1 / 1

Rękawica łubkowa

Średniowieczna żelazna rękawica z połączonymi palcami

Rekawica zbroi typu mitten (mitten gauntlet) to galaz metalowej rekawicy, ktora rycerz Europy XIV i XV wieku zakladal na reke, i wziela swoja nazwe od postaci, w ktorej tylko kciuk staje osobno, podczas gdy cztery palce sa zwiazane razem wewnatrz pojedynczej metalowej skorupy. Podczas gdy rekawica zbroi z palcami (finger gauntlet), ktora wyrosla w tym samym czasie, kryla wszystkie piec palcow kazdy z osobna, rekawica typu mitten kryla cztery palce pojedyncza powierzchnia, niemal bez szczeliny miedzy stawami, tak ze ziarno oslony nad ta powierzchnia bylo nieco grubsze i nieprzerwane w porownaniu z rekawica z palcami. Reka wykonawcy zajmowala mniej pracy w jednym miejscu, tak ze cena pojedynczej pary byla lzejsza, i tak we wczesnym XIV wieku, gdy pelny rynsztunek plytowy dopiero sie zakorzenial, niemal kazdy rycerz zakladal te sama postac na swoja reke. Mimo wielkiej wady, ze drobna gra pieciu palcow kazdego z osobna byla powstrzymana, ta sama postac pasowala do wlocczni, broni drzewcowej (polearm) lub cepa bojowego, w ktorych tylko chwyt musial byc pewny, i tak utrzymala sie mocno w siedzibie turnieju do konca XV wieku.

Pochodzenie

Postac rekawicy typu mitten wyrosla w tym samym miejscu co pelny rynsztunek plytowy wczesnego XIV wieku. Jej najwczesniejszym obliczem jest rekawica zbroi w ksztalcie klepsydry (hourglass gauntlet), ktora zakorzenila sie we Wloszech i w Niemczech okolo lat 1300-1350. Nazwa zostala wzieta od krzywizny, ktora rozszerzala sie od nadgarstka do grzbietu dloni, a potem zwezala znow ku koncom palcow jak klepsydra, i ta sama postac stoi u samego poczatku tkania typu mitten, ktore kryje cztery palce naraz pojedyncza wielka plyta. Od konca XIV wieku, gdy rosnacy zew, by piec palcow trzymalo kazdy z osobna ekoju miecza, rekawica z palcami wyrosla obok niej, a dwie postacie spedzily epoke razem przez XV wiek, gdy platnerze Anglii, Burgundii i Wloch wygladzali i wysylali obie. W turnieju XVI wieku zakorzenila sie rekawica blokujaca (locking gauntlet), w ktorej palce byly przywiazane wewnatrz nitami i sznurami, by sie nie luzowaly, a ten kawalek byl tak przechylony na jedna strone, ze kilka turniejow Anglii i Swietego Cesarstwa Rzymskiego zakazalo jego uzycia.

Cechy

Pojedyncza metalowa skorupa dla czterech palcow, z samym kciukiem osobno
Nieprzerwane ziarno oslony, z malo szczelina miedzy stawami
Lzejsza cena niz rekawica z palcami, zajmujaca mniej pracy wykonawcy
Najwczesniejsze oblicze w rekawicy klepsydrowej okolo 1300 do 1350
Pasuje do wlocczni, broni drzewcowej lub cepa, w ktorych tylko chwyt musi byc pewny
Pozniejsza postac, ustawiona w turnieju jako rekawica blokujaca

Opowieści

Rekawica typu mitten byla zakladana na reke jako ostatni pojedynczy kawalek rynsztunku plytowego XIV i XV wieku. Wewnatrz czlowiek zakladal skorzana rekawiczke i wciagal rekawice typu mitten na wierzch, i wiazal ja mocno do nadgarstka i grzbietu dloni skorzanymi paskami w srodku. Z para rekawic typu mitten chwyt na drzewcu wlocczni rosl mocno, gdy piec palcow zbieralo sie w pojedyncza powierzchnie, a ta sama postac, zalozona na obu rekach naraz, pozwalala czlowiekowi chwycic drzewce broni drzewcowej lub cepa tak mocno, by jego reka miala slady. Rece, ktore niesli angielscy rycerze pod Crecy (1346) i Poitiers (1356) oraz rycerze obu stron pod Azincourt (1415), byly niemal wszystkie z tej samej klepsydry typu mitten. W turnieju rekawica blokujaca, w ktorej palce byly przywiazane wewnatrz nitami i sznurami, by sie nie odlaczyly od drzewca, zakorzenila sie w pojedynku konnym, i powstrzymywala reke od upuszczenia drzewca i pozwalala pojedynkowi sie ciagnac jednym oddechem.

