Tarcza rycerska

Pochodzenie

Tarcza trojkatna jest postrzegana jako tarcza wyspecjalizowana do walki konnej, ktora pojawila sie na poczatku 13 wieku, gdy tarcza migdalowa uzywana w wczesniejszej epoce stawala sie mniejsza. Tarcza migdalowa zwisala dlugo od gory az do nogi, kryjac bok i noge konnego rycerza razem, lecz gdy zbroja nog z kolczugi i plyty sie rozwijala, ta dluga dolna czesc stala sie nieporeczna. Tak, skrocona u dolu w tarcze odwroconego trojkata, latwa do prowadzenia jedna reka, zostala udoskonalona w tarcze trojkatna. Byla uzywana szeroko jako standardowa tarcza europejskiego rycerza od 13 do 15 wieku, i ze swym czystym licem, dobrym do malowania herbu, stala sie centralnym narzedziem sredniowiecznej kultury heraldycznej.

Cechy

• Ksztalt odwroconego trojkata, szeroki u gory i spiczasty u dolu
• Wysoka okolo 50 do 70 cm, rozmiar prowadzony jedna reka
• Warstwowa struktura z drewna, skory i tkaniny z metalowa obwodka
• Herb namalowany na licu dla identyfikacji
• Mniejsza i lzejsza niz tarcza migdalowa, wlasciwa dla walki konnej
• Sprzet zwiazany wprost z rozwojem sredniowiecznej heraldyki

Opowieści

Tarcza trojkatna byla uzywana glownie w walce konnej rycerza i w konnym turnieju kopijniczym. Ramie wsuwano w wewnetrzne rzemienie skorzane (enarmes) i trzymano uchwyt, mocno mocujac ja do ramienia, a na koniu trzymano ja po lewej, by odbic wlocznie, ostrze i strzale wroga. Szeroka u gory, by kryc tulow i bark, a waska u dolu, by z siodla kryc bok, a noge zostawiajac zbroi, osiagala rownowage dobrze dopasowana do konnego rycerza. Lekko wygieta w wklesla powierzchnie, by przylgnac do ciala, pozwalala ciosowi nadchodzacemu z frontu zesliznac sie. W spoczynku mozna ja bylo tez nosic na plecach na rzemieniu przerzuconym przez bark (guige).

Słabość

Slabosc tarczy trojkatnej bierze sie z jej malego rozmiaru. Mala i lekka dosc, by trzymac ja jedna reka, odpowiadala walce konnej, lecz w pieszej walce piechura trudno bylo okryc cale cialo i byla w niekorzysci wobec wiekszej tarczy. Zwlaszcza noga nie byla kryta przez tarcze, i byla chroniona tylko osobna zbroja nog. Korpus z drewna i skory mogl peknac lub rozpasc sie pod powtarzajacymi sie ciosami, a decydujaco, gdy zbroja plytowa zaczela kryc cale cialo, sama trzymana w reku tarcza stopniowo stala sie niepotrzebna.

Znaczenie kulturowe

Tarcza trojkatna to tarcza symbolizujaca sredniowieczne rycerstwo i kulture heraldyczna. Jej czyste lico odwroconego trojkata bylo doskonale do malowania herbu, sluzac jako 'ruchomy znak tozsamosci', ktory pozwalal rozpoznac z daleka rycerza, ktorego twarz byla skryta zbroja. Tarczowata rama herbu uzywana do dzis, tarcza herbowa (escutcheon), wywodzi sie wprost z ksztaltu tej tarczy. Tak tarcza trojkatna stala sie, poza zwykla obrona, symbolem sredniowiecznego spoleczenstwa, ktory niosl na jednym licu dom, honor i tozsamosc rycerza, i pozostaje dzis jako pierwowzor herbu i godla rodowego.

W popkulturze

Tarcza trojkatna pojawia sie niemal w kazdym filmie, dramacie i grze o sredniowiecznym rycerzu i fantastyce. Tarcza odwroconego trojkata namalowana wspanialym herbem to reprezentatywny ksztalt, ktory jednym spojrzeniem przywoluje 'sredniowiecznego rycerza', uzywany w grach i projektowaniu heraldycznym jako typowy ksztalt tarczy. W fikcji jednak czesto daje sie tarcze trojkatna niemal kazdemu sredniowiecznemu wojownikowi bez wzgledu na epoke, mieszajac ja z wczesniejsza epoka, gdy uzywano tarczy migdalowej lub okraglej. Ze wzgledu na symbolike tarczy namalowanej herbem, jest szczegolnie lubiana jako srodek wizualny.

Ciekawostki

• Nazwa 'heater shield' to pozniejsze okreslenie, od jej podobienstwa do starego zelazka do prasowania (heater po angielsku), a w sredniowieczu nazywano ja po prostu tarcza.
• Tarcza trojkatna to forma zmniejszona z duzej tarczy migdalowej, ktora kryla noge, gdy dolna czesc stala sie niepotrzebna w miare rozwoju zbroi nog.
• Tarcza herbowa (escutcheon), tarczowata rama uzywana do herbu do dzis, wywodzi sie wprost z ksztaltu tej tarczy.