Scutum

Pochodzenie

Scutum jest postrzegane jako rozwiniete w republikanskim Rzymie z wczesniejszych tarcz polwyspu italskiego. Republikanskie scutum bylo dluga owalna wygieta tarcza, a na poczatku Cesarstwa zostalo udoskonalone w prostokatna wygieta tarcze, ktora zwykle sobie wyobrazamy, uzywana jako standardowe wyposazenie legionisty od okolo 1 do 3 wieku. Pozniej, okolo 3 wieku, gdy organizacja wojska i taktyka sie zmienily, wojsko wrocilo do lzejszych i poreczniejszych tarcz owalnych i okraglych. Ta budowa, ksztaltowanie sklejki w wygiecie, by otoczyc cialo, byla wynikiem udoskonalonym, by dokladnie pasowac do taktyki rzymskiej piechoty walczacej w zwartym szyku.

Cechy

• Wielka wygieta tarcza o wysokosci okolo 100 do 120 cm i szerokosci 60 cm
• Budowa ze sklejki i skory z centralnym zelaznym umbem
• Polcylindryczne wygiecie, ktore otacza cale cialo
• Tworzy ruchoma sciane tarcz w szyku zolwia (testudo)
• Jego polaczenie z gladiusem rdzeniem taktyki rzymskiej legii
• Solidny element obrony wazacy okolo 7 do 10 kg

Opowieści

Scutum bylo standardowym wyposazeniem bojowym rzymskiego legionisty, ukazujac swa wartosc w walce w zwartym szyku. Zolnierz trzymal poziomy uchwyt z tylu tarczy jedna reka i, gdy wygiecie chronilo jego cialo, pchal wroga przez luki gladiusem w drugiej. Gdy kilku scisle przyciskalo swe tarcze z przodu i nad glowa, stawalo sie to szykiem zolwia, ktory zatrzymywal strzaly i kamienie, szczegolnie potezny przy zblizaniu sie do muru w wojnie oblezniczej. Centralnym umbem uderzal wroga, by zlamac jego szyk, dobijajac w tej chwili gladiusem, tak ze uzywano go i do ataku.

Słabość

Slabosci scutum biora sie z jego ciezaru i rozmiaru. Ciezar okolo 7 do 10 kg i jego masa byly uspokajajace w zwartym szyku, lecz zabieraly wiele sil na dlugim marszu. Wielkie i ciezkie, bylo nieporeczne i zle przystosowane do indywidualnej walki ruchomej, ktora porusza sie swobodnie sama, lub do poscigu goniacego rozproszonego wroga. Jesli szyk sie lamal i bok lub tyl byl odslonity, korzysc z wygiecia chroniacego tylko front przepadala i stawalo sie podatne. Korpus ze sklejki i skory mogl zostac uszkodzony przez powtarzajace sie ciosy lub ogien, tak ze bylo w koncu najsilniejsza tarcza, gdy walczono razem w szyku.

Znaczenie kulturowe

Scutum to tarcza symbolizujaca rzymska legie i jej zdyscyplinowana taktyke grupowa. Mysl rzymskiego wojska, ktore stawialo jednosc szyku przed indywidualnym mestwem, zawiera sie w samej budowie tej tarczy, ktora otacza cialo wygieciem i nakłada sie na sasiedniego zolnierza. Zolw, czyniony przez nakladanie tarcz jak skorupa zolwia, stal sie do dzis reprezentatywnym obrazem, ktory ma sie w mysli o rzymskim wojsku, a scutum sparowane z gladiusem pozostalo symbolem rzymskiego sposobu walki, 'oslony i pchniecia'. Na jego licu malowano odznake legii, czesto motyw pioruna i skrzydel, by ukazac jej jednostke.

W popkulturze

Scutum pojawia sie niemal w kazdym filmie, dramacie i grze o staroytnym Rzymie jako symboliczne wyposazenie legionisty. Scena legionistow trzymajacych prostokatne czerwone tarcze ustawionych w zolwia to reprezentatywna inscenizacja, ktora jednym spojrzeniem przywoluje rzymskie wojsko. W grach uzywa sie go zwykle jako wyposazenia ciezkiej piechoty wznoszacej sciane tarcz lub szarzujacej. W fikcji jednak owalne republikanskie scutum i prostokatne cesarskie scutum czesto miesza sie bez rozroznienia epoki, lub ignoruje sie fakt, ze bylo ciezkie i zle przystosowane do indywidualnej zwarcia.

Ciekawostki

• Scutum wydobyte niemal w calosci w Dura-Europos w Syrii to cenny zachowany egzemplarz, ktory potwierdza prawdziwa budowe ze sklejki sklejonej w kilku warstwach i pokrytej skora.
• Republikanskie scutum bylo owalne, a prostokatna wygieta forma, ktora zwykle sobie wyobrazamy, jest z poczatku Cesarstwa, wracajac okolo 3 wieku do tarcz owalnych i okraglych.
• Centralne umbo chronilo dlon i sluzylo tez jako zaczepne narzedzie, by uderzyc wroga, tak ze tarcza byla bronia, ktora razila tak samo, jak oslaniala.