeroko znana jako bron, ktora Dawid powalil olbrzyma Goliata w Biblii hebrajskiej, a z olowianymi kulami, glandes, jej zasieg i moc mocno rosly.

Standardowy miecz rzymskiego legionisty

Gladius to standardowy krotki miecz piechoty legionow starozytnego Rzymu. Krotka, szeroka, obosieczna glownia o dlugosci okolo 45 do 68 cm z ostrym sztychem, jest zoptymalizowana do pchniecia. Zmienial sie z czasem od wczesnego hispaniensis w ksztalcie liscia, przez typ moguncki o zwezonej talii, do typu pompejanskiego o rownoleglych ostrzach. Glownia byla kuta ze stali wysokoweglowej i twarda, a rekojesc wykonano z drewna lub kosci, by zapobiec slizganiu, z okragla gloweka dla rownowagi. Rzymski legionista, kryjac sie za wielka tarcza, scutum, pchal krotka glownie szybko przez szczeliny miedzy tarczami w odsloniete cialo wroga: to polaczenie krotkiego miecza, wielkiej tarczy i zdyscyplinowanego szyku bylo sercem podboju Morza Srodziemnego przez Rzym.

Broń miotana z połączonymi ciężarkami

Bola to bron miotajaca z dwoch lub trzech ciezkich obciaznikow z kamienia lub metalu polaczonych sznurami, ktora rzucona wiruje w powietrzu i owija sie wokol nog celu, by skrepowac jego ruch. Jej glowna cecha jest to, ze jest bronia chwytajaca, stworzona do pojmania, a nie do zabijania. To bron lowiecka rozwinieta przez rdzennych mieszkancow poludniowoamerykanskiej Patagonii, uzywana glownie do polowania na szybkie zwierzeta stepowe, jak nandu, poludniowoamerykanski strus, i guanako, dziki krewny lamy. Stala sie slynniejsza, gdy gauchos, poludniowoamerykanscy kowboje, uzywali jej do pedzenia bydla. Kazdy obciaznik wazy okolo 200 do 500 g, a sznury maja okolo 60 do 100 cm, i byla uzywana takze jako bron wojenna, wystawiana przez armie imperium Inkow.

Strix · Nocny ptak — Wampiryczny ptak z mitologii starożytnej

Wampiryczny nocny ptak mitologii rzymskiej i greckiej, drapieznik, ktory zakrada sie do sypialni spiacych niemowlat, by pic ich krew i wnetrznosci. Bywa opisywany raz jako czarownica przemieniona w ptaka, raz jako demon zrodzony w postaci ptaka. Kanonicznym opisem jest Owidiusz, Fasti 6.131-168 (ok. 8 r. n.e.) — 'z wielka glowa, wpatrzonymi oczami, dziobem przystosowanym do grabienia, szarymi piorami i zakrzywionymi szponami' — opisuje takze rytual bogini Karny z galązką glogu chroniacy nowo narodzonego Prokasa. Etymologicznie postac jest bezposrednim przodkiem pozniejszej europejskiej tradycji wampirycznej: rumunski strigoi, wloskie strega ('czarownica') i francuska stryge pochodza wszystkie od lacinskiego strix.

Golem · Istota sztuczna — Byt stworzony z martwej materii

Sztuczne stworzenie zydowskiej tradycji kabalistycznej, ulepione z gliny, kamienia lub metalu i pobudzone do ruchu swietymi literami lub formulami. Hebrajskie slowo golem pojawia sie po raz pierwszy w Psalmie 139:16 jako nazwa jeszcze bezksztaltnej substancji; najstarszy bezposredni opis techniczny znajduje sie w kabalistycznej 'Sefer Jecira' (Ksiega Stworzenia, ok. 200-500 r.), a Eleazar z Wormacji (ok. 1176-1238) z niemieckich Chasidei Aszkenaz spisal w 'Hilchot Jecira' pierwszy szczegolowy rytual stworzenia. Najslynniejsza legenda to Golem Praski, przypisywany rabinowi Jehudzie Loewowi ben Becalelowi z Pragi (1525-1609, zwanemu Maharal), ktory mial ulepic glinianego sluge z brzegow Weltawy, by bronil przesladowanej gminy zydowskiej; jej wspolczesna kanoniczna forme nadalo w 1909 r. pseudoepigraficzne 'Niflaos Maharal' Yudla Rosenberga. 'Frankenstein' Mary Shelley (1818), 'Golem' Gustava Meyrinka (Kurt Wolff Verlag, 1915), 'R.U.R.' Karela Capka (Aventinum, 1921) — zrodlo slowa 'robot' — oraz cztery typy golema w Dungeons & Dragons (glina, kamien, zelazo, mieso; TSR, 1977) to bezposredni potomkowie tego samego wzorca.

Taurus · Bycza Bestia — Gigantyczne stworzenie bycze

Byk kretenski (greckie Tauros Kretikos, lacinskie Taurus Cretensis) to wielki swiety byk mitologii greckiej, cel siodmej z dwunastu prac Heraklesa i czynu Tezeusza na Maratonie — jedna z nielicznych bestii pojawiajacych sie w cyklach dwoch wielkich bohaterow zarazem. Byka pierwotnie wyslal Posejdon do krola Minosa Krety jako znak krolewskiej legitymnosci, w przekonaniu, ze Minos zlozy go w ofierze bogu morza. Minos zatrzymal bestie i podstawil inna do ofiary; w gniewie Posejdon sprawil, ze krolowa Pasyfae zakochala sie w byku. Z drewnianym jalownikiem zbudowanym przez mistrza Dedala Pasyfae polaczyla sie z bykiem i urodzila Minotaura. Byk pozniej wpadl we wscieklosc, ktora spustoszyla Krete, az Herakles zlapal go golymi rekami jako siodma prace i przeniosl morzem do Myken; wypuszczony tam, blakał sie do rowniny Maraton, gdzie Tezeusz go ujarzmil i zlozyl w ofierze w atenskiej swiatyni Apolla.

Phoenix · Ognisty ptak — Legendarny ptak odradzający się z popiołów

Feniks (greckie Phoinix, lacinskie Phoenix) to niesmiertelny ptak mitologii starozytnego Egiptu i swiata grecko-rzymskiego. Pod koniec pieciuset lat zycia (lub, wedlug innego rachunku, egipskiego wielkiego roku liczacego 1461 lat) buduje gniazdo z kadzidla, cynamonu i mirry, podpala sie na nim i rodzi sie z wlasnych popiolow jako nowy mlody feniks. Najwczesniejsza grecka wzmianka literacka znajduje sie u Herodota, Dzieje II.73 (V w. p.n.e.), gdzie ptak jest powiazany z Heliopolis w Egipcie; jego prawdziwym korzeniem jest egipski Bennu, swieta czapla boga slonca Re w Heliopolis, figura pierwszego swiatla stworzenia i symbol zmartwychwstania. Okolo 96 r. n.e. 1 List Klemensa 25 przyjmuje feniksa jako naturalny dowod zmartwychwstania Chrystusa, i odtad staje sie on standardowym obrazem ikonografii chrzescijanskiej. Chinski fenghuang, slowianska Zhar-Ptitsa i perski Simurgh maja odrebne pochodzenie, ale zostaly porownane i utozsamione z feniksem w mitografii porownawczej XIX w.

