Rewenant

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to lacinska tradycja kronikarska sredniowiecznej Europy XI i XII wieku. Lacinskie revenans ('ten, ktory powraca'), imieslow czynny revenire ('powracac'), stalo sie kanonicznym terminem dla zwlok, ktore powstaja z grobu po pochowaniu, aby dreczyc wioske. Decydujacym zrodlem sa rozdzialy 22-24 Ksiegi V Historia Rerum Anglicarum, napisanej miedzy 1196 a 1198 rokiem przez Williama z Newburgh (ok. 1136-1198), augustianskiego kanonika z Yorkshire: laik z Buckinghamshire, ktory po swojej smierci wracal co noc, aby naciskac na lozku swojej zony i zostal ostatecznie uspokojony przez Hugona z Lincoln (ok. 1140-1200), ktory rozkazal polozyc rozgrzeszenie na piersi zwlok; bogaty kupiec z Berwick, ktory po smierci wedrowal po miescie i wywolal zaraze, az zwloki zostaly ostatecznie ekshumowane i spalone; oraz dusza z Anant, ktorej zwloki powstawaly co noc, aby zabijac ludzi, az dwoch braci je ekshumowalo, dzgnelo mieczami i kremowalo. Te przypadki ustanowily decydujacy sredniowieczny europejski kanon rewenanta. De Nugis Curialium Waltera Mapa (ok. 1180) i Vita Sanctae Modwennae Geoffreya z Burton z poznego XII wieku, ze sprawa rewenanta ze Stapenhill, sa wspolczesnymi kanonicznymi zrodlami. Saga o Grettirze (XIII do XIV wiek), arcydzielo islandzkich sag rodzinnych, zawiera postac Glama — zwloki, ktore powstaly po smierci, aby zniszczyc gospodarstwo, zanim zostaly sciete przez bohatera Grettira — laczace polnocnoeuropejski kanon draugra z rewenantem.

Cechy

• Wyrazne samoswiadome ego i jeden cel (zemsta, nierozwiazana misja)
• Zwloki, ktore powstaly z grobu z wlasnej woli
• Powtarzane zmartwychwstanie do osiagniecia celu
• Niezlomne podazanie za celem do konca
• W przeciwienstwie do bezmyslnego zombi zachowuje osobowosc i pamiec
• Rozkladajace sie zwloki wywierajace nadludzka sile

Opowieści

Historia Rerum Anglicarum Williama z Newburgh i De Nugis Curialium Waltera Mapa z XII wieku sa kanonicznymi tekstami sredniowiecznej europejskiej ikonografii rewenanta, a uspokajajace ryty zarejestrowane w nich — polozenie rozgrzeszenia na piersi zwlok lub ekshumowanie zwlok w celu ich dzgniecia i kremacji — staly sie decydujacym kanonem sredniowiecznej ikonografii uspokajania. Wschodnioeuropejska panika wampiryczna XVIII wieku (1725-1755 w Serbii i na Wegrzech), z przypadkami Petara Blagojevica i Arnolda Paole, oznacza przejscie ikonografii rewenanta z ery sredniowiecznej do nowoczesnej. The Vampyre Johna Williama Polidori (1819) i Dracula Brama Stokera (1897) zroznicowali rewenanta w literature wampiryczna. Pierwsze wydanie Podrecznika Potworow Advanced Dungeons & Dragons Gary'ego Gygaxa w 1977 r. dodalo rewenanta jako samoswiadomego nieumarlego owladnietego jednym obiektem zemsty, powracajacego po zniszczeniu w ciagu dwudziestu czterech godzin az do osiagniecia celu, ustanawiajac nowoczesny kanon fabularnych gier fantasy. Seria Nova Jeffa VanderMeera z 2010 r., film The Revenant z 2015 r. Alejandra Gonzaleza Inarritu (z Leonardo DiCaprio jako Hugh Glass i zdobyciem Oscarow dla najlepszego rezysera, najlepszego aktora i najlepszej kinematografii), oraz postac Revenant gry komputerowej Apex Legends Electronic Arts z 2019 r. ustanowily wspolczesny kanon.

