Undine

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie (1) kanonu czterech duchow-elementow — Woda (Undyna/Aqua), Powietrze (Sylf), Ziemia (Gnomus), Ogien (Salamandra) — lacinskiego traktatu Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander Paracelsusa (Theophrastus Bombastus von Hohenheim, 1493-1541, urodzonego w Szwajcarii) z 1566 r. i (2) rdzennych wierzen w ducha wodnego sredniowiecznej Europy — germanski Nix, slowianska Rusalka i grecka Nereida. W teorii czterech duchow-elementow Ksiegi Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander Paracelsusa, opublikowanej posmiertnie w Bazylei, Szwajcaria w 1566 r. — napisanej w latach 30. XVI wieku w Salzburgu, Innsbrucku i innych regionach austriacko-szwajcarskich — Undyna to paracelsusowskie ukucie Undina wywodzace sie z lacinskiego unda ('fala') i ustanowila decydujacy teologiczno-alchemiczny kanon, ze duch wodny zdobywa dusze (anima) poprzez malzenstwo z czlowiekiem. Decydujacy kanon literacki to nowela Undyna opublikowana w Berlinie, Niemcy w 1811 r. przez Friedricha de la Motte Fouquego (1777-1843) — decydujacy romantyczny tragiczny kanon, w ktorym Undyna, ktora poslubia ludzkiego rycerza Huldbranda i zdobywa dusze, jest przeklenta przez swojego wuja Kuehleborna (Kuehleborn) — decydujacy kanon ducha wodnego — gdy maz zdradza ja z Bertalda (Bertalda), a Undyna zabija swojego meza i wraca do wody. Opera Undyna prawykonana w Krolewskim Teatrze w Berlinie 3 sierpnia 1816 r. przez E. T. A. Hoffmanna (Ernst Theodor Amadeus Hoffmann, 1776-1822) — z librettem samego Fouquego — to decydujacy kanon niemieckiej romantycznej opery, a Mala Syrenka (Den lille Havfrue) Hansa Christiana Andersena (1805-1875) opublikowana w Kopenhadze 7 kwietnia 1837 r. jest oceniana jako decydujaca adaptacja Andersena kanonu Undyny.

Cechy

• Postac pieknej ludzkiej kobiety
• Zamieszkuje w slodkiej wodzie, takiej jak wodospady, jeziora i zrodla
• Pierwotnie bez duszy — zdobywa dusze poprzez malzenstwo z czlowiekiem
• Smutna i mistyczna piesn
• Moze chodzic po wodzie
• Slabnie z dala od wody

Opowieści

Kanon wody (Undyna/Aqua) wsrod czterech duchow-elementow Ksiegi Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander Paracelsusa z 1566 r. to decydujace pochodzenie, a Le Comte de Gabalis (po raz pierwszy opublikowany w 1671 r.) francuskiego pisarza Montfaucon de Villars (1635-1673) z 1690 r. — adaptujacy teorie czterech duchow-elementow do francuskiej literatury salonowej XVII wieku — to decydujace wydarzenie europejskiej popularyzacji ikonografii Undyny w XVII-XVIII wieku. Decydujacy kanon literacki to nowela Undyna opublikowana w Berlinie, Niemcy w 1811 r. przez Friedricha de la Motte Fouquego (1777-1843) — decydujacy romantyczny kanon, w ktorym Undyna, ktora poslubia ludzkiego rycerza Huldbranda i zdobywa dusze, dochodzi do tragedii przez zdrade swojego meza — a opera Undyna (3 akty) prawykonana w Krolewskim Teatrze w Berlinie 3 sierpnia 1816 r. przez E. T. A. Hoffmanna (1776-1822) ustanowila sie jako decydujacy kanon niemieckiej romantycznej opery. Mala Syrenka Andersena opublikowana w Kopenhadze 7 kwietnia 1837 r. ustanowila sie jako decydujaca adaptacja Andersena kanonu Undyny, a opera Rusalka Antonina Dvoraka (1841-1904) prawykonana w Teatrze Narodowym w Pradze 31 marca 1901 r. — slowianska-wariantowy kanon Undyny — to decydujacy slowianski muzyczny kanon. Sztuka Ondine Jeana Giraudoux (1882-1944) prawykonana w Theatre de l'Athenee w Paryzu 4 maja 1939 r. (w rezyserii Louis Jouvet, z Madeleine Ozeray jako Ondine) to decydujacy francuski teatralny kanon XX wieku, a decydujacy kanon baletowy to balet Undyna Hansa Wernera Henzego (1926-2012) prawykonany w Royal Opera House Covent Garden w Londynie 27 pazdziernika 1958 r. (choreografia Frederick Ashton, z Margot Fonteyn jako Undyna) — decydujacy kanon baletu XX wieku. Undyna z Monster Manual D&D z 1977 r. Gygaxa z TSR w USA i animacja Disneya Mala Syrenka (swiatowy box office okolo 211 milionow dolarow) wydana 17 listopada 1989 r. w USA to globalny kanon adaptacji Undyny XX wieku.

