Feniks

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie (1) kanonu bennu ('ten, ktory sie wznosi') — swietego ptaka zmartwychwstania boga slonca Ra i Ozyrysa z Heliopolis w starozytnym Egipcie okolo 2400 p.n.e. — w Tekstach Piramid i (2) kanonu Rozdzialu 73 Ksiegi 2 Historii (Historiai) greckiego historyka Herodota (Herodotus) z V wieku p.n.e. — kanonu Feniksa z Heliopolis. Decydujacy kanon tekstowy to Rozdzial 73 Ksiegi 2 Historii Herodota (ok. 484-425 p.n.e.) z V wieku p.n.e. — 'Widzialem go tylko na obrazach, ale egipscy kaplani mowia, ze Feniks przybywa raz na 500 lat z Arabii do Heliopolis, niosac zwloki swojego ojca Feniksa w jajku mirry, i grzebie je w Swiatyni Slonca' — decydujacy kanon. Decydujacy lacinski literacki kanon to kanon linii 392-407 Ksiegi 15 Metamorfoz Owidiusza (Publius Ovidius Naso, 43 p.n.e. - 17 n.e.) okolo 8 n.e. — cykliczny tysiacletni Feniks, ktory dokonuje samospalenia na palmie i odradza sie z popiolow — decydujacy kanon, a Rozdzial 2 Ksiegi 10 Historii Naturalnej (Naturalis Historia) rzymskiego przyrodnika Pliniusza Starszego (Plinius Maior, 23-79 n.e.) z 77 n.e. i Rozdzial 28 Ksiegi 6 Annalow (Annales) rzymskiego historyka Tacyta (Tacitus, ok. 56-120 n.e.) okolo 117 n.e. — zapis pojawienia sie Feniksa w Egipcie w 34 n.e. — to decydujace kanony. Wiersz O Feniksie (De Ave Phoenice) lacinskiego poety Laktancjusza (Lactantius, ok. 250-325 n.e.) okolo 300 n.e. — kanonizujacy Feniksa jako decydujacy chrzescijanski symbol zmartwychwstania Chrystusa — i Physiologus (Physiologus) anonimowej greckiej chrzescijanskiej kolekcji alegorycznej z II wieku n.e. decydujaco ustanowily Feniksa jako symbol zmartwychwstania Chrystusa.

Cechy

• Postac gigantycznego ptaka ze zlotymi i czerwonymi pierami
• Cale cialo otoczone plomieniami
• Cykliczne samospalenie co 500 lub 1000 lat
• Niesmiertelnosc przez odrodzenie z popiolow
• Lecznicza moc w jego lzach
• Spiew pociesza ludzi

