Zbroja skórzana

Pochodzenie

Wykonywanie zbroi ze skory reka ludzka nie bylo zwiazane z jedna cywilizacja w jednym siedzeniu i wyrastalo w roznych galeziach w roznych siedzeniach. W Grecji epoki brazu i zelaza linothorax, utwardzone plotno, byl czestszy w tym samym siedzeniu, a jedna zbroja skorzana zachowywala swoje miejsce w malym siedzeniu. W koncu XIII wieku w Europie cuir bouilli zakorzenil sie na powaznie, a w koncu XIV wieku, w Sir Thopas Geoffreya Chaucera z Anglii w jego Opowiesciach kanterberyjskich, fraza 'jakke of fyn cuir bouilly' jest jasno zapisana. W Cesarstwie Mongolskim Azji Srodkowej i w nomadycznych dynastiach, ktore nastapily, jedna zbroja lamellarna z lakierowanych luseczek skorzanych, wiazana sznurami, stala sie znakiem jednego siedzenia, a male luseczki (kozane) o-yoroi i tosei gusoku Japonii daly tez wielkie miejsce lakierowanej skorze. Indianie Prerii Ameryki Polnocnej i niektore ludy syberyjskie uzywaly takze skor bizona i jelenia utwardzonych w jednym siedzeniu jako zbroi.

Cechy

• Cuir bouilli, w ktorym skora byla umieszczana w cieplej wodzie, wosku lub oleju i utwardzana
• Lekka pojedyncza zbroja, utrzymywana w jednym siedzeniu na okolo pieciu do osmiu kilogramach
• Ciche wlokno bez dzwieku metalu, pasujace do zwiadu i zasadzki
• Niska cena i latwa naprawa, tylko kilka czesci kolczugi i plyty
• Czesto kladziona jako czesc wielkiej zbroi, oslony lokcia i kolana oraz male luseczki
• Znak nie zwiazany z jedna cywilizacja, Mongolow, Japonczykow i Indian Prerii

Opowieści

Zbroja skorzana pracowala w jednym siedzeniu w dwoch roznych miejscach przez swa lekkosc i ciszc. Pierwszym bylo siedzenie piechura, do ktorego wielka pojedyncza zbroja nie dosiegala, a zwiadowca, lekki piechur, zlodziej i mysliwy nosili plaszcz skorzany i kaptur skorzany w tym samym siedzeniu i obserwowali pojedynczy punkt wroga w gorach i w lesie. Drugim bylo jako czesc wielkiej pojedynczej zbroi, w ktorej rycerz Europy XIII i XIV wieku kladl couter (oslona lokcia) i poleyn (oslona kolana) z cuir bouilli na kolczudze, a w Anglii i Burgundii tej samej epoki jack of plates, z malymi zelaznymi plytkami nitowanymi na skorze, stal sie znakiem jednej zbroi piechura. Innym siedzeniem byl turniej i polowanie: okolo roku 1500, w czasach Maksymiliana I, jedna zbroja turniejowa z cuir bouilli, lekka, a jednak dobra do oslony czlowieka, zostala wzniesiona do siedzenia ceremonii. Na Wschodzie mongolski jezdziec niosl jedna zbroje lamellarna z luseczek skorzanych i strzelal z luku, ktory w pelni wykorzystywal zasieg w jednym siedzeniu, a samuraj japonski kladl kozane z lakierowanej skory razem w jednym miejscu o-yoroi.

Słabość

Najwieksza slaboscia zbroi skorzanej lezalo w tym, ze utwardzona skora w tym samym siedzeniu nie mogla rownac twardosci kolczugi lub stali. Ta sama pojedyncza zbroja trzymala wystarczajaco dobrze przeciwko pojedynczemu szybkiemu cieciu, lecz przeciwko ciagnacemu ciosowi miecza lub uderzeniu ciezkiego topora, latwo rozszczepiala sie w tym samym siedzeniu, a przeciwko pchnieciu ostrza szpilowego skierowanego dokladnie w jeden punkt, byla przebita prosto. Skora byla ponadto slaba wobec wody w jednym siedzeniu, a zbroja zaskoczona deszczem znow miekla i tracila swa twardosc, a w tym samym siedzeniu plesn i robak latwo zjadaly jeden kawalek. Przede wszystkim ta sama pojedyncza zbroja peklala wysychajac pod silnym sloncem, a w jednym siedzeniu wnetrze tej samej zbroi czesto gnilo od potu w lecie. Tak jedna zbroja skorzana kryjaca czlowieka od glowy po stope w jednym siedzeniu byla rzadka, a od poczatku ta sama pojedyncza zbroja czesto pozostawala na siedzeniu pomocniczym, kladzona pod kolczuga i watowana zbroja, lub stawiana jako oslona w jednym miejscu.