Gryf · Legendarny lew-orzeł — Mityczne stworzenie z cechami orła i lwa

Gryf (Griffin, Gryphon, greckie gryps, lacinskie gryphus) to zlozona swieta bestia o glowie, skrzydlach i przednich konczynach orla oraz tulowiu, tylnych konczynach i ogonie lwa, wcielajaca krola nieba zlaczonego z krolem ziemi. Najwczesniejsze przedstawienia pojawiaja sie okolo 3000 r. p.n.e. w starozytnej Mezopotamii (elamicka Suza) i w Egipcie z okresu Nakada III; sala tronowa Knossos na minojskiej Krecie (okolo 1500 r. p.n.e.) ukazuje gryfy jako strazy krolewskie. Grecka tradycja umieszczala je na dalekiej polnocy Scytii, gdzie wiodly wieczna wojne z jednookimi arimaspami o zloto. W sredniowiecznej Europie gryf stal sie najpopularniejszym godlem heraldycznym, symbolem boskiego krolestwa, sprawiedliwosci oraz, w alegorii chrzescijanskiej, dwoch natur Chrystusa. Czysciec Dantego pokazuje gryfa ciagnacego rydwan Kosciola.

Bazyliszek · Legendarna bestia — Mityczne stworzenie o zabójczym spojrzeniu

Bazyliszek (greckie basiliskos 'krolik', lacinskie basiliscus) to legendarny krol wezy grecko-rzymskiej historii naturalnej i sredniowiecznych europejskich bestiariuszy. Pierwszy szczegolowy opis znajduje sie w Historii naturalnej Pliniusza Starszego VIII.33 (okolo 77-79 r. n.e.), gdzie bazyliszek to maly waz o dlugosci dwunastu palcow (okolo 23 cm) zamieszkujacy pustynie Cyreny w Afryce Polnocnej, z bialym znakiem w ksztalcie korony na glowie, ktorego sam syk rozprasza wszystkie inne weze; ktorego spojrzenie zabija kazda istote, ktora go napotka; ktorego oddech zwiedla trawe i kruszy kamien; i ktorego zwloki nadal sa jadowite — Pliniusz przekazuje anegdote o jezdzcu, ktory przebil jednego wlocznia, ale jad podniosl sie po drzewcu i zabil jezdzca i konia razem. Od XII w. wzwyz angielskie bestiariusze jak Bestiariusz z Aberdeen i MS Bodley 764 przeksztalcily figure w hybrydowe stworzenie z glowa, skrzydlami i nogami koguta oraz ogonem weza, utozsamiane z kogutem-wezem (cockatrice). 'Harry Potter i Komnata Tajemnic' J. K. Rowling (1998) uczynila bazyliszka kanoniczna postacia wspolczesnej fantastyki.

Unicorn · Jednorożec — Legendarny koń z świętym rogiem

Jednorozec (lacinskie unicornis, z uni 'jeden' + cornu 'rog') to legendarne stworzenie sredniowiecznej Europy z jednym rogiem, przedstawiane jako bialy kon ze spiralnym rogiem posrodku czola, symbol czystosci, niewinnosci i swietosci. Jego etymologiczny korzen siega monokerosa Ktezjasza z V w. p.n.e., ale wlasciwy jednorozec skrystalizowal sie, gdy Septuaginta oddala hebrajskie re'em (dzis identyfikowane jako tur) jako monokeros, a lacinska Wulgata sw. Hieronima przelozyla to z kolei jako unicornis. Physiologus II-IV w. wprowadzil alegorie dziewicy i jednorozca: zaden lowca nie moze zlapac jednorozca sila, lecz dziewica sama w lesie przyciaga zwierze, ktore klade glowe na jej kolanach i zasypia. Zostalo to teologizowane jako Wcielenie, jednorozec wyobrazajacy Chrystusa wchodzacego w lono Maryi Panny. Zestaw siedmiu tkanin Lowy na jednorozca z Cloisters (Niderlandy, 1495-1505) i szesciu tkanin Damy z jednorozcem z Cluny (okolo 1500) stanowia szczyty ikonograficzne. Jednorozec wspiera szkocka strone herbu krolewskiego Zjednoczonego Krolestwa, a w angielszczyznie XXI w. stal sie standardowym terminem dla startupow wartych miliard dolarow.

Amphicyon · Niedźwiedziopies — Duży prehistoryczny drapieżnik

Amfisbena (greckie Amphisbaina, 'idaca w obie strony') to legendarny dwuglowy waz mitologii grecko-rzymskiej, z glowa na kazdym koncu ciala i zdolnoscia poruszania sie w dowolnym kierunku. Jej nazwa laczy greckie amphis (po obu stronach) i bainein (isc). Rzymski poeta Lukan opowiada w ksiedze IX Farsalii, ze amfisbena narodzila sie wsrod wezy pustyni, gdy Perseusz przemierzal Libie z glowa Meduzy i jej krew skapnela na piasek. Pliniusz Starszy w Historii naturalnej VIII.35 zauwaza, ze amfisbena jest jedynym wezem o dwoch glowach, jakby jedna paszcza nie wystarczala do wylewania jej jadu. Standardowa postac sredniowiecznych bestiariuszy i heraldyki, zostala ponownie skanonizowana przez Jorgego Luisa Borgesa w jego Podrecznik zoologii fantastycznej (1957).

Gargoyle · Kamienny potwór — Legendarny stróż średniowiecznej architektury

Gargulec (francuskie gargouille) to groteskowo rzezbiony kamienny rzygacz przymocowany do zewnetrznych scian katedr i kosciolow gotyckich z XII-XV w. Nazwa pochodzi z francuskiego gargouille, z lacinskiego gurgulio ('gardlo, krtan'), z tego samego rdzenia co angielskie gurgle. Jego funkcja jest scisle praktyczna: przez cialo kamienia przebija kanal, tak ze deszczowka zebrana z dachu wytryskuje z paszczy potwora i jest odrzucana od muru, chroniac kamieniarke przed erozja. Jednoczesnie monstrualna, demoniczna lub chimeryczna forma sluzyla do odpedzania zlych mocy. Najslynniejsze gargulce to te z katedry Notre-Dame w Paryzu (rozpoczeta w 1163, ukonczona w 1345); wiele obecnych figur pochodzi z restauracji Eugene Viollet-le-Duca z lat 1843-1864. Powiesc Notre-Dame de Paris Victora Hugo z 1831 r. wprowadzila je do wyobrazni romantycznej. Figury kamienne bez funkcji rzygacza to scisle chimery lub groteski.