Słabość

Slabosci rewenanta to: (1) nierozwaznosc obsesji jednego celu — rewenant jest tak skupiony na jedynym celu zemsty lub misji, ze jest bezbronny wobec innych zagrozen i pokus, ignorujac bezposrednie wyzwania ze strony ludzi nie bedacych celami i scigajac tylko cel; (2) odpoczynek po wykonaniu celu — kanoniczny motyw, ze gdy zemsta zostanie wykonana lub misja rozwiazana, rewenant zalamuje sie we wlasnym odpoczynku; (3) sredniowieczny ryt uspokajania z XII wieku — w przypadkach zarejestrowanych przez Williama z Newburgh ekshumacja zwlok i polozenie rozgrzeszenia na ich piersi lub dzgniecie i kremacja uspokajaja rewenanta; (4) swiete narzedzia — chrzescijanskie swiete narzedzia, takie jak swiecona woda, krucyfiks i dzwony koscielne, oslabiaja rewenanta w kanonie sredniowiecznym; (5) kremacja — decydujaca metoda wszelkiego sredniowiecznego uspokajania rewenanta, calkowite spalenie zwlok, jest kanonicznym rozwiazaniem. Rewenant D&D z 1977 r. jest ustawiony, aby ozyc w ciagu dwudziestu czterech godzin, a w filmie The Revenant z 2015 r. koncepcja, ze Hugh Glass, doprowadzony do progu smierci atakiem niedzwiedzia, odrzuca smierc poprzez swoja zemste za zabojstwo syna — motyw odrzucenia smierci poprzez ekstremalnosc srodowiska naturalnego i czysta wole — stala sie nowoczesnym kanonem.

Znaczenie kulturowe

Rewenant jest paradygmatyczna ikonograficzna postacia na rozdrozu sredniowiecznej europejskiej historii religijno-politycznej, chrzescijanskiej teologii uspokajania, nowoczesnej literatury wampirycznej i wspolczesnego gry fantasy. Przypadki rewenantow zarejestrowane przez Williama z Newburgh w okresie anglonormandzkim XII wieku (panowanie Henryka II, 1154-1189) sa analizowane jako skondensowany produkt po-podbojowego niepokoju spolecznego w Anglii i konsolidacji ortodoksji religijnej w kanoniczna ikonografie uspokajania. Sprawa Hugona z Lincoln, wysokiego pralata katolickiego, ktory bezposrednio rozkazal uspokojenie rewenanta w 1182 r., jest kanoniczna dla katolickiej teologii uspokajania, w ktorej moc rozgrzeszenia sredniowiecznego Kosciola rozszerzala sie nie tylko na duchowy autorytet, ale tez na posmiertne rozgrzeszenie zmarlych. Po wschodnioeuropejskiej panice wampirycznej XVIII wieku (przypadki Petara Blagojevica i Arnolda Paole w Serbii lat 1725-1755) ikonografia rewenanta zroznicowala sie w literature wampiryczna, osiadajac w Vampyre Polidori (1819), Carmilli Sheridana Le Fanu (1872) i Draculi Brama Stokera (1897). W przemysle gier XXI wieku duze franczyzy, takie jak Dungeons & Dragons, Magic: The Gathering i Apex Legends, ustanowily rewenanta jako standardowa ikonografie samoswiadomego nieumarlego, a Oscar dla najlepszego filmu z 2015 r. zdobyty przez The Revenant umiescil ikonografie rewenanta w glownym kanonie filmowym.

W popkulturze

William z Newburgh, Historia Rerum Anglicarum (1196-1198) — decydujacy sredniowieczny europejski kanon ikonografii rewenantaWalter Map, De Nugis Curialium (ok. 1180) — anglonormandzki kanon rewenanta w Anglii XII wiekuGeoffrey z Burton, Vita Sanctae Modwennae, sprawa Stapenhill (pozny XII wiek) — kanoniczny sredniowieczny ryt uspokajaniaSaga o Grettirze, Glam (XIII do XIV wiek) — polnocnoeuropejski kanon draugr-rewenantWschodnioeuropejska panika wampiryczna (1725-1755) — zroznicowanie rewenanta w nowoczesna literature wampirycznaBram Stoker, Dracula (1897) — ikonografia rewenanta w kanonie literatury wampirycznejGary Gygax, Podrecznik Potworow AD&D (1977) — standaryzacja rewenanta w nowoczesnych grach fabularnych fantasyAlejandro Gonzalez Inarritu, The Revenant (2015) — kanon filmowy (trzy zwyciestwa Oscarow)Electronic Arts, postac Revenant w Apex Legends (2019) — wspolczesny kanon gry komputerowej