Znaczenie kulturowe

Zbroja skorzana to znak nie zwiazany z jedna cywilizacja i stoi na jednym z najwczesniejszych siedzen, gdzie reka ludzka wyciagala oslone dla wlasnego siedzenia ze skory zwierzecia. Postac, w ktorej cuir bouilli konca XIII wieku Europy stal sie czescia rynsztunku rycerza w jednym siedzeniu, jest jasno zapisana w Sir Thopas Geoffreya Chaucera konca XIV wieku Anglii, w wersie 'jakke of fyn cuir bouilly,' a iluminowane rekopisy i rzezba nagrobna tej samej epoki takze rzezbia te same oslony szczegolowo. W Cesarstwie Mongolskim w jednym siedzeniu zbroja lamellarna z lakierowanej skory stala sie najwyrazniejszym wizualnym znakiem tego siedzenia, a armia Czyngis-chana zostawila swoj znak jako znak jednego siedzenia idacego ze wschodu na zachod. Male luseczki (kozane) japonskiej o-yoroi sa rzadkim siedzeniem, w ktorym lakierowana skora zajela wielkie miejsce w jednym siedzeniu, a w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu, w Tokyo National Museum i w Royal Armouries w Leeds, w Anglii, prawdziwe zbroje skorzane XIII-XVII wieku sa przechowywane i nosza siedzenie tej samej rzeczy po dzis dzien. Postac czlowieka owinietego od glowy po kolano w jedna zbroje skorzana, jednakze, jest napuchnieta w jednym siedzeniu przez dramat historyczny i literature fantasy XIX wieku i pozniejsza, a w siedzeniu prawdziwej historii jedna zbroja skorzana stawala czesciej sparowana z kolczuga i malymi zelaznymi plytkami.

W popkulturze

Zbroja skorzana to najlepiej znany znak w filmach, dramatach historycznych i grach jako znak zlodzieja, lotrzyka, lucznika i zwiadowcy. Hobbity i Legolas w serii Wladcy pierscieni (2001-2003), te same w serii Hobbita (2012-2014) i siedzenie dzikich i lotrzykow w Grze o tron (Game of Thrones, 2011-2019), nosza te sama pojedyncza zbroje jako wizualny znak jednego siedzenia. Dramaty historyczne BBC Merlin i Robin Hood oraz kazdy film o Robin Hoodzie stawiaja te sama pojedyncza zbroje, a gry fabularno-akcyjne The Elder Scrolls V: Skyrim, Wiedzmin 3: Dziki Gon, seria Assassin's Creed i seria Dark Souls stawiaja te sama pojedyncza zbroje jako poczatkowa zbroje gracza. Te same dziela jednak rysuja zbroje skorzana wystawniej niz prawdziwe historyczne siedzenie, i tak zacieraja prawde, ze pojedyncza zbroja skorzana czesciej pozostawala na siedzeniu pomocniczym. W muzeum Kunsthistorisches Museum w Wiedniu, Tokyo National Museum i Royal Armouries w Leeds, w Anglii, pokazuja najwyrazniej prawdziwe siedzenie tej samej rzeczy w prawdziwych kawalkach, ktore przechowuja.

Ciekawostki

• Cuir bouilli to francuski dla 'gotowanej skory,' lecz nie byl wykonywany przez wlasciwe gotowanie; skora byla umieszczana w cieplej wodzie okolo siedemdziesieciu do osiemdziesieciu stopni Celsjusza, lub w wosku lub oleju. Umieszczenie jej we wrzacej wodzie, przeciwnie, zniszczyloby skore, i tak sama nazwa stoi w lekkim rozdzwieku ze swym doslownym znaczeniem.
• Okolo roku 1500, w Sir Thopas Geoffreya Chaucera z Anglii w jego Opowiesciach kanterberyjskich, fraza 'jakke of fyn cuir bouilly,' subtelna skorzana kurtka, jest jasno zapisana i stoi jako najwyrazniejszy pojedynczy dowod na to, ze zbroja skorzana zajela swoje miejsce jako czesc rynsztunku europejskiego rycerza tej epoki.
• Postac czesto rysowana w filmach i grach czlowieka owinietego od glowy po kolano w jedna zbroje skorzana jest bardziej napuchnieta niz siedzenie prawdziwej historii. Najpowszechniejszym siedzeniem zbroi skorzanej bylo jako czesc wielkiej pojedynczej zbroi, oslony polozone na kolczudze, male luseczki Mongolow i Japonczykow, oraz jack of plates z malymi zelaznymi plytkami nitowanymi na skorze, i czesto pozostawalo na siedzeniu pomocniczym w jednym miejscu.