Legendarna istota — Brak historycznych źródeł

Mantykora (perskie martyaxwar 'pozeracz ludzi') to zlozona bestia staroyzytnej tradycji perskiej, z cialem lwa, twarza czlowieka i ogonem skorpiona. Najwczesniejsza wzmianka grecka znajduje sie w Indika Ktezjasza z Knidos (IV w. p.n.e.), greckiego lekarza na dworze perskim, ktory opisuje ja jako indyjskiego pozeracza ludzi o niebieskich oczach, trzech rzedach zebow jak rekina i ogonie, ktory wystrzeliwuje jadowite kolce jak strzaly. Relacja Ktezjasza pochodzi z poslyszenia zebranych na dworze perskim; pozniejsi badacze czytaja ja jako greckie zinterpretowanie indyjskiego tygrysa naklozone na perso-indyjskie elementy mityczne. Historia naturalna Pliniusza i De natura animalium Eliana rozszerzyly opis, a Etymologie Izydora z Sewilli ustalily lacinskie manticora. Od Bestiariusza z Aberdeen i rekopisu Bodley 764 z XII w. wzwyz mantykora stala sie standardowym obrazem sredniowiecznych bestiariuszy, a nastepnie heraldycznym emblematem okrucienstwa i kanibalizmu. Podrecznik potworow Gary'ego Gygaxa z 1977 r. dodal skrzydla nietoperza i ustandaryzowal wspolczesna fantastyczna mantykore.

Monoceros · Jednorożec — Legendarne stworzenie z jednym rogiem

Monoceros (greckie Monokeros, lacinskie Monoceros, 'jeden rog') to archetyp jednorozca w grecko-rzymskiej historii naturalnej. Jego nazwa laczy greckie mono (jeden) i keros (rog). Pojawia sie po raz pierwszy w Indika Ktezjasza z Knidos w V w. p.n.e., ktory opisuje go jako dzikiego osla Indii o bialym ciele, purpurowej glowie, niebieskich oczach i jednym rogu dlugosci okolo lokcia, prazkowanym na bialo, czarno i karmazynowo; kubki z tego rogu czynia pijacego odpornym na trucizne, drgawki i epilepsje. W I w. n.e. Historia naturalna Pliniusza Starszego VIII.31 ustala opis: 'cialo konia, glowa jelenia, nogi slonia, ogon dzika i jeden czarny rog dlugosci okolo dwoch lokci posrodku czola'. Gdy ten obraz dociera do sredniowiecznej Europy przez zrodla lacinskie, zostaje utozsamiony z unicornus, jednorozcem. W pozniejszej fantastyce Monoceros pozostaje jednak czesto dzikszym i bardziej pierwotnym typem, odroznionym od jednorozca-bialego konia.

女王 · Królowa Panująca — Żeńska Monarchini, która Wstąpiła na Tron na Własne Prawo

Niezależna żeńska monarchini, która wstąpiła na tron na własne prawo — nie jako małżonka. Odróżniana od Królowej Małżonki, jest nazywana Królową Panującą. Historyczne przykłady to Kleopatra, Elżbieta I i Królowa Wiktoria. W fantasy Królowa Panująca jest często przedstawiana jako nadrzędny charakter łączący zdolności magiczne z wyjątkowym talentem strategicznym — absolutna władczyni królestwa i szczyt całej szlachty.

男爵 · Baron — Pierwszy szczebel szlachty dziedzicznej

Najniższy z dziedzicznych tytułów szlacheckich. Baron rządzi małą domeną i przypisanymi do niej chłopami, i jest winien służbę wojskową wyższemu panu jako wasal. Baronia obejmuje zazwyczaj jedną do kilku wsi, a baron sam sprawuje pańszczyźniane prawo sądzenia. W settingach fantasy to ranga najczęściej obsadzana jako wczesny czarny charakter lub lokalna figura władzy.

平民 — Wolni ludzie tworzący większość społeczeństwa

Wolna klasa usytuowana między szlachtą a wygnańcami. Obejmuje rolników, rzemieślników, kupców i rybaków, wśród wielu innych. Pospólstwo może posiadać lub dzierżawić ziemię i korzysta z podstawowych praw, obok obowiązku płacenia podatków. Światy fantasy często przedstawiają pospólitych urodzonych przygodników i magów, którzy wznoszą się, by stanąć obok szlachty — świadectwo tego, jak często bohaterowie wywodzą się z tej klasy.

伯爵 · Count / Earl — Prawdziwa Władza za Regionalnym Rządem

Kręgosłup feudalnej hierarchii szlacheckiej. Hrabia rządzi od kilku do dziesiątek domen, z wieloma wicehrabiami i baronami jako własnymi wasalami. To pierwszy rang zdolny do wywierania prawdziwego wpływu na władzę królewską poprzez niezależną siłę militarną i ekonomiczną. To także tytuł najsławniej kojarzony ze szlachtą wampiryczną — Hrabia Dracula jako najwyższy przykład.

貴婦人 · Szlachcianka / Dama — Ogólny Tytuł dla Szlachetnych Kobiet

Zbiorowy tytuł obejmujący wszystkie kobiety, które posiadają lub są związane z tytułem szlacheckim. Konkretna forma tytułowania różni się w zależności od rangi małżonka — Baronessa, Wicehrabina, Hrabina, Księżna i tak dalej. W niektórych settingach kobiety mogą dziedziczyć tytuły na własne prawo, stając się niezależnymi szlachciankami domeny we własnych imionach. W fantasy szlachcianka jest często przedstawiana jako postać ukrywająca ostry polityczny umysł za wdzięcznym wyglądem.

皇太子 · Następca Tronu — Jedyny Dziedzic Imperium

Oficjalny następca cesarza. Posiadając drugą najwyższą władzę w całym imperium, następca tronu musi być gotowy do przejęcia rządów w każdej chwili, gdyby cesarz został unieszkodliwiony. Od dzieciństwa jest szkolony w sztuce rządzenia, strategii militarnej, dyplomacji i — w zależności od fantasy — magii. Napięcie między zwolennikami następcy tronu a jego przeciwnikami jest wiecznym tematem polityki imperialnej.

大公 · Wielki Książę / Arcyksiążę — Najwyższy Szlachcic, Bliski Rodziny Królewskiej

Najwyższy tytuł szlachecki, powyżej księcia ale poniżej króla. Często posiadany przez władców małych państw lub bocznych gałęzi królewskiej krwi, wielki książę rządzi terytorium faktycznie równoważnym niezależnemu narodowi. Habsburscy arcyksiążęta Austrii są głównym historycznym przykładem; w fantasy wielki książę jest często przedstawiany jako cesarski krewny rządzący centralną prowincją imperium.

女騎士 · Dama Rycerka — Kobieta Wojownik, która Zdobyła Tytuł Mieczem i Przysięgą

Kobieta, która została formalnie pasowana na rycerza przez rycerską przysięgę. Historycznie rzadka, ale w światach fantasy jest powszechną postacią w świętych zakonach, królewskich strażach i korpusach magicznych rycerzy. 'Dame' to oficjalny tytuł przyznawany kobietom rycerzom w brytyjskim systemie rycerskim; we wschodnim fantasy pojawia się jako generałka, wędrująca szermierka lub wojowniczka Hwarang. Dama Rycerka jest często przedstawiana jako postać uwikłana między kodeksami rycerskości a oczekiwaniami społecznymi wobec kobiet.

