Buława
Klasyczna broń obuchowa przeciw zbroi
Buzdygan to bron obuchowa z ciezka metalowa glowica na trzonku, jeden z najstarszych typow broni w dziejach ludzkosci. Od epoki brazu uzywano go jako maczuge z glowica z kamienia lub metalu, a w sredniowieczu rozwinal sie w metalowa glowice z wystajacymi piorami lub w forme z guzami i sluzyl jako bron kruszaca zbroje. Zwlaszcza projekt z piorami skupia sile uderzenia na waskiej krawedzi i przenosi wstrzas do ciala, nawet gdy zbroja nie jest przebita. O dlugosci okolo 50 do 80 cm z glowica okolo 1 do 2 kg, trzymano go jedna reka i uzywano zwykle z tarcza. Historia, ze sredniowieczne duchowienstwo wladalo buzdyganem, by nie przelewac krwi, jest szeroko rozpowszechniona, lecz to mit utworzony pozniej, o slabej podstawie historycznej.
Pochodzenie
Buzdygan to jeden z najstarszych typow broni, jakie ludzkosc kiedykolwiek stworzyla, uzywany od epoki brazu, okolo 3000 p.n.e. Najpierw byl prosta maczuga z glowica wycieta z kamienia lub metalu na trzonku i wczesnie byl uzywany jako symbol wladzy. Gdy w sredniowiecznej Europie rozwinela sie zbroja plytowa, potrzebna byla bron, by wstrzasem rozbic zbroje, ktorej glownia nie mogla przebic, i tak buzdygan zostal dopracowany w forme z piorami z wystajacymi listwami i stal sie glowna bronia obuchowa epoki zbroi. Wraz z mlotem bojowym i poleaxe tej samej epoki byl bronia rozwinieta w wyscigu zbrojen miedzy zbroja a bronia.
Cechy
- Metalowa glowica, z piorami lub z guzami
- O dlugosci okolo 50 do 80 cm, glowica okolo 1 do 2 kg
- Przenosi wstrzas przez zbroje, by spowodowac obrazenia wewnetrzne i zlamania
- Stary typ broni uzywany od epoki brazu
- Bezkrwawa bron duchowienstwa, pozniejszy mit
- Uzywany jedna reka, z tarcza
Opowieści
Buzdygan ukazywal swa prawdziwa wartosc wobec w pelni opancerzonego wroga. Wobec przeciwnika, od ktorego miecz zeslizgiwal sie ze stalowej plyty, zolnierz uderzal mocno w czesc taka jak helm lub stawy, tak ze nawet przy nieprzebitej zbroi wstrzas przenikal do ciala i powodowal wstrzas mozgu lub zlamania. Glowica z piorami skupiala te sile na waskich koncach pior i wbijala wstrzas jeszcze glebiej. Wladano nim zwykle z buzdyganem w jednej rece i tarcza w drugiej, parujac i uderzajac, a uzywano go czesto i z konia. W epoce zbroi, gdzie bron tnaca nic nie znaczyla, buzdygan byl najbardziej bezposrednia odpowiedzia uderzania i kruszenia.
Słabość
Slabosc buzdyganu to jego krotki zasieg i brak ostrza. Z krotkim trzonkiem jest na slabszej pozycji wobec wroga z wlocznia lub bronia drzewcowa, ktory utrzymuje dystans, i nie moze, jak miecz, zagrozic kilku liniom naraz cieciem. Glowica jest ciezka, wiec przejscie od jednego zamachu do nastepnego zabiera czas, a chybienie latwo zostawia luke na kontre. Przede wszystkim przeciw nieopancerzonemu wrogowi miecz, ktory tnie i kluje, jest skuteczniejszy niz tepa glowica uderzajaca w jeden punkt, tak ze prawdziwy zywiol buzdyganu tkwil zawsze w walce przeciw zbroi.
Znaczenie kulturowe
Buzdygan jest gleboko wyryty w kulturze ludzkiej jako symbol wladzy ponad bronia. Paleta Narmera ze starozytnego Egiptu (okolo 3100 p.n.e.) ukazuje faraona powalajacego wroga buzdyganem, co pokazuje, ze buzdygan byl wczesnie symbolem krolewskosci. Ta maczuga wladzy trwa jako ceremonialny buzdygan niesiony w ceremoniach parlamentow, uniwersytetow i miast dzis. W Europie Wschodniej pernacz z piorami i bulawa staly sie symbolami dowodztwa wojskowego, a w micie indyjskim maczuga zwana gada pojawia sie jako bron bohatera Bhimy i boga Hanumana. Historia o bezkrwawej broni duchowienstwa zas jest pociagajaca, lecz to mit o slabej podstawie historycznej.
W popkulturze
Buzdygan czesto pojawia sie w fantastyce i grach jako bron obuchowa klasy kaplana i paladyna. Rozwiazanie w Dungeons and Dragons, ze kaplan wlada buzdyganem, wyrasta wlasnie z mitu o bezkrwawej broni duchowienstwa, przypadek, w ktorym fikcja utrwala pozniejsza historie taka, jaka jest. Buzdygan z piorami jest tez rysowany jako reprezentatywna bron obuchowa opancerzonego rycerza w dzielach o sredniowiecznej scenerii. W dzielach o micie indyjskim gada pojawia sie jako godlowa bron Bhimy i Hanumana. Ceremonialny buzdygan uzywany jako symbol wladzy w parlamentach i podobnie tez jest szeroko widywany w rzeczywistosci.
Ciekawostki
- Buzdygan o kamiennej glowicy nalezy do najstarszych broni ludzkosci i najwczesniejszych symboli wladzy: paleta Narmera z Egiptu (okolo 3100 p.n.e.) ukazuje faraona powalajacego wroga buzdyganem, a od tej broni krolow pochodzi ceremonialny buzdygan niesiony w ceremoniach parlamentow i uniwersytetow dzis.
- Historia, ze sredniowieczne duchowienstwo wladalo buzdyganem, by wedlug prawa kanonicznego nie przelewac krwi, czesto wiazana z biskupem Odonem na tkaninie z Bayeux, to mit utworzony pozniej, o slabej podstawie historycznej: duchowni, ktorzy walczyli, uzywali roznych broni, a tym, czego prawo kanoniczne zakazywalo, nie byl wybor broni, lecz sama walka.
- Buzdygan z piorami, ktory rozwinal sie wraz z rozpowszechnieniem zbroi plytowej, skupial swa sile na waskich piorach, by przeniesc wstrzas przez zbroje, a w Europie Wschodniej buzdygany z piorami (pernacz i szestoper) oraz bulawa staly sie symbolami dowodztwa dla wodzow slowianskich, kozackich i osmanskich.