Driada

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to grecka wiara w ducha natury (numen) VIII i VII wieku p.n.e., a najwczesniejszy kanon tekstowy to kanon w liniach 419-420 Ksiegi 6 Iliady greckiego poety Homera (Homeros) z VIII wieku p.n.e. — ze nimfy gorskie zasadzily wiazy przy grobie Eetiona, ojca Andromachy — i kanon we fragmentach Prac i dni (Erga kai Hemerai) i Katalogu kobiet Hezjoda (Hesiodos) okolo 700 p.n.e. — ze dlugosc zycia Hamadriady rownia sie dziewieciu pokoleniom kruchow. Etymologia substantywnej formy Dryas greckiego drys ('dab') pierwotnie oznaczala tylko ducha zamieszkujacego w debie, ale pozniej zostala rozszerzona jako ogolna nazwa ducha zamieszkujacego we wszystkich drzewach w Hymnie do Delos aleksandryjskiego poety Kallimacha (Kallimachos, 310-240 p.n.e.) z III wieku p.n.e. i Argonautyce Apolloniosa Rodyjskiego (Apollonios Rhodios, 295-215 p.n.e.). Decydujacy kanon tekstowy to kanon Erysichthona w liniach 738-878 Ksiegi 8 Metamorfoz Owidiusza okolo 8 n.e.: gdy tesalski krol Erysichthon scina wielki dab swietego gaju Demeter, Hamadriada zamieszkujaca w nim umiera i odwoluje sie do Demeter; Demeter wysyla ducha glodu Limosa do Erysichthona, ktory cierpi wieczny glod, sprzedaje cala swoja wlasnosc i ostatecznie swoja corke Mestre w niewole, a w koncu pozera wlasne cialo — decydujacy kanon. Kanon Pomony-Vertumna w liniach 622-771 Ksiegi 14 tych samych Metamorfoz Owidiusza — kanon milosci lacinskiej nimfy drzew owocowych Pomony i boga por roku Vertumna — jest decydujacym kanonem rozszerzajacym lacinsko-literackiego ducha drzewa, a Opis Grecji greckiego geografa Pauzaniasza (Pausanias) z II wieku usystematyzowal swiete miejsca Driady w calej Grecji.

Cechy

• Postac pieknej kobiety
• Zamieszkuje w drzewie i starzeje sie z drzewem
• Wprawna w muzyce, tancu i spiewie
• Absolutnie chroni wlasne drzewo
• Moze stac sie kochanka bogow i bohaterow
• Hamadriada jest na stale zwiazana z jednym drzewem

Opowieści

Linie 419-420 Ksiegi 6 Iliady greckiego poety Homera z VIII wieku p.n.e. i Prace i dni Hezjoda okolo 700 p.n.e. sa pochodzeniami kanonu Driady, a Hymn do Delos Kallimacha z III wieku p.n.e. i Argonautyka Apolloniosa Rodyjskiego rozszerzyly aleksandryjski kanon. Decydujacy kanon literacki to kanon Erysichthon-Hamadriada w liniach 738-878 Ksiegi 8 Metamorfoz Owidiusza okolo 8 n.e. i kanon Pomona-Vertumno w liniach 622-771 Ksiegi 14, a Opis Grecji Pauzaniasza z II wieku usystematyzowal swiete miejsca Driady w calej Grecji. Renesansowa Italia — Hypnerotomachia Poliphili Polifila z 1499 r. i obrazy Caravaggia okolo 1593 r. — ustanowily renesansowy wizualny kanon ikonografii Driady, a pierwsza linia 'light-winged Dryad of the trees' Ody do slowika z 1820 r. brytyjskiego poety Johna Keatsa (1795-1821) decydujaco ustanowila kanon Driady literatury angielskiej. Obraz z 1903 r. Hiacynt brytyjskiego prerafaelity Johna Williama Waterhouse'a (1849-1917) i jego Penelopa i zalotnicy z 1908 r. i inne wiktorianskie obrazy ustanowily wizualny kanon Driady XIX wieku, a Driady w sekwencji Symfonii Pastoralnej Beethovena w animacji Disneya Fantazja, wydanej 13 listopada 1940 r. w USA, i Driady w Lwie, czarownicy i starej szafie brytyjskiego autora C. S. Lewisa (1898-1963) z 1950 r. ustanowily globalny kanon Driady literatury dzieciecej XX wieku. Potwor Driada z Monster Manual D&D z 1977 r. Gygaxa z TSR w USA — konsekwentny az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — jest decydujacym kanonem ducha drzewa nowoczesnego fantasy RPG, a Nocna Elfica Driada z Diablo Blizzarda z 31 grudnia 1996 r., z Warcraft III z 2002 r. — adaptacja z jelenimi nogami — i Drzewo Deku z japonskiej serii Nintendo Legenda Zeldy z 1986 r. i inne sa XXI-wiecznym globalnym kanonem Driady gier wideo.

Słabość

Slabosci Driady to: (1) sciecie lub smierc jej drzewa — decydujaca slabosc w greckim mitologicznym kanonie duchow natury, ze Driada znika natychmiast, gdy drzewo, w ktorym mieszka, jest sciete lub umiera, szczegolnie Hamadriada na stale zwiazana z jednym drzewem — decydujacy kanon w kanonie Erysichthona w liniach 738-878 Ksiegi 8 Metamorfoz Owidiusza okolo 8 n.e.; (2) gniew Demeter — decydujacy kanon zemsty greckiego mitologicznego ducha natury w kanonie Ksiegi 8 Metamorfoz Owidiusza, w ktorym Demeter wysyla ducha glodu Limosa (Limos) do zabojcy Driady i karze go wiecznym glodem; (3) wiazanie srodowiskowe — kanon wiazania srodowiskowego greckiego mitologicznego ducha natury, ze Driada nie moze opuscic swojego drzewa lub lasu; (4) wymarcie gatunku — gdy wszystkie drzewa gatunku wyginely, cala Driada tego gatunku oslabia i znika; (5) nieostrozne wycinanie przez czlowieka — decydujaca slabosc najbardziej podatna na ludzkie wycinanie i niszczenie lasu; (6) plynacy czas — kanoniczna slabosc dlugosci zycia we fragmentarycznym kanonie Prac i dni Hezjoda, ze dlugosc zycia Hamadriady rownia sie dziewieciu pokoleniom kruchow — jedno pokolenie kruchow to 9 lat razy 9 rowna sie 81 lat; (7) gniew bogow — kanon, ze olimpijscy bogowie przeksztalcaja Driade w opowiesciach o przemianach, kanon Pomony z Ksiegi 14; (8) naruszenie natury — kanon, ze ludzie, ktorzy bezczeszcza Driade, sa karani. Decydujacy kanoniczny final lacinsko-literackiej tragedii ducha drzewa w liniach 771-775 Ksiegi 8 Metamorfoz Owidiusza okolo 8 n.e., w ktorym Hamadriada umiera, odwolujac sie do Demeter, a pierwsza linia 'light-winged Dryad of the trees' Ody do slowika z 1820 r. brytyjskiego poety Johna Keatsