Izyda

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to decydujacy kanon pochodzenia personifikacji tronu okresu przeddynastycznego (okolo 3200 p.n.e.), a decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Izydy (Iset) z Tekstow Piramid (Pyramid Texts) Unasa (Unas) Starego Panstwa 5. dynastii z okolo 2400-2300 p.n.e. w Sakkarze, i decydujacy kanon Izydy z Tekstow Sarkofagow (Coffin Texts) Sredniego Panstwa z okolo 2100-1700 p.n.e. i Ksiegi Umarlych (Book of the Dead) Nowego Panstwa z okolo 1550 p.n.e. Decydujacy kanon magii to decydujacy kanon 'Izyda i sekretne imie Ra (Isis and the Secret Name of Ra)' Papirusu Turynskiego (Turin Papyrus, Papyrus Turin 1993) Nowego Panstwa 19. dynastii z okolo 1250 p.n.e. — Izyda zrobila weza ze sliny Ra (Ra) i kazala mu ugryzc Ra, potem powiedziala, ze go wyleczy, jesli powie jej swoje sekretne imie, i otrzymala sekretne imie Ra i zyskala czesc jego mocy. Decydujacy kanon grecko-lacinski to decydujacy kanon De Iside et Osiride (De Iside et Osiride) rozdzialy 12-20 i 54-58 greckiego Plutarcha (Plutarch, 46-119) z okolo 100 r. n.e. z okolo I wieku n.e. — prototyp wiernej zony, ktora szukala ciala zamordowanego Ozyrysa, i matki, ktora chronila mlodego Horusa przed Setem (Seth) — i decydujacy kanon 'Jestem matka wszystkich rzeczy, pania wszystkich zywiolow' Izydy i 'bogini dziesieciu tysiecy imion (myrionymos)' w Ksiedze 11 Metamorfoz (Metamorphoses, Zloty osiol) Apulejusza (Apuleius) z okolo 170 r. n.e.

Cechy

• Naglowek w ksztalcie tronu (Iset) lub dysk sloneczny miedzy rogami krowy (wplyw Hathor)
• Chroni Horusa skrzydlami sokola
• Magiczna rozdzka i ankh (ankh)
• Posag matki-i-dziecka trzymajacy mlodego Horusa (Harpokrates) (Isis lactans) — prototyp Madonny
• Glowna swiatynia Swiatynia Izydy w File (Philae)
• Gwiazda Syriusz (Sothis) i coroczna powodz Nilu

Opowieści

Personifikacja tronu okresu przeddynastycznego to decydujace pochodzenie, a decydujacy kanon tekstowy to Teksty Piramid Unasa Starego Panstwa 5. dynastii z okolo 2400-2300 p.n.e., Papirus Turynski 'Izyda i sekretne imie Ra' Nowego Panstwa z okolo 1250 p.n.e., De Iside et Osiride Plutarcha z okolo I wieku n.e. i Ksiega 11 Metamorfoz Apulejusza z okolo 170 r. n.e. Decydujacy kanon przywolywany w zaklęciach uzdrawiania, detoksykacji i rytualach ochronnych dla matek i dzieci, i decydujacy kanon, w ktorym podczas okresu grecko-rzymskiego (IV wiek p.n.e.-VI wiek n.e.) stala sie centralna bogini kultow misteryjnych (Misteria Izydy), a rytualy inicjacyjne rozprzestrzenily sie poza Egipt. Decydujacy kanon, w ktorym rybacy i marynarze rowniez ja przywolywali dla bezpieczenstwa (Isis Pelagia, 'Izyda morza'), i decydujacy kanon, w ktorym byla utozsamiana z gwiazda Syriusz (Sothis) i przepowiadala coroczna powodz Nilu. Decydujaca swiatynia to decydujacy kanon Swiatyni Izydy w File (Temple of Isis at Philae) od 380-362 p.n.e. do 537 r. n.e. — okolo 240 m dlugosci — ostatnia swiatynia egipska zamknieta edyktem cesarza bizantynskiego Justyniana I w 537 r. n.e. Izyda z filmu Gwiezdne wrota (Stargate) (w rezyserii Rolanda Emmericha) wydanego w USA 28 pazdziernika 1994 r., ikonografia fuzji Hathor grana przez Elodie Yung (Elodie Yung) z filmu Gods of Egypt (Gods of Egypt) (w rezyserii Alexa Proyasa) wydanego w USA 26 lutego 2016 r., i serial telewizyjny American Gods (American Gods) (na podstawie Neila Gaimana, sezony 1-3) Starz USA od 2017 do 2021 to decydujacy kanon video XXI wieku.