皇帝 · Cesarz — Najwyższy Szczyt Imperium, Żywe Prawo Samo w Sobie

Absolutny szczyt świeckiej władzy. Jako Król Królów cesarz rządzi wieloma królestwami, a jego wola staje się prawem imperium. Autorytet cesarski uważany jest za bosko nadany — Boskie Prawo Cesarzy — a bunt przeciwko cesarzowi był utożsamiany z buntem przeciwko bogom. W światach fantasy cesarz jest często istotą absolutnej mocy, lub odwrotnie, kolosalnym symbolem władzy, którą protagonista musi obalić.

公爵 · Książę — Najwyższy Szlachcic, Drugi Tylko po Królu

Najwyższy tytuł szlachecki poza rodziną królewską. Książę kontroluje znaczną część terytorium całego królestwa i stanowi pół-niezależną potęgę z własną armią, administracją i sądownictwem. Choć nominalnie w stosunku pan-wasal z królem, w praktyce często są prawie równymi przy stole negocjacyjnym. W sporach o sukcesję lojalność księcia decyduje o wyniku wojen.

最下層民 — Najniższa warstwa społeczna

Najniższa warstwa porządku społecznego. Niewolnicy, potomkowie skazanych przestępców oraz członkowie napiętnowanych zawodów — rzeźnicy, błaźni, zbieracze zwłok — należą do tej klasy. Otrzymują niemal żadnej ochrony prawnej i mają zakaz posiadania ziemi, zdobywania wykształcenia lub wykonywania pewnych zajęć. W settingach fantasy mogą mieć zakaz używania magii lub być przymusowo werbowani.

公主 · Księżniczka — Córka Króla, Najcenniejszy Atut Negocjacyjny

Córka króla lub cesarza. Status nadany przez linię krwi, a nie tytuł dziedziczny; jej prawa do sukcesji są często bardziej ograniczone niż prawa księcia. Jednak w fantasy księżniczka była zdecydowanie reinterpretowana nie jako pasywny obiekt ratunku, ale jako aktywna postać, która chwyta miecz, włada magią lub samodzielnie organizuje polityczne intrygi. Małżeństwo księżniczki pieczętowało sojusze między królestwami — czyniąc samą księżniczkę 'żywym politycznym aktywem.'

令愛 · Młoda Szlachcianka — Niezamężna Córka Szlacheckiego Domu

Tytuł honorowy dla niezamężnej córki szlacheckiego domu. 'Young Lady' (令愛) pierwotnie oznacza 'twoja droga córka' — szanobliwy termin używany przy odwoływaniu się do córki innego. Jest to najczęściej pojawiający się żeński status w romance fantasy, używany obok tytułu rodzinnego jako 'Młoda Szlachcianka Domu Barona' lub 'Młoda Szlachcianka Domu Księcia.' Pozycja społeczna młodej szlachcianki zależy całkowicie od rangi jej ojca i jest to również tymczasowy status trwający tylko do zamążpójścia.

子爵 · Viscount — Szlachcic Środkowy Między Hrabią a Baronem

Tytuł środkowej rangi, powyżej barona i poniżej hrabiego. Historycznie rozwinięty z roli zastępcy hrabiego, wicehrabia rządzi kilkoma domenami i miastami. To ranga, od której zaczyna się prawdziwy udział w polityce dworskiej; wicehrabiowie i wyższe tytuły mają często prawo do uczestnictwa w królewskich ceremoniach i sesjach parlamentarnych. W fantasy ta ranga często pojawia się jako postać emanująca intrygą i politycznymi manewrami.

侯爵 · Marquess / Margrave — Szlachetny Strażnik Pogranicza

Wysoki tytuł szlachecki, klasyfikowany tuż poniżej księcia. Pierwotnie zrodzony z militarnej roli ochrony terytoriów granicznych — znany również jako Markgraf — markiz dowodzi ogromną władzą militarną jako dowódca linii frontu obrony królestwa przed obcą inwazją. W królestwie markiz liczy się wśród pięciu najpotężniejszych osób.

Maska z dziobem i woskowany płaszcz lekarza dżumy

Strój lekarza dżumy to kostium ochronny noszony przez lekarzy leczących ofiary dżumy dymieniczej w XVII-wiecznej Europie — jeden z najdziwniejszych medycznych ubiorów w historii. Zaprojektowany w 1619 roku przez francuskiego lekarza dworu Charlesa de Lorme, obejmuje długą maskę z ptasim dziobem, woskowany skórzany płaszcz do kostek, kapelusz z szerokim rondem, długie rękawice, buty i laskę. Medycyna przed-zarazkowa przypisywała chorobę „miazmom" (złemu powietrzu), stąd dziób wypełniano ziołami i tkaniną nasączoną octem, aby filtrować powietrze.

Symboliczna szata laboratoryjna średniowiecznego alchemika

Szata alchemika to długa ciemna szata noszona przez europejskich alchemików od XII do XVII wieku — mieszanka habitu mnisiego i szaty uczonego, ozdobiona wyróżniającym się symbolicznym słownictwem alchemii. Podstawowa forma to szata do kostek w kolorze czarnym, granatowym lub purpurowym, z kapturem zarówno do ochrony głowy przed oparami i cieczami, jak i dla mistycznej atmosfery rytuału. Rąbek, rękawy i kaptur niosą złotą i srebrną nicią kamień filozoficzny, węża ouroborosa, glify planetarne, znaki zodiaku i Tablicę Szmaragdową.

Dopasowana część górna formująca kobiecy tors

Gorset zewnętrzny to dopasowane okrycie górnej części ciała noszone przez Europejki od XVI do XVIII wieku na gorsecie. Sznurowany z tyłu lub z przodu, ekstremalnie podkreślał talię i biust. Fiszbiny lub metalowe pręty utrzymywały sztywną formę, a szlacheckie egzemplarze zdobiono haftem i klejnotami.

Bezrękawnikowa szata na zbroję

Surkot to luźna, zwykle bezrękawnikowa szata noszona na zbroi od czasów krucjat. Pierwotnie chroniła zbroję przed słońcem Bliskiego Wschodu, a następnie stała się głównym środkiem prezentacji herbu na polu bitwy, bezpośrednio napędzając rozwój europejskiej heraldyki.

Spodnie do kolan arystokratycznego dżentelmena

Pumpy to spodnie do kolan noszone przez europejskich mężczyzn od XVI do XIX wieku. Ewolucja średniowiecznych nohawic, zapinane pod kolanami na guziki lub klamry. W połączeniu z jedwabnymi pończochami stały się symbolem arystokracji podczas Rewolucji Francuskiej.

Uniwersalny strój w kształcie T ze średniowiecznego świata

Tunika była najpowszechniejszym strojem średniowiecznej Europy — prosta odzież w kształcie T noszona przez mężczyzn i kobiety wszystkich stanów. Przepasana paskiem, jakość tkaniny i długość wskazywały pozycję społeczną: krótka i szorstka dla pracujących, długa i delikatna dla szlachty.

Codzienna suknia kobiety średniowiecznej

Kirtle była najpowszechniejszą odzieżą kobiecą w Europie od XII do XVI w. — jednoczęściowa suknia z dopasowanym stanikiem i obszerną spódnicą, noszona na koszuli. Uniwersalna dla wszystkich stanów, jakość tkaniny i barwienie różnicowały pozycję.

