Przyłbica
Średniowieczny hełm o szpiczastym szczycie z odczepianą zasłoną
Basinet (przylbica) to standardowy helm europejskiego rycerza w 14 i 15 wieku. Jego dzwon wznosi sie w szpic, tak uksztaltowany, by cios opadajacy z gory zesliznal sie po pochylej powierzchni. Przy dolnej krawedzi malymi skoblami (vervelles) mocowano dokola kolnierz kolczy (aventail), by okryc szyje, barki i kark. Z przodu mocowano przylbice, ktora mozna bylo otworzyc lub zdjac, trzymana zwykle otwarta dla widocznosci i oddechu, a opuszczana w gestwie walki, by chronic twarz. Tak, choc kontynuowala ochrone helmu garnczkowego, znacznie poprawiala widocznosc i oddech, a w polowie 14 wieku szybko zastapila helm garnczkowy, stajac sie najpospolitszym helmem schylku sredniowiecza. Wedlug ksztaltu przylbicy bylo wiele odmian, najslawniejsza spiczasta przylbica w ksztalcie ryja, zwana 'psim pyskiem' (hounskull).
Pochodzenie
Basinet uwaza sie za rozwiniecie cervelliere, lekkiego helmu w ksztalcie czaszki noszonego pod helmem garnczkowym w Europie schylku 13 wieku. Z poczatku obejmowal tylko czaszke, lecz schodzil stopniowo na tyl glowy i kark i, zaopatrzony w kolnierz kolczy i przylbice, utrwalil sie jako samodzielny helm bojowy. Poniewaz ciezki helm garnczkowy mocno zaslanial widocznosc i oddech, basinet, ktory widzial i oddychal lepiej, a wciaz byl mocny, szybko zajal jego miejsce, a w konnym turnieju kopijniczym czasem noszono helm garnczkowy na wierzchu tylko na pierwsza szarze. W 15 wieku rozwinal sie w 'wielki basinet' z plytowa oslona szyi zamiast kolczego kolnierza, i z czasem ustapil kunsztowniejszym helmom, jak armet i szlom (sallet).
Cechy
- Spiczasty dzwon uksztaltowany, by cios miecza zesliznal sie
- Zdejmowana, otwierana przylbica, przelaczajaca miedzy widocznoscia a ochrona
- Kolnierz kolczy (aventail) chroniacy szyje i barki
- Lepsza widocznosc i oddech niz helm garnczkowy
- Wiele odmian, jak przylbica psiego pyska (hounskull)
- Standardowy helm rycerza 14 i 15 wieku
Opowieści
Basinet byl standardowym helmem bojowym rycerza schylku sredniowiecza, zakladanym na glowe na pikowany czepiec (czepiec zbrojny). Spiczasty dzwon pozwalal opadajacemu ciosowi zesliznac sie, a zwisajacy ponizej kolnierz kolczy kryl szyje i barki, wypelniajac luke od glowy po barki. Przylbice trzymano zwykle otwarta, by zapewnic widocznosc i oddech w marszu i dowodzeniu, a opuszczano ja w chwili zwarcia z wrogiem, by chronic twarz, uzywajac wedlug sytuacji. Dzieki tej wywazonej praktycznosci noszono ja szeroko przez piechure i rycerzy na rowni, a w konnym turnieju czasem uzywano jej wraz z wiekszym helmem garnczkowym.
Słabość
Slabosci basinetu to odsloniecie przy uniesionej przylbicy i granica kolczego kolnierza. Uniesienie przylbicy dla widocznosci i oddechu zostawialo twarz odkryta, podatna na pchniecie wymierzone w ten otwor. Nawet przy opuszczonej przylbicy pozostawaly waskie szczeliny, jak otwory powietrzne i szpary wzroku, a cienka szpica mogla w nie celowac. Takze kolnierz kolczy kryjacy szyje, bedac z kolczugi, nie mogl calkowicie zatrzymac wstrzasu broni obucha, a sama kolczuga wymagala nieustannej dbalosci przeciw rdzy i pekaniu. Z tych granic rozwinal sie w pozniejszym czasie ku obejmowaniu szyi plyta zamiast kolczugi.
Znaczenie kulturowe
Basinet to helm symbolizujacy wojne schylku sredniowiecza, powszechnie przywolywany w postaciach angielskich i francuskich rycerzy wojny stuletniej. Zwlaszcza przylbica psiego pyska, przez swoj grozny, a zarazem funkcjonalny wyglad, pozostala reprezentatywnym wrazeniem sredniowiecznego helmu. Przejscie od ciezkiego helmu garnczkowego do lzejszego i bardziej praktycznego basinetu dobrze ukazuje bieg rozwoju zbroi schylku sredniowiecza, ktory zaczal wazyc nie sama ochrone, lecz widocznosc, oddech i ruchliwosc razem. Jest dzis jednym z helmow, ktore najczesciej spotyka sie w muzeach i na imprezach rekonstrukcji sredniowiecznej.
W popkulturze
Basinet pojawia sie czesto jako helm rycerza w filmach, dramatach i grach o wojnie stuletniej i schylku sredniowiecza. Zwlaszcza forme z przylbica psiego pyska rysuje sie o groznym wygladzie, pozostawiajac silne wrazenie sredniowiecznego rycerza lub wroga. W grach sluzy czesto jako helm sredniego okresu miedzy helmem garnczkowym a armetem. W fikcji jednak basinet oraz armet i szlom, ktore po nim nastapily, bywaja laczone jako 'sredniowieczny helm', lub pomija sie kolczy kolnierz i upraszcza szyje.
Ciekawostki
- Basinet rozwinal sie z cervelliere, lekkiego helmu w ksztalcie czaszki noszonego pod helmem garnczkowym, i dzieki lepszej widocznosci i oddechowi szybko zastapil helm garnczkowy w polowie 14 wieku.
- Spiczasta przylbica w ksztalcie ryja, zwana 'psim pyskiem' (hounskull), byla funkcjonalnym rozwiazaniem, ktore pozwalalo ostrzu zesliznac sie, a zarazem zapewnialo wentylacje i widocznosc.
- W 15 wieku rozwinal sie w 'wielki basinet' z plytowa oslona szyi zamiast kolczego kolnierza, i z czasem ustapil armetowi i szlomowi.