Słabość

Slabosci Izydy to: (1) smierc jej meza — decydujaca kanoniczna slabosc — decydujacy kanon okolo I wieku n.e. Plutarch De Iside et Osiride rozdzialy 13-19 — smutek matki, ktora szukala ciala rozproszonego na 14 kawalkow po tym, jak Set (Seth) zamordowal Ozyrysa; (2) ucieczka mlodego Horusa — decydujaca kanoniczna slabosc — decydujacy kanon okolo I wieku n.e. Plutarch De Iside et Osiride rozdzialy 16-17 — ukryla mlodego Horusa w bagnach Khemmis (Khemmis) i kontynuowala nieustanna ucieczke i transformacje, gdy Set celowal w mlodego Horusa; (3) wiazanie utraconego fallusa — decydujacy kanon fallusa wsrod 14 kawalkow zjedzonego przez rybe i zaginionego, wiec zrobila zloty fallus; (4) wiazanie sekretnego imienia Ra — decydujacy kanon okolo 1250 p.n.e. Papirus Turynski — zrobila weza ze sliny Ra i kazala mu ugryzc Ra i otrzymala sekretne imie; (5) wiazanie Khemmis — decydujacy kanon bagien; (6) wiazanie macierzynstwa — decydujacy kanon wiazania z mlodym Horusem; (7) wiazanie swietego obszaru — decydujacy kanon swiatyni File; (8) wiazanie z Syriuszem — decydujacy kanon przepowiadania corocznej powodzi Nilu. Decydujacy kanoniczny final to decydujacy kanon mitologiczny Swiatyni Izydy w File (Philae) zamknietej edyktem cesarza bizantynskiego Justyniana I w 537 r. n.e. — ostatnia swiatynia egipska.

Znaczenie kulturowe

Izyda nie jest po prostu ikona bogini macierzynstwa, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia decydujacego egipskiego kanonu, ktora przekracza personifikacje tronu okresu przeddynastycznego, okolo 2400-2300 p.n.e. Stare Panstwo 5. dynastia Teksty Piramid Unasa, okolo 2100-1700 p.n.e. Srednie Panstwo Teksty Sarkofagow, okolo 1550 p.n.e. Nowe Panstwo Ksiega Umarlych, okolo 1250 p.n.e. Nowe Panstwo Papirus Turynski 'Izyda i sekretne imie Ra', Swiatynia Izydy w File od 380-362 p.n.e. do 537 r. n.e., okolo I wiek n.e. Plutarch De Iside et Osiride rozdzialy 12-20 i 54-58, Ksiega 11 okolo 170 r. n.e. Apulejusz Metamorfozy, 1994 film Gwiezdne wrota, 2016 film Gods of Egypt i 2017-2021 Starz American Gods. Personifikacja tronu okresu przeddynastycznego (okolo 3200 p.n.e.) ustanowila sie jako decydujacy kanon w Tekstach Piramid Unasa Starego Panstwa 5. dynastii z okolo 2400-2300 p.n.e. Decydujacy kanon mitologiczny to decydujacy kanon De Iside et Osiride (De Iside et Osiride) rozdzialy 12-20 greckiego Plutarcha (Plutarchos, 46-119) z okolo I wieku n.e. — po tym, jak Set zamordowal Ozyrysa, Izyda szukala i zebrala cialo rozproszone na 14 kawalkow, zmumifikowala je i wskrzesila, aby poczec Horusa — i decydujacy kanon rozdzialow 16-17 — ukryla mlodego Horusa w bagnach Khemmis i chronila go przed zagrozeniem Seta. Decydujacy kanon, w ktorym posag matki-i-dziecka (Isis lactans, 'Izyda karmiaca') Izydy trzymajacej mlodego Horusa stal sie prototypem ikony Madonny pozniejszej Najswietszej Marii Panny i Dzieciatka Jezus. Decydujacy kanon swiatyni to Swiatynia Izydy w File (Temple of Isis at Philae) — okolo 240 m dlugosci — decydujacy kanon dzialajacy przez okolo 900 lat od poczatku dynastii ptolemejskiej 380-362 p.n.e. do jej zamkniecia edyktem cesarza bizantynskiego Justyniana I w 537 r. n.e. — decydujacy kanon ostatniej swiatyni egipskiej. Decydujacy kanon XXI wieku to Izyda z filmu Gwiezdne wrota (Stargate) (w rezyserii Rolanda Emmericha, MGM, swiatowy box office okolo 196,5 milionow dolarow) wydanego w USA 28 pazdziernika 1994 r., Hathor (fuzja z Izyda) grana przez Elodie Yung (Elodie Yung, urodzona 22 lutego 1981 r. w Paryzu, Francja) z filmu Gods of Egypt (Gods of Egypt) (w rezyserii Alexa Proyasa, Lionsgate) wydanego w USA 26 lutego 2016 r., i serial telewizyjny American Gods (American Gods) (na podstawie Neila Gaimana, sezony 1-3) Starz USA od 2017 do 2021 — decydujacy globalny kanon video XXI wieku.