Uniwersalny drapowany wierzchni strój wszystkich epok

Płaszcz to najbardziej podstawowy wierzchni strój — szeroki kawałek tkaniny narzucany na ramiona i mocowany na szyi broszą lub sznurkiem. Noszony od starożytności po nowożytność na całym świecie, służył głównie ochronie przed zimnem i deszczem. Wersja z kapturem stała się symbolem podróżników i mnichów, a w literaturze fantasy — tajemniczych postaci.

Wystawna szata dworska późnego średniowiecza

Houppelande była szczytem późnośredniowiecznej mody dworskiej od końca XIV do XV w. Jej niezwykle szerokie „skrzydlaste rękawy" sięgające podłogi, często zakończone muszelkowym daggingiem, wysoki stojący kołnierz i luksusowe tkaniny — jedwab, aksamit, brokat z futrzaną podszewką — czyniły ją strojem o niespotykanej ekstrawagancji. Dwór burgundzki był jej centrum mody.

Krótki ozdobny płaszcz szlachty

Peleryna okrywa ramiona do pasa lub bioder, wyróżniając się od długiego płaszcza krótkością zostawiającą ręce wolne. Preferowana przez rycerzy i szlachtę, którzy musieli nosić broń i jednocześnie okazywać godność, wykonywana była z futra, aksamitu lub jedwabiu. Peleryna z gronostajów stała się ikonicznym symbolem królewskości.

Dopasowana kurtka europejskiego szlachcica

Dublet to dopasowana męska kurtka noszona w Europie od XIV do XVII wieku. Zapinany na guziki lub sznurowany z przodu, wyściełany, eksponował kolorowe podszewki techniką nacięć. Bufiaste rękawy i zmieniające się sylwetki definiowały modę renesansową i barokową.

Wielka suknia na bal

Suknia balowa była szczytem damskiej garderoby w XVIII i XIX wieku — z ekstremalnie ściągniętą gorsetem talią, odkrytymi ramionami i ogromną spódnicą na krynolinie lub tournure. W apogeum w epoce wiktoriańskiej symbolizowała bogactwo i status rodziny.

Herbowa szata rycerza średniowiecznego

Tabard rycerza to szata wierzchnia bez rękawów sięgająca do kolan, noszona przez średniowiecznych rycerzy na zbroi, ozdobiona z przodu i z tyłu herbem noszącego, aby go identyfikować w bitwie i turnieju. Powstał w XII wieku podczas krucjat, gdy białe płótno zarzucano na metalową zbroję, aby odbijała pustynne słońce; malowanie na nim herbów rodzinnych rozwinęło ubiór w surkot, uproszczony w XIV-XV w. do tabardu otwartego z boków.

Długi strój uczonych i czarodziejów

Szata to wierzchni strój sięgający kostek lub ziemi, z szerokimi rękawami i luźną sylwetką. Historycznie symbol uczonych, duchowieństwa i sędziów, w fantasy stała się nieodłącznym strojem czarodzieja. Średniowieczna szata akademicka jest bezpośrednim przodkiem togii uniwersyteckiej; szerokość rękawów i kolor wskazywały rangę i przynależność.

Czarna szata uniwersytecka

Toga akademicka to czarna szata noszona przez uniwersyteckich uczonych i dyplomowanych od powstania europejskich uniwersytetów w XII wieku. Wywodzi się ze średniowiecznych habitów mniszych, zachowując głęboki związek wczesnych uniwersytetów z Kościołem. Stopnie oznaczane są precyzyjnymi różnicami: prosta toga dla licencjatów, szerokie rękawy dla magistrów, trzy aksamitne pasy i kaptur w kolorze dziedziny (prawo purpurowy, medycyna zielony, teologia czerwony, filozofia niebieski) dla doktorów.

Kolorowy strój błazna dworskiego

Strój błazna to krzykliwy ubiór noszony przez błaznów dworskich — profesjonalnych głupców średniowiecznych i renesansowych dworów Europy. Jego znaki rozpoznawcze to wzór motley z niedopasowanych jasnych kolorów podzielonych pośrodku i kaptur z trzema czubkami zakończonymi dzwoneczkami. Strój był celowo absurdalny, wizualizujący odwrócenie normalnego porządku, z czerwienią, żółcią, zielenią i niebieskością w gwałtownym kontraście i małymi dzwoneczkami brzęczącymi z rękawów i rąbków.

Tunika średniowiecznych europejskich mnichów

Habit mnicha to tunika do kostek noszona przez męskich zakonników średniowiecznej Europy, z kolorami ściśle regulowanymi przez zakon: benedyktyni w czarnym ze szkaplerzem, cystersi w białym, franciszkanie w grubym brązie ze sznurem, dominikanie w białym z czarnym płaszczem. Sznur, kaptur i szkaplerz symbolizowały ubóstwo, czystość, posłuszeństwo. Tkany z grubej wełny lub niebielonego lnu, wyrażał ascetyczny ideał.

Welon i szata katolickich zakonnic

Habit zakonnicy to strój katolickich zakonnic, odróżniany od męskiego habitu welonem na głowie i podwiką otaczającą twarz, szyję i podbródek. Od średniowiecza do Soboru Watykańskiego II w latach 1960. ścisle zakrywał włosy, z precyzyjnymi kolorami według zakonu — benedyktynki w czarnym, karmelitanki w brązowym z białą podwiką, dominikanki w białym z czarnym welonem. Krucyfiks i różaniec u pasa dopełniały strój.

Oficjalny strój brytyjskiego kamerdynera

Frak kamerdynera to czarny strój formalny noszony przez męskich gospodarzy w brytyjskich arystokratycznych domach XIX i początku XX wieku. Jego wyróżniającą cechą jest sam frak — ścięty w talii z przodu i podzielony na dwa długie ogony z tyłu — pierwotnie szlachecki strój wieczorowy, później zaadaptowany dla kamerdynerów, aby zaznaczyć widoczną hierarchię. Tam gdzie pan nosił biały krawat i białą kamizelkę, kamerdyner nosił czarne: prawie takie samo, lecz niewątpliwie podrzędne.

Fartuch chroniący od iskier

Fartuch kowala to grube skórzane okrycie noszone przez kowali od średniowiecza do dziś przy kuźni i kowadle, aby chronić ciało od iskier, odłamków i parzących oparów. Wykonany z wołowiny lub świni wyprawianych warstwowo, trzymany sznurkami na szyi i pasie, sięgał od szyi do kolan lub łydek. W średniowiecznych cechach czeladnicy zdobywali prawo do noszenia go tylko przez formalną ceremonię. Lata użytkowania czerniły skórę sadzą i śladami ognia.

Wiktoriański kobiecy mundurek domowy

Strój pokojówki to mundur pokojówek w wiktoriańskich brytyjskich domach, definiowany uderzającym kontrastem czarno-białym — ciemna długa sukienka pokryta białym fartuszkiem, zwieńczona białym czepkiem. Gdy rosnąca zamożność klasy średniej uczyniła zatrudnianie służby znakiem statusu, wyłoniły się znormalizowane mundurki, aby pokazać rangę pracodawcy.

