Kusza
Mechaniczna broń dystansowa średniowiecza
Kusza to bron dystansowa, ktora kladzie luk poziomo na lozu, czyli rdzeniu, i trzyma napieta cieciwe, az spust ja zwolni. W odroznieniu od zwyklego luku moze zadac wielka sile po stosunkowo krotkim szkoleniu zamiast praktyki przez cale zycie i dlatego czesto nazywa sie ja bronia zdemokratyzowana. W sredniowiecznej Europie byla szeroko uzywana jako bron piechoty i jako filar obrony murow. Wczesne luki byly kompozytowe, z klejonego drewna, rogu i scegna, lecz od 14 wieku wprowadzono luk stalowy i mocno podniosl sile naciagu i przebicie. Bolec, ktory odpowiada strzale, jest krotszy i ciezszy od zwyklej strzaly i zadawal silne przebicie z bliska.
Pochodzenie
Kusza, jak sie sadzi, powstala okolo 5 wieku p.n.e. w chinskim okresie Walczacych Krolestw. Chinskie nu owego czasu produkowalo masowo precyzyjnie odlewany brazowy mechanizm spustowy i podtrzymywalo armie imperiow Qin i Han, a Terakotowa Armia z grobowca Pierwszego Cesarza byla uzbrojona w kusze. W Europie rozpowszechnila sie ponownie szeroko okolo 10 wieku, a poniewaz prostak mogl teraz zabic opancerzonego rycerza zaledwie po krotkim szkoleniu, wzbudzila obawe zachwiania porzadku stanu rycerskiego. Na drugim soborze laterannskim w 1139 roku papiez Innocenty II zakazal jej uzycia miedzy chrzescijanami, lecz zakaz nie mial niemal zadnej mocy.
Cechy
- Poziomy luk i mechaniczny spust, ktory trzyma napieta cieciwe
- Wielka sila nawet przy krotkim szkoleniu, bron zdemokratyzowana
- Doskonale przebicie luk stalowym od 14 wieku
- Bolec, krotki i ciezki, dla wysokiego przebicia z bliska
- Napinana korba, kolowrotem lub strzemieniem na noge
- Skuteczny zasieg okolo 100 do 200 m
Opowieści
Kusza blyszczala przede wszystkim w obronie murow i w oblezeniu. Mozna ja bylo napiac z wyprzedzeniem, zostawiajac czas na celowanie, a silne przebicie luku stalowego przebijalo tarcze i zbroje. W polu piechota wladala nia, kryjac cialo za wielka tarcza, pawezem, oddajac bolec i napinajac na nowo, czego glownym przykladem byli genuenscy najemnicy z kusza. Im trudniej bylo armii wychowac wyszkolonych lucznikow, tym wieksza byla wartosc kuszy, gdyz w odroznieniu od luku dlugiego, ktory wymagal praktyki przez cale zycie, kazdy mogl ja opanowac w krotkim czasie i wypuscic potezny bolec.
Słabość
Najwieksza slabosc kuszy to jej wolne tempo strzalu. Ponowne napiecie i zaczepienie silnej cieciwy zabiera czas, tak ze osiagala zaledwie 1 do 3 strzalow na minute, daleko za lukiem, ktory wypuszczal ponad dziesiec. W bitwie pod Crecy w 1346 roku kleska genuenskich kusznikow przed angielskimi lucznikami dlugiego luku wynikla z tego wolnego napinania, cieciw przemoczonych deszczem i braku pawezy zarazem. Cieciwa i czesci mechaniczne sa tez slabe na wilgoc, tak ze jej moc spadala przy wilgotnej pogodzie, a delikatny mechanizm spustowy mogl zawiesc.
Znaczenie kulturowe
Kusza to bron symbolizujaca demokratyzacje wojny. Pozwalajac nie rycerzowi czy wprawnemu lucznikowi wychowanemu praktyka przez cale zycie, lecz krotko przyuczonemu prostakowi powalic opancerzonego szlachcica, bron ta zachwiala porzadkiem sredniowiecznego stanu. Taki niepokoj lezal tez u podstaw proby Kosciola zakazania jej uzycia miedzy chrzescijanami. Wsrod bohaterskich legend luku zas szwajcarska opowiesc o Wilhelmie Tellu, ktory strzalem stracil jablko z glowy syna, jest szeroko znana wraz z kusza. W Chinach kusza powtarzalna, lian nu, ktora wypuszczala kilka bolcow z rzedu, rozwinela sie w odrebna galaz.
W popkulturze
Kusza to czesta bron dystansowa w dzielach traktujacych o sredniowieczu i fantastyce. Pojawia sie czesto jako wolna, lecz potezna bron piechoty, ktora wypuszcza jeden mocny strzal w grach strategicznych i akcji, lub jako cicha bron snajperska postaci lowcy lub skrytobojcy. Kusze gier, jak Warcraft i Dark Souls, oraz bron, ktora bezglosnie zalatwia wroga w dzielach o zombie, sa znajome. Jest tez uzywana symbolicznie w opowiesci o Wilhelmie Tellu i w dzielach przedstawiajacych polowanie na wampiry. W fikcji jednak powolnosc napinania, kluczowa slabosc, czesto jest pomijana, tak ze chetnie upraszcza sie ja do czegos, co strzela szybko jak luk.
Ciekawostki
- Na drugim soborze laterannskim w 1139 roku papiez Innocenty II zakazal uzycia kuszy (i luku) miedzy chrzescijanami jako rzeczy nienawistnej Bogu, lecz zakazu niemal nigdy nie przestrzegano, co jest znakiem tego, jak bardzo fakt, ze krotko przyuczony prostak mogl zabic opancerzonego szlachcica, zachwial porzadkiem stanu rycerskiego.
- Chinskie nu, korzen kuszy, bylo bronia, ktora masowo produkowala precyzyjnie odlewany brazowy mechanizm spustowy, stawiana w wielkiej liczbie przez imperia Qin i Han, a Terakotowa Armia z grobowca Pierwszego Cesarza byla uzbrojona w kusze.
- Kusza, ktorej stalowy luk napinano kolowrotem, osiagala sily naciagu kilkuset funtow, ponad to, co czlowiek mogl napiac reka, lecz jej wolne napinanie, 1 do 3 bolcow na minute, sprawialo, ze kusznicy kryli sie za wielka tarcza, pawezem, by napinac, czego glownym przykladem byli genuenscy kusznicy.