Słabość

Slabosci Undyny to: (1) z dala od wody — decydujacy kanon srodowiskowego wiazania w kanonie Paracelsusa z 1566 r., ze Undyna slabnie, gdy opuszcza swoja wode; (2) zdrada przez ukochanego czlowieka — decydujacy romantyczny kanon w Undynie Fouquego z 1811 r., ze gdy ludzki rycerz Huldbrand (Huldbrand) zdradza ja z Bertalda (Bertalda), Undyna traci dusze i dochodzi do tragedii; (3) pocalunek Undyny — decydujacy tragiczny kanoniczny final w Undynie Fouquego z 1811 r., ze Undyna zabija zdradzajacego meza pocalunkiem, kanon angielskiego wyrazenia 'undine's kiss' (pocalunek smierci dany niewiernemu mezowi); (4) malzenstwo z czlowiekiem — decydujaca kanoniczna slabosc, ze Undyna poslubiona czlowiekowi moze umrzec jak czlowiek; (5) brak duszy — decydujaca teologiczna slabosc w kanonie paracelsusowskim i kanonie Undyny Fouquego, ze Undyna jest pierwotnie bez duszy; (6) zespol Ondyny — decydujacy medyczny kanon, w ktorym amerykanscy lekarze Severinghaus (Severinghaus) i Mitchell (Mitchell) z 1962 r., zainspirowani kanonem Undyny Fouquego z 1811 r. — w ktorym niewierny maz traci zdolnosc do autonomicznego oddychania — medycznie skanonizowali jako 'Klatwa Ondyny' (wrodzony zespol osrodkowej hipowentylacji); (7) paracelsusowskie wiazanie czterech elementow — Undyna jest srodowiskowo zwiazana ze swoim elementem wody i nie moze odejsc; (8) silny strumien ognia — slaba opozycja Wody (Aqua) i Ognia (Ignis) w kanonie czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r., przez ktora silny ogien oslabia Undyne. Decydujacy kanoniczny final Undyny Fouquego z 1811 r. — w ktorym Undyna staje sie malym zrodlem obok grobu ludzkiego rycerza Huldbranda, wiecznie go obejmujac — to decydujacy romantyczny tragiczny kanon.

Znaczenie kulturowe

Undyna nie jest po prostu ikona ducha wodnego, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia zachodniego kanonu ducha wodnego, ktora przekracza teorie czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r., Le Comte de Gabalis Montfaucona de Villars z 1690 r., Undyne Fouquego z 1811 r., opere Undyna Hoffmanna z 1816 r., Mala Syrenke Andersena z 1837 r., opere Rusalka Dvoraka z 1901 r., sztuke Ondine Jeana Giraudoux z 1939 r., balet Undyna Henzego z 1958 r., medyczne nazwanie zespolu Ondyny z 1962 r. i fantasy RPG D&D z 1977 r. Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander Paracelsusa z 1566 r. — jako decydujace wydarzenie renesansowej europejskiej filozofii przyrody i alchemii — ukula Undyne — wywodzaca sie z lacinskiego unda ('fala') — jako decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon literacki to nowela Undyna (okolo 100 stron) Friedricha de la Motte Fouquego (1777-1843) opublikowana przez wydawnictwo Hitzig w Berlinie, Niemcy w 1811 r. — decydujacy kanon niemieckiego romantyzmu XIX wieku — a sam Fouque, hugenockiego francuskiego pochodzenia w pruskiej szlachcie z Brandenburgii, Niemcy, napisal ja w Berlinie od 1810 do 1813 r. Opera Undyna prawykonana w Krolewskim Teatrze w Berlinie 3 sierpnia 1816 r. przez E. T. A. Hoffmanna (1776-1822) — z librettem samego Fouquego, 3 akty — to decydujacy kanon niemieckiej romantycznej opery, a balet Undyna prawykonany w Royal Opera House Covent Garden w Londynie 27 pazdziernika 1958 r. przez Hansa Wernera Henzego (1926-2012) (choreografia Frederick Ashton, z Margot Fonteyn jako Undyna, okolo 90 minut) stal sie decydujacym kanonem brytyjskiego Royal Ballet XX wieku. Decydujace wydarzenie w 1962 r., w ktorym amerykanscy lekarze John Severinghaus (1922-2021) i Robert Mitchell, zainspirowani kanonem Fouquego — w ktorym niewierny maz traci zdolnosc do autonomicznego oddychania — medycznie skanonizowali wrodzony zespol osrodkowej hipowentylacji (CCHS) jako 'Klatwa Ondyny', a Disney Mala Syrenka (swiatowy box office okolo 211 milionow dolarow) wydana 17 listopada 1989 r. w USA ustanowily globalny kanon adaptacji Undyny XX wieku.

W popkulturze

Paracelsus, Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (1566) — decydujacy kanon czterech duchow-elementow UndynaMontfaucon de Villars, Le Comte de Gabalis (1690) — francuski salonowo-literacki kanon UndynyFouque, Undyna (1811) — decydujacy romantyczny literacki kanonE. T. A. Hoffmann opera Undyna (1816) — decydujacy niemiecki romantyczny operowy kanonAndersen, Mala Syrenka (1837) — decydujaca adaptacja AndersenaDvorak opera Rusalka (1901) — decydujacy slowianski muzyczny kanonJean Giraudoux sztuka Ondine (1939) — decydujacy francuski teatralny kanonHenze balet Undyna (1958) — decydujacy baletowy kanon XX wiekuMedyczne nazwanie zespolu Ondyny (1962) — decydujacy medyczny kanonGygax, Monster Manual D&D, Undyna (1977) — kanon fantasy RPG