Opowieści

Kanon ptaka bennu starozytnego egipskiego Heliopolis okolo 2400 p.n.e. i kanon Rozdzialu 73 Ksiegi 2 Historii Herodota z V wieku p.n.e. to decydujace pochodzenie, a kanon linii 392-407 Ksiegi 15 Metamorfoz Owidiusza okolo 8 n.e. ustanowil decydujacy lacinski literacki kanon. Rozdzial 2 Ksiegi 10 Historii Naturalnej Pliniusza Starszego z 77 n.e. i Rozdzial 28 Ksiegi 6 Annalow Tacyta okolo 117 n.e. staly sie decydujacym rzymskim kanonem filozofii naturalnej, a wiersz O Feniksie (De Ave Phoenice, 170 linii) Laktancjusza okolo 300 n.e. i anonimowy Physiologus z II wieku n.e. decydujaco skanonizowaly Feniksa jako chrzescijanski symbol zmartwychwstania Chrystusa. Staroangielski wiersz Feniks (okolo 677 linii, w Ksiedze z Exeter) anonimowego brytyjskiego poety z XIII wieku — tlumaczenie lacinskiego wiersza Laktancjusza — to decydujacy angielski literacki kanon, a wiersz The Phoenix and the Turtle (67 linii ogolem) brytyjskiego Williama Shakespeare'a (1564-1616) z 1597 r. stal sie brytyjskim renesansowym poetyckim kanonem. W francusko-brytyjskiej alchemicznej ikonografii z 1719-1759 r. Feniks ustanowil sie jako decydujacy symbol regeneracji Kamienia Filozoficznego (Lapis Philosophorum), a plomienny ptak z The Last Battle brytyjskiego autora C. S. Lewisa (1898-1963) z 1962 r. to kanon literatury dzieciecej XX wieku. Feniks z Monster Manual D&D z 1977 r. Gygaxa z TSR w USA i sekwencja Ognistego Ptaka Strawinskiego (L'Oiseau de feu, 1910) z animowanego filmu Disneya Fantazja 2000 z 17 grudnia 1999 r. to globalny kanon Feniksa XX wieku, a decydujacy kanon XXI wieku to feniks Fawkes Dyrektora Dumbledore'a z serii Harry Potter (Harry Potter) brytyjskiej autorki J. K. Rowling (ur. 1965) z 1997-2007 — pojawiajacy sie po raz pierwszy w Rozdziale 12 Harry Potter i Komnata Tajemnic (opublikowanym w Wielkiej Brytanii 2 lipca 1998 r.) — decydujace kulminacyjne dzielo globalnego kanonu Feniksa.

Słabość

Slabosci Feniksa to: (1) zaraz po samospaleniu, przed odrodzeniem z popiolow — decydujacy kanon w Historii Herodota z V wieku p.n.e. i Metamorfozach Owidiusza Ksiega 15 z okolo 8 n.e., ze Feniks jest slaby przez krotki czas po samospaleniu i przed odrodzeniem z popiolow; (2) cykliczne wiazanie — kanon czasowego wiazania, ze Feniks jest zwiazany z cyklem 500 lat (Herodot) lub 1000 lat (Owidiusz) i nie moze inaczej dokonac samospalenia; (3) wiazanie z Heliopolis — decydujacy kanon srodowiskowego wiazania w Historii Herodota z V wieku p.n.e., ze Feniks przybywa co 500 lat z Arabii do Swiatyni Slonca w Heliopolis; (4) smutek — kanon w Rozdziale 12 Harry'ego Pottera i Komnaty Tajemnic J. K. Rowling z 1998 r., ze Fawkes (Fawkes) pociesza smutna piesnia, ale jest oslabiony przez smutek; (5) ciemna magia — kanon w Harry Potterze Rowling z 1998 r., ze lzy Fawkesa lecza trucizne bazyliszka, ale sa slabe przeciwko ciemnej magii; (6) zlosliwa intencja — kanon w O Feniksie Laktancjusza okolo 300 n.e., ze Feniks nie pokazuje sie tym, ktorzy maja zlosliwe intencje; (7) brak partnera — kanon w Historii Herodota z V wieku p.n.e. i Metamorfozach Owidiusza okolo 8 n.e., ze Feniks jest zawsze sam, bez partnera; (8) brak decydujacego kanonu — decydujacy kanon, ze Feniks nie ma smierci, poniewaz w istocie odradza sie. Decydujacy kanoniczny final Rozdzialu 12 Harry'ego Pottera i Komnaty Tajemnic J. K. Rowling opublikowanego 2 lipca 1998 r. — w ktorym feniks Fawkes Dyrektora Dumbledore'a odradza sie jako mlody Fawkes po samospaleniu — i kanon Rozdzialu 17 — w ktorym lzy Fawkesa lecza rane od trucizny bazyliszka Harry'ego — to decydujacy final globalnego kanonu Feniksa XXI wieku.