Banshee · Zawodząca zwiastunka śmierci — lament celtyckiej tradycji

Banshee (irlandzkie gaelickie bean sí, szkockie gaelickie bean sìth, 'kobieta z kopca wrozek') to kobiecy duch irlandzkiej i szkockiej tradycji celtyckiej, ktorego mrozacy nocny zawodzenie zwiastuje nadchodzaca smierc czlonka okreslonej rodziny. Nie powoduje smierci, lecz oplakuje ja z gory, wcielenie samego zalu. Slowo pochodzi z staroirlandzkiego ben síde, z angielska forma banshee ustalona w uzyciu XVIII wieku. Antropolodzy sledza postac do celtyckiej tradycji zawodzenia (caoineadh po irlandzku), w ktorej kobiety zaloszace oplakiwaly zmarlych na pogrzebach; gdy kosciol stlumil zawodzenie, jego funkcja spoleczna zostala zachowana w nadprzyrodzonej banshee. Fairy Legends and Traditions of the South of Ireland Thomasa Croftona Crokera (1825) i Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry W. B. Yeatsa (1888) uczynily banshee centralna postacia celtyckiego odrodzenia, a Banshee: The Irish Death Messenger Patricii Lysaght (1986) ustanowil naukowy kanon. Bohater X-Men z Marvel Comics Banshee (1967), Sylvanas Wiatrowierna Krolowa Banshee z World of Warcraft (2004) i serial telewizyjny Cinemax Banshee (2013-2016) utrzymaly postac we wspolczesnej kulturze popularnej.

Mummy · Zabandażowany zmarły — przeklęty trup strzegący grobowca

Mumia (angielskie mummy, od perskiego mumiya 'bitumen') to nieumarly zabalsamowany trup, owiniety w lniane bandaze, ktory powstaje z grobu, aby zemscic sie i przeklasc zywych. Jej ikonograficznym prototypem jest starozytna egipska praktyka mumifikacji i wiara w zycie pozagrobowe: siedemdziesieciodniowy rytual pogrzebowy — usuniecie mozgu przez nozdrze, oddzielenie wnetrznosci do czterech kanopskich naczyn poswieconych synom Horusa (Imseti, Hapy, Duamutef, Qebehsenuef), wysuszenie w natronie, owiniecie w len z osadzonymi amuletami Ksiegi Umarlych — zostal skanonizowany od Starego Panstwa (ok. 3000 p.n.e.) i udoskonalony w Nowym Panstwie (1550-1295 p.n.e.). Herodot opisal procedure szczegolowo w Dziejach Ksiega II (ok. 440 p.n.e.). Odkrycie grobowca Tutanchamona (ok. 1341-1323 p.n.e.) w Dolinie Krolow przez brytyjskiego archeologa Howarda Cartera w listopadzie 1922 r. i smierc w kwietniu 1923 r. jego patrona Lorda Carnarvona zglobalizowaly legende 'Klatwy Faraonow'. Film grozy Universal Mumia w rezyserii Karla Freunda (1932), z Borisem Karloffem jako Imhotepem, utrwalil kanon kinowy mszczacej sie zmartwychwstalej mumii.

Ghoul · Pożeracz trupów — pustynny potwór, który rozkopuje i pożera zmarłych

Ghul (angielskie ghoul, z arabskiego ghul) to potwor zerujacy na trupach i zmiennoksztaltny kanibal pustyni i cmentarzyska, pochodzacy z przedislamskiego beduinskiego folkloru arabskiego z okresu Dzahilijja (przed VI wiekiem), przekazany przez Ksiege Tysiaca i Jednej Nocy (Alf Laylah wa-Laylah, skompilowana w IX wieku) i utrwalony w zachodnim kanonie grozy od XVIII wieku. Etymologia tkwi w arabskim ghul, od czasownika ghala ('chwytac, porywac'). W folklorze arabskim ghul to zlosliwa odmiana dzinna nawiedzajacego pustynie, aby wabic i pozerac podroznikow, posiadajaca moc przemiany w postac ludzka lub zwierzeca (szczegolnie w hiene) i wydobywania zwlok z grobow. Francuski przeklad Ksiegi Tysiaca i Jednej Nocy Antoine'a Gallanda (1704-1717), gotycka powiesc Vathek Williama Beckforda (1786) i wiersz Giaur Lorda Byrona (1813) wprowadzily ghula do literatury zachodniej, a opowiadanie Model Pickmana (1927) i nowela Onirycznie poszukujac Kadath (1927) H. P. Lovecrafta utrwalily nowoczesny kanon grozy ghula jako fundacyjnej rasy Mitologii Cthulhu.

Wraith · Mściwa zjawa — mroczny duch, który utracił formę, zachowując tylko nienawiść

Wraith to nieumarly o niematerialnej formie zrodzony z intensywnego urazy, nienawisci lub niedokonczonej sprawy, dryfujacy jako forma cienia i mgly po utracie ciala. Slowo pojawia sie po raz pierwszy w jezyku angielskim w 1513 r., w szkockim tlumaczeniu Eneidy Wergiliusza autorstwa Gavina Douglasa, gdzie oznacza widmo-sobowtor sygnalizujacy nieuchronna lub niedawna smierc. Przez szkocka literature gotycka XVIII i XIX w., zwlaszcza Roberta Burnsa i Sir Waltera Scotta, wraith ustalil sie jako zwiastun smierci i mszczacy duch niespelnionego losu. 'Wladca Pierscieni' J. R. R. Tolkiena (1954-1955) zdecydowanie zdefiniowal figure na nowo jako Nazguli lub Upiory Pierscienia, dziewieciu ludzkich krolow, ktorych dusze zostaly oproznione przez pierscienie mocy Saurona, a pierwsze wydanie Dungeons and Dragons z 1974 r. skanonizowalo wraitha jako niematerialnego potwora nieumarlego, podatnego tylko na zaczarowane bronie. Wraith stanowi dzis archetyp promieniujacego chlodem, drenazujacego zycie, w wiekszosci niematerialnego nieumarlego we wspolczesnej grze fantasy, action-RPG i fikcji grozy.

