Smaug — zwany tez Zlotym, Wspanialym, Olbrzymim — to chciwy zlota smok ognia z 'Hobbita, czyli tam i z powrotem' J.R.R. Tolkiena (George Allen & Unwin, Londyn, 1937), bezposredni wizualny wzor kazdego nowoczesnego smoka fantasy spiacego na skarbie. Jest wielkim szkarlatnoluskim, ze skrzydlami nietoperza, dwunoznym smokiem ognia (czyli, scisle heraldycznie, wywernem), ktory okolo 2770 roku Trzeciej Ery napadl na krasnoludzkie krolestwo Durinowego Ludu pod Samotna Gora (Erebor), wymordowal rod Thrórа i ulozyl sie na zrabowanym skarbie — wraz z Arcyklejnotem Thráina. Okolo stu siedemdziesieciu lat pozniej, w akcji 'Hobbita', hobbit Bilbo Baggins, trzynastu krasnoludow pod wodza Thorina Debowej Tarczy i czarodziej Gandalf wyruszaja do Gory; rozmowa Bilba ze Smaugiem w rozdziale dwunastym ('Wiadomosci z wnetrza') odkrywa jedyne miejsce pozbawione lusek na lewej piersi Smauga. Drozd przenosi tajemnice do Barda Lucznika z Esgaroth, ktorego dziedziczna Czarna Strzala trafia w to miejsce, a Smaug pada martwy do Dlugiego Jeziora. Jego smierc wyzwala Bitwe Pieciu Armii konczaca powiesc.
Pochodzenie
Bezposrednim zrodlem jest 'Hobbit, czyli tam i z powrotem' J.R.R. Tolkiena, wydany po raz pierwszy 21 wrzesnia 1937 roku przez George Allen & Unwin w Londynie, wyrosly z opowiesci, jakie Tolkien snul swoim dzieciom, gdy w latach 1930-1936 byl profesorem Rawlinsona i Bosworth jezyka anglosaskiego w Pembroke College w Oksfordzie. Akwarela Tolkiena z 1937 roku 'Rozmowa ze Smaugiem' (Bodleian Library, kolekcja Tolkiena, MS Tolkien Drawings 30), przedstawiajaca Bilba przed zwinietym smokiem, jest ikonograficznym wzorcem. Sam Tolkien przyznal w Liscie 25 (1937) modele mityczne: smoka Fáfnira ze staronordyckiej 'Völsunga saga' — rozmowa Bilbo-Smaug bezposrednio odzwierciedla kolokwium Sigurd-Fáfnir — oraz starego smoka skarbu w koncowej czesci staroangielskiego 'Beowulfa' (wiersze 2200-3182), przedmiot jego wykladu 'Beowulf: The Monsters and the Critics' wygloszonego w British Academy w 1936 roku. Postac zostala potem sfilmowana przez Petera Jacksona w trylogii 'Hobbit' (2012-14), z Benedictem Cumberbatchem w motion capture i jako glos.
Cechy
- Wielki szkarlatnoluski, ze skrzydlami nietoperza, dwunozny smok ognia (wywern wedlug scislej heraldyki)
- Jedyne pozbawione lusek miejsce na lewej piersi — jego jedyny fizyczny slaby punkt
- Trzymal Samotna Gore i Durinowy Lud okolo stu siedemdziesieciu lat
- Nowoczesny prototyp smoka spiacego na skarbie
- Archaiczna, prozna dykcja; podatny na pochlebstwa i wpadki pychy
- Zabity przez Czarna Strzale Barda Lucznika z Esgaroth
Opowieści
Bezposrednia matryca wizualna i narracyjna kazdego nowoczesnego smoka ognia: Czerwony Smok D&D od Monster Manuala AD&D z 1977 roku, Drogon z 'Gry o Tron' HBO, Alduin i smocy bossowie 'Skyrim', smoki serii 'Dragon Age'. Motyw spania na skarbie zostal wchloniety do chromatycznej taksonomii D&D przez 'Deities & Demigods' (1980).
Słabość
Jedyne pozbawione lusek miejsce na lewej piersi oraz prozna chelpliwość Smauga — gdy chwali sie swa wielkoscia przed Bilbem, zdradza samo polozenie tej slabosci. Te dwie razem sa Tolkienowska synteza brzucha-slabosci nordyckiego Fáfnira i motywu pychy-zdrady indoeuropejskiego Chaoskampfu.
Znaczenie kulturowe
Smaug to nowoczesna synteza, ktora Tolkien przeprowadzil w 1937 roku, z nordyckiego Fáfnira, staroangielskiego smoka skarbu z Beowulfa i smoka sredniowiecznych europejskich bestiariuszy (Bestiariusz z Aberdeen, XII w.). Sposrod pojedynczych postaci, jest najglebiej wchlonieta w anglojezyczna fantasy po 1980 roku — D&D, Smocza Lanca, 'Magic: The Gathering', 'Gra o Tron', 'Skyrim'.
W popkulturze
'Hobbit' J.R.R. Tolkiena (1937), akwarela Tolkiena 'Rozmowa ze Smaugiem' (1937, Bodleian Library), kronika Ereboru w dodatkach do 'Wladcy Pierscieni' (1955), film animowany Rankin/Bass 'The Hobbit' (1977, rezyseria Arthur Rankin Jr.), live-action trylogia Petera Jacksona 'Hobbit' (2012-14) z Benedictem Cumberbatchem, 'Deities & Demigods' D&D (1980) oraz Shivan Dragon z 'Magic: The Gathering' (1993).