W popkulturze

• Okres przeddynastyczny personifikacja tronu (okolo 3200 p.n.e.) — decydujacy kanon pochodzenia
• Stare Panstwo 5. dynastia Teksty Piramid Unasa (okolo 2400-2300 p.n.e.) — decydujacy kanon pochodzenia
• Srednie Panstwo Teksty Sarkofagow (okolo 2100-1700 p.n.e.) — decydujacy kanon pogrzebowy
• Nowe Panstwo Ksiega Umarlych (okolo 1550 p.n.e.) — decydujacy kanon Ksiegi-Umarlych
• Nowe Panstwo Papirus Turynski 'Izyda i sekretne imie Ra' (okolo 1250 p.n.e.) — decydujacy kanon magii
• Swiatynia Izydy w File (380-362 p.n.e. do 537 r. n.e.) — decydujacy kanon architektury-swiatyni
• Plutarch De Iside et Osiride rozdzialy 12-20 i 54-58 (okolo I wieku n.e.) — decydujacy grecko-lacinski kanon
• Apulejusz Metamorfozy Ksiega 11 'bogini dziesieciu tysiecy imion' (okolo 170 r. n.e.) — decydujacy lacinski kanon
• TSR D&D Deities & Demigods, Izyda (1980) — decydujacy kanon fantasy RPG
• Film Gwiezdne wrota, Izyda (1994) — decydujacy kanon kinowy XXI wieku
• Serial telewizyjny Starz American Gods (2017-2021) — decydujacy kanon telewizyjny XXI wieku

Ciekawostki

Etymologia Izydy (egipskie Iset lub Aset) to egipskie Iset (Aset) — 'tron (throne)' — decydujacy kanon jako personifikacja tronu — a greckie Isis, lacinskie Isis i pseudonimy Aset (Aset), Auset (Auset), Weret-hekau (Weret-hekau, 'Wielka Czarodziejka'), Mut-netjeret (Mut-netjeret, 'Matka Boga'), myrionymos (myrionymos, 'bogini dziesieciu tysiecy imion') i Isis Pelagia (Isis Pelagia, 'Izyda morza') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Izydy (Iset) z Tekstow Piramid (Pyramid Texts) Unasa (Unas, panowanie 2375-2345 p.n.e.) Starego Panstwa 5. dynastii z okolo 2400-2300 p.n.e. w Sakkarze, a decydujacy kanon magii to decydujacy kanon 'Izyda i sekretne imie Ra (Isis and the Secret Name of Ra)' Papirusu Turynskiego (Turin Papyrus, Papyrus Turin 1993) Nowego Panstwa 19. dynastii z okolo 1250 p.n.e. — Izyda zrobila weza ze sliny starego Ra (Ra) i kazala mu ugryzc Ra, potem powiedziala, ze go wyleczy, jesli powie jej swoje sekretne imie, i otrzymala sekretne imie Ra i zyskala czesc jego mocy. Decydujacy kanon De Iside et Osiride (De Iside et Osiride) rozdzialy 12-20 greckiego Plutarcha (Plutarchos, okolo 46 urodzony w Cheronei, zmarl okolo 119) z okolo 100 r. n.e. z okolo I wieku n.e. — po tym, jak Set (Seth) zamordowal Ozyrysa, Izyda szukala i zebrala cialo rozproszone na 14 kawalkow, zmumifikowala je i wskrzesila, aby poczec Horusa (Horus) — i decydujacy kanon ukrycia mlodego Horusa w bagnach Khemmis (Khemmis) i ochrony go przed zagrozeniem Seta, i decydujacy kanon 'Jestem matka wszystkich rzeczy, pania wszystkich zywiolow, pierworodna wszystkich wiekow, glowa niebianskich mocy, krolowa zmarlych, pierwsza z tych w niebie, bogini dziesieciu tysiecy imion (myrionymos)' w Ksiedze 11 Metamorfoz (Metamorphoses, Zloty osiol) Apulejusza (Apuleius, okolo 124-170) z okolo 170 r. n.e. Decydujacy kanon, w ktorym posag matki-i-dziecka (Isis lactans, 'Izyda karmiaca') Izydy trzymajacej mlodego Horusa (Harpokrates) stal sie prototypem ikony Madonny (Madonna) pozniejszej Najswietszej Marii Panny i Dzieciatka Jezus, i decydujacy kanon Swiatyni Izydy w File (Temple of Isis at Philae) File (Philae, obecnej wyspy Agilkia tamy w Asuanie w Egipcie) — okolo 240 m dlugosci — dzialajaca przez okolo 900 lat od poczatku dynastii ptolemejskiej 380-362 p.n.e. do jej zamkniecia edyktem cesarza bizantynskiego Justyniana I w 537 r. n.e. — ostatnia swiatynia egipska. Decydujacy kanon utozsamiania jej z gwiazda Syriusz (Sothis) i przepowiadania corocznej powodzi Nilu, i serial telewizyjny American Gods (American Gods) (na podstawie Neila Gaimana (Neil Gaiman), sezony 1-3, 26 odcinkow) Starz USA od 30 kwietnia 2017 r. do 21 marca 2021 r. — decydujacy globalny kanon video XXI wieku.