Vampire · Krwiopijca — arystokrata nocy żyjący nieśmiertelnie krwią żywych

Wampir (angielskie Vampire, slowianskie Upir/Vampir) to nieumarly, ktory jest martwy, a jednak nie umarl, ktory utrzymuje niesmiertelnosc, pijac krew zywych, obdarzony blada skora, klami i uwodzicielska charyzma, przemieniajacy sie w nietoperza, mgle lub wilka — kanoniczna ikonograficzna postac, ktora powstala w slowianskim wschodnioeuropejskim folklorze i zostala dopelniona w angielskiej literaturze XIX wieku. Etymologia wywodzi sie ze slowianskiego upir (wschodnioslowianskie) i vapir (poludniowoslowianskie), a pierwsze angielskie uzycie vampire pojawia sie w magazynie podrozniczym London Journal z 1734 r. Ikonograficzne pochodzenie to tradycja wskrzeszonego trupa ze slowianskiego folkloru i Panika Wampirycznawschodnioeuropejska XVIII wieku (1725-1755 w okupowanej przez Habsburgow Serbii i Wegrzech), ktorej decydujace przypadki to sprawa Petara Blagojevica z 1725 r. w Kisilova w Serbii i sprawa Arnolda Paole z 1726-1732 r. w Medvegja w Serbii — Visum et Repertum, oficjalny lacinski raport z 1732 r. austro-habsburskiego chirurga wojskowego Johanna Flueckingera, jest decydujacym kanonem tekstowym, ktory zarejestrowal wampira jako oficjalny temat w akademii europejskiej. Wampir Johna Williama Polidori (1795-1821), opublikowany 1 kwietnia 1819 r. w brytyjskim New Monthly Magazine — napisany w Villi Diodati w Szwajcarii w 1816 r. na sugestie Lorda Byrona wraz z Mary Shelley (Frankenstein) — jest pochodzeniem kanonu wampirycznego literatury angielskiej, a Dracula Brama Stokera (1847-1912), opublikowany w Wielkiej Brytanii 26 maja 1897 r., dopelnil decydujacy kanon eleganckiej, arystokratycznej nowoczesnej ikonografii wampirycznej.

Zombie · Ożywiony trup — bezrozumne ludożercze hordy zmarłych

Zombie to ozywiony trup, ktory utracil rozum i osobowosc, glodny ciala i mozgow zywych. Slowo pochodzi z zachodnioafrykanskiego kongo zumbi lub nzambi ('duch, dusza, bog'), przeniesione przez atlantycki handel niewolnikami XVII i XVIII w. na Karaiby, gdzie osadzilo sie w haitanskim wodu. W tradycji wodu bokor (czarownik) odurza zywego do stanu pozornej smierci, grzebie go, a nastepnie ekshumuje i czyni go bezduszna niewolnicza istota. White Zombie Victora Halperina (1932) wprowadzil postac do kina, ale 'Noc zywych trupow' George'a A. Romero (1968) zdecydowanie zerwala z tradycja wodu i ustanowila nowoczesna ikonografie trupa-zjadacza miesa atakujacego masowo. 'Swit zywych trupow' (1978), Resident Evil (1996), '28 dni pozniej' (2002) i 'The Walking Dead' (komiks 2003, telewizja AMC od 2010) uczynily z zombie centralna figure horroru poczatku XXI wieku.

Dullahan · Bezgłowy jeździec — irlandzki posłaniec niosący śmierć

Dullahan (irlandzkie Dullahan, angielskie Dullahan) to bezglowy jezdziec na czarnym koniu trzymajacy w jednej rece swoja wlasna odciecia glowe, kanoniczna ikonograficzna postac ducha-zbieracza smierci i wykonawcy losu irlandzkiej celtyckiej tradycji. Etymologia wywodzi sie z irlandzkiego dulachan lub dubhlachan — oba terminy interpretowane jako 'poslaniec ciemnosci' lub 'bezglowy' — pozostalosc po wierze w ludzkie ofiary przedchrzescijanskiej celtyckiej Irlandii. Decydujacym kanonem akademickim jest Fairy Legends and Traditions of the South of Ireland Thomasa Croftona Crokera z 1825 r., ktore ustanowilo kanoniczna wizualna postac bezglowego jezdzca, ktorego odcieta glowa emituje swiatlo, oraz Ancient Legends, Mystic Charms, and Superstitions of Ireland Lady Wilde z 1887 r. (matka Oscara Wilde'a, 1821-1896), ktore utrwalily kanoniczny wzorzec zachowania dullahana (wymawianie imienia osoby powoduje jej smierc; bicz z ludzkiego kregoslupa; drzwi otwierajace sie same wzdluz drogi; strach przed zlotem). The Legend of Sleepy Hollow Washingtona Irvinga z listopada 1820 r. — w ktorym bezglowy jezdziec-najemnik heski nawiedza Sleepy Hollow w dolinie Hudson w stanie Nowy Jork — decydujaco utrwalil ikonografie dullahana w literaturze anglo-amerykanskiej, a film Sleepy Hollow Tima Burtona z 1999 r. (z Johnnym Deppem i Christopherem Walkenem jako Bezglowym Jezdzcem) dopelnil nowoczesny kanon filmowy.

Skeleton Warrior · Nieumarły Żołnierz — Wojownik powstały z martwych

Wojownik Szkielet (angielskie Skeleton Warrior, lacinskie Sceletus Bellator) to nieumarly typu wojownika zlozony z kosci zmarlych, przywolany lub wskrzeszony przez magie, klatwe lub czarna magie, ktory walczy mieczem, wlocznia, tarcza i zbroja, posiadajacy czysty szkielet kostny bez ciala czy duszy — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac nieumarlego nowoczesnej zachodniej fantasy. Angielskie skeleton pochodzi od greckiego skeleton ('wyschly zwloki'), poprzez lacinske sceleton, ustanowilo sie w angielskim w XVI wieku, i jest przedstawiany jako instrumentalna istota bez oryginalnej osobowosci czy woli, posluszna wiernie tylko rozkazom Nekromanty (Necromancer). Mityczny archetyp to Spartoi ('Posiani') Kadmusa w mitologii greckiej starozytnej — uzbrojeni wojownicy, ktorzy wyrosli z ziemi, gdy Kadmus na polecenie bogini Ateny posial zeby smoka, ktorego zabil. Decydujacy nowoczesny kanon to slawna scena z brytyjskiej premiery 19 lipca 1963 r. filmu Jazon i Argonauci w rezyserii Dona Chaffey'a (1917-1990) — czterominutowa polminutowa scena siedmiu wojownikow szkieletow w animacji poklatkowej brytyjskiego mistrza efektow specjalnych kinowych Raya Harryhausena (1920-2013) pojedynkujacych sie z greckim bohaterem Jazonem — decydujacy kanon nowoczesnej ikonografii wojownika szkieletu. Potwor Szkielet z RPG stolowego Dungeons & Dragons (D&D) z 1974 r. autorstwa Gary'ego Gygaxa (1938-2008), w Monster Manual z 1977 r., ustanowil kanon nowoczesnego fantasy RPG.