Znaczenie kulturowe

Feniks nie jest po prostu ikona plomiennego ptaka, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia zachodniego kanonu zmartwychwstania, ktora przekracza ptaka bennu starozytnego egipskiego Heliopolis okolo 2400 p.n.e., Historie Herodota z V wieku p.n.e., Metamorfozy Owidiusza okolo 8 n.e., Historie Naturalna Pliniusza Starszego z 77 n.e., Annaly Tacyta okolo 117 n.e., O Feniksie Laktancjusza okolo 300 n.e., Physiologus z II wieku n.e., staroangielski wiersz Feniks z XIII wieku, The Phoenix and the Turtle Shakespeare'a z 1597 r., D&D z 1977 r. i Harry'ego Pottera J. K. Rowling z 1997-2007. Ptak bennu ('ten, ktory sie wznosi') starozytnego egipskiego Heliopolis (Heliopolis, dzisiaj polnocno-wschodni Kair) okolo 2400 p.n.e. — decydujace religijne centrum zmartwychwstania boga slonca Ra i Ozyrysa — to decydujacy swiety ptak starozytnego Egiptu, a Historie (Historiai, 9 ksiag ogolem) greckiego historyka Herodota (ok. 484-425 p.n.e.) z V wieku p.n.e. — zalozyciel zachodniej historiografii — z kanonem Feniksa Ksiegi 2 Rozdzialu 73, stalo sie decydujacym kanonem greckiej ikonografii Feniksa. Cykliczny tysiacletni kanon Feniksa linii 392-407 Ksiegi 15 Metamorfoz Owidiusza okolo 8 n.e. i O Feniksie (De Ave Phoenice) Laktancjusza okolo 300 n.e. — kanonizujacy Feniksa jako decydujacy chrzescijanski symbol zmartwychwstania Chrystusa — stal sie decydujacym chrzescijanskim kanonem sredniowiecznej Europy IV-XIII wieku, a staroangielski wiersz Feniks (okolo 677 linii, w Ksiedze z Exeter — w posiadaniu Katedry w Exeter w Devon, Wielka Brytania) anonimowego brytyjskiego poety z XIII wieku to decydujacy angielski literacki kanon. Wiersz The Phoenix and the Turtle brytyjskiego Shakespeare'a (1564-1616) z 1597 r. to decydujacy kanon brytyjskiej poezji renesansowej, a feniks Fawkes Dyrektora Dumbledore'a z Harry Potter i Kamien Filozoficzny (seria 7-tomowa, 1997-2007, ponad 500 milionow egzemplarzy sprzedanych na calym swiecie skumulowanie) J. K. Rowling (ur. 1965) opublikowanego przez Bloomsbury w Wielkiej Brytanii 26 czerwca 1997 r. stal sie decydujacym kulminacyjnym dzielem globalnego kanonu Feniksa XXI wieku.

W popkulturze

Starozytny egipski ptak bennu Teksty Piramid (ok. 2400 p.n.e.) — decydujace egipskie kanoniczne pochodzenieHerodot, Historie, Ksiega 2 Rozdzial 73 (V wiek p.n.e.) — decydujacy grecki kanon FeniksaOwidiusz, Metamorfozy, Ksiega 15 linie 392-407 (ok. 8 n.e.) — decydujacy lacinski literacki kanonPliniusz Starszy, Historia Naturalna, Ksiega 10 Rozdzial 2 (77 n.e.) — rzymski kanon filozofii naturalnejTacyt, Annaly, Ksiega 6 Rozdzial 28 (ok. 117 n.e.) — rzymski kanon historycznyLaktancjusz, O Feniksie (ok. 300 n.e.) — decydujacy chrzescijanski kanonStaroangielski wiersz Feniks (XIII wiek) — decydujacy angielski literacki kanonShakespeare, The Phoenix and the Turtle (1597) — brytyjski renesansowy poetycki kanonGygax, Monster Manual D&D, Feniks (1977) — kanon fantasy RPGJ. K. Rowling, Harry Potter i Komnata Tajemnic, Fawkes (1998) — decydujacy globalny kanon XXI wieku