Słabość

Najwieksza slaboscia rekawicy typu mitten bylo to, ze drobna gra reki byla powstrzymana. Poniewaz piec palcow nie moglo sie zginac kazdy z osobna, przesuwanie palcow na ekoju miecza jednym oddechem, naciaganie cieciwy luku koncami palcow i lekkie obracanie ekoju sztyletu w dloni i palcach wewnatrz byly wszystkie powstrzymane. Tak rycerz, ktory opieral sie na drobnej sztuce sztyletu i miecza jednorecznego, czesto unikal tej samej postaci i wybieral rekawice z palcami. Pojedyncza wielka plyta wiazala cztery palce w jednym miejscu, tak ze gdy deszcz wchodzil lub reka mokla od potu, skora wewnatrz slizgala sie, a sila chwytu na drzewcu byla przeciwnie tracona, a gdy skorzany pasek wewnatrz sie luzowal, oslona calej pary spadala naraz. Tak od konca XV wieku, gdy nadchodzila epoka miecza jednorecznego i sztyletu, ta sama postac powoli przenosila sie do siedziby turnieju, a siedziba pola byla zostawiona rekawicy z palcami.

Znaczenie kulturowe

Rekawica typu mitten jest najwyrazniejszym dzielem miejsca, w ktorym Europa XIV wieku po raz pierwszy zalozyla pelny rynsztunek plytowy na wlasna reke, a na rekach rynsztunku polozonego na grobie Czarnego Ksiecia (Edwarda) w katedrze w Canterbury w 1376 roku, ta sama klepsydra w typie mitten jest dopasowana. Rzezba nagrobna angielskiego rodu krolewskiego, iluminowane rekopisy Francji, i rekawice typu mitten XIV wieku zachowane w zbrojowni zamku Churburg u podnoza Alp, pokazuja najwyrazniej, jak ten sam kawalek spoczywal na rece rycerza tej epoki. Zrecznosc tych samych platnerzy ponadto siegnela poza bron az do naszej codziennej mowy. W angielskim slowo gauntlet jest uzywane jeszcze dzis dla pojedynczego kawalka metalowej rekawicy wyzwania w rece, a wyrazenia 'throw down the gauntlet' i 'take up the gauntlet' pochodza wprost z gestu sredniowiecznego rycerza, ktory rzucal pojedyncza rekawice typu mitten u stop swego wroga. Gdy turniej powoli stygnal w XVII wieku, a pelny rynsztunek przenosil sie do siedziby ceremonii, ta sama rekawica typu mitten takze przeniosla sie z broni pola do siedziby muzeum.

W popkulturze

Rekawica typu mitten spoczywa na rece rycerza w filmach, dramatach historycznych i grach o zachodniej Europie XIV i XV wieku. Rece, ktore niesli rycerze w Walecznym Sercu (Braveheart, 1995) i w Joannie d'Arc (1999), oraz rece Ryszarda Lwie Serce i jego ludzi w Robin Hood (2010), nosza te sama klepsydre typu mitten, a niektorzy z rycerzy krzyzowcow w Krolestwie niebieskim (2005) nosza te sama postac na jednej rece. Gra fabularno-akcyjna Kingdom Come: Deliverance, osadzona w XV-wiecznych Czechach, stawia rekawice typu mitten i rekawice z palcami w osobnych parach i daje graczowi wybor miedzy nimi wedlug broni w rece, a Mount & Blade II: Bannerlord i For Honor stawiaja te sama postac jako znak zbroi XIV wieku. Filmy jednak czesto rysuja typ mitten i z palcami jako jedno, i tak subtelna roznica obu postaci czesto sie zaciera.

Ciekawostki

W katedrze w Canterbury w Anglii, gdzie spoczywa grob Czarnego Ksiecia Edwarda, jego pojedynczy rynsztunek jest polozony obok, a rekawice typu mitten w klepsydrze dopasowane do jego rak stoja dzis jako jeden z najwyrazniejszych dowodow na reke angielskiego rycerza konca XIV wieku.
W turnieju XVI wieku rekawica blokujaca, w ktorej palce byly przywiazane wewnatrz rekawicy typu mitten nitami i sznurami, by sie nie odlaczyly od drzewca kopii, zakorzenila sie, lecz poniewaz przechylala rownowage pojedynku zbyt daleko na jedna strone, kilka turniejow Anglii i Swietego Cesarstwa Rzymskiego zakazalo jego uzycia.
Angielskie slowo gauntlet jest uzywane jeszcze dzis dla pojedynczego kawalka metalowej rekawicy wyzwania w rece, a wyrazenia 'throw down the gauntlet' i 'take up the gauntlet' pochodza wprost z gestu sredniowiecznego rycerza, ktory rzucal pojedyncza rekawice typu mitten u stop swego wroga.