Ghost · Błąkający się duch — dusza związana ze światem przywiązaniem i niedokończoną historią

Duch (angielskie Ghost, lacinskie Spectrum) to dusza zmarlego, ktora z powodu utrzymujacego sie przywiazania, urazy lub nierozwiazanej okolicznosci nie moze przejsc do zaswiata i pozostaje w tym swiecie, kanoniczna ikonograficzna postac uniwersalnej swiatowej wiary w zaswiat: przezroczysta lub polprzezroczysta w postaci, zwiazana z konkretnym miejscem (nawiedzone domy, stare domy) i manifestujaca sie przez Poltergeist (niemiecki 'halasliwy duch'), zimny powiew, zjawisko, dzwiek i lkanie. Angielskie ghost pochodzi od staroangielskiego gaast (dusza, duch), a ikonograficzne pochodzenie obejmuje mezopotamskiego gidim, egipskiego akh, greckiego psyche i eidolon, rzymskiego lar (duch opiekunczy) i lemur — uniwersalnie z wiary w dusze po smierci kazdej cywilizacji. Decydujacy zachodni kanon tekstowy to List 27 z Ksiegi 7 Epistulae Pliniusza Mlodszego (61-113 n.e.) z konca I wieku n.e. — w ktorym grecki filozof Atenodor (74 p.n.e. - 7 n.e.) spotyka w nawiedzonym domu w Atenach ducha starca grzemiacego lancuchami, i wykopuje jego miejsce pochowku, aby zapewnic mu spokoj po smierci — decydujacy zachodni kanon pierwszej opowiesci o duchu z nawiedzonego domu. Duch ojca Hamleta w tragedii Hamlet Williama Shakespeare'a (1564-1616) (1599-1601) ustanowil kanon ducha w literaturze angielskiej, a Marley i trzy Duchy Przeszlosci, Terazniejszosci i Przyszlosci w noweli Opowiesc wigilijna Charlesa Dickensa (1812-1870) (opublikowanej 19 grudnia 1843 r.) sa decydujacym dzielem wiktorianskiego kanonu ducha.

Revenant · Mściwy powracający — trup powstały z grobu dla jednego celu

Rewenant (angielskie revenant, z lacinskiego revenans, 'ten, ktory powraca') to zwloki, ktore powstaly z grobu z wlasnej woli pod naciskiem intensywnej zemsty lub nierozwiazanego celu, sredniowieczna europejska ikonograficzna postac samoswiadomej nieumarlej osoby zachowujacej odrebne ego i jeden cel. Etymologia tkwi w lacinskim revenans, imieslowie czynnym czasownika revenire ('powracac'), ktory stal sie kanonicznym terminem w lacinskich kronikach XI i XII wieku dla zwlok, ktore powracaja z grobu, aby dreczyc wioske. Decydujacym zrodlem tekstowym jest Historia Rerum Anglicarum (Historia spraw angielskich) angielskiego kronikarza XII wieku Williama z Newburgh (ok. 1136-1198), ktorego Ksiega V rozdzialy 22-24 odnotowuja szczegolowe przypadki rewenantow w Buckinghamshire, Berwick i Anant w polnocnej Anglii, ustanawiajac decydujacy sredniowieczny europejski kanon. Wspolczesne dziela, takie jak De Nugis Curialium (Drobiazgi dworzan, ok. 1180) Waltera Mapa i postac Glama w Sadze o Grettirze (Grettis Saga, XIII do XIV wiek), tworza polnocnoeuropejski kanon rewenanta. Pierwsze wydanie Podrecznika Potworow Dungeons & Dragons Gary'ego Gygaxa (1977) usystematyzowalo rewenanta jako samoswiadomego nieumarlego owladnietego jednym obiektem zemsty, a film The Revenant z 2015 r. Alejandra Gonzaleza Inarritu (z Leonardo DiCaprio, laureatem Oscara dla najlepszego rezysera) ustanowil XXI-wieczny kanon filmowy postaci.

Wight · Zmarły z kurhanu — przeklęty trup strzegący skarbu grobowca

Wight (angielskie Wight, wariant zamieszkujacy kurhany to Barrow-wight) to cmentarna nieumarla istota, w ktorej zwloki pochowane w kurhanie lub kopcu grobowym powstaly z opetania skarbem i klatwa, i jest kanoniczna ikonograficzna postacia samoswiadomego nieumarlego o formie zwlok, w przeciwienstwie do bezcielesnej zjawy. Etymologia tkwi w staroangielskim wiht ('istota, stworzenie'), a ogolne znaczenie 'istota', ktore pojawia sie w staroangielskim eposie Beowulf z VIII wieku, zostalo pozniej okreslone jako znaczenie cmentarnej nieumarlej istoty. Ikonograficzne pochodzenie to draugr ('chodzace zwloki') i haugbui ('mieszkaniec kurhanu') z islandzkich sag rodzinnych z XIII i XIV wieku, a decydujacy kanon w literaturze angielskiej to Barrow-wight, ktory pojawia sie we Wladcy Pierscieni: Druzynie Pierscienia J.R.R. Tolkiena (Allen and Unwin, lipiec 1954), Ksiega Pierwsza Rozdzial 8 'Mgla na Kurhanach', w ktorym Frodo i hobbici sa schwytani przez Barrow-wighta na Kurhanach na wschod od Starej Puszczy i maja zostac pochowani z dobrami grobowymi, ale sa uratowani przez piesn Toma Bombadila. Pierwsza edycja Podrecznika Potworow AD&D Gary'ego Gygaxa z stycznia 1977 r. dodala wighta jako kanon nieumarlych nowoczesnych gier fabularnych fantasy, ze zdolnoscia drenowania energii, dzieki ktorej zabity staje sie nowym wightem.

Gremlin · Psujący maszyny chochlik — figlarz nowoczesnej ery technologicznej

Gremlin (angielskie Gremlin) to maly i chytry nowoczesny yokai XX wieku, ktory potajemnie uszkadza maszyny i urzadzenia, kanoniczna ikonograficzna postac najnowszej formy yokai zrodzonej z industrialno-technologicznej cywilizacji. Etymologia jest niepewna, ale wywodzi sie z wojskowego slangu pilotow i mechanikow brytyjskich Krolewskich Sil Powietrznych (RAF) z lat dwudziestych XX wieku, po raz pierwszy pojawiajac sie w druku w brytyjskim magazynie lotniczym The Aeroplane w kwietniu 1929 r., i ustanowil sie podczas obu Wojen Swiatowych jako niewidzialna istota obwiniana za niewytlumaczalne awarie mechaniczne samolotow RAF. Decydujace zrodlo to pierwsza ksiazka dla dzieci urodzonego w Norwegii brytyjskiego pilota RAF Roalda Dahla (1916-1990), The Gremlins, opublikowana w kwietniu 1943 r. — pierwsza ilustrowana ksiazka dla dzieci Disneya, z ilustracjami samego Walta Disneya i wyprodukowana przez Disney — ktora ustanowila popularny kanon ikonografii gremlina. Odcinek Strefy Mroku CBS Nightmare at 20,000 Feet z 11 pazdziernika 1963 r. sezon 5, z Williamem Shatnerem w glownej roli, w ktorym gremlin pojawia sie na skrzydle samolotu pasazerskiego, ustanowil amerykanski kanon telewizyjny, a film Gremlins Joe Dante z 8 czerwca 1984 r. (scenariusz Chris Columbus, wyprodukowany przez Stevena Spielberga) dopelnil decydujacy popularny kanon ikonografii gremlina XXI wieku.

Duża ozdobna broszka do spinania płaszczy

Broszka do płaszcza służyła w średniowiecznej Europie do spinania płaszczy i peleryn na ramieniu. Okrągła (pierścieniowa) lub półksiężycowa rama przebita długą szpilką, ozdobiona herbami i symbolami religijnymi. W literaturze rycerskiej dama ofiarująca swą broszkę rycerzowi wyrażała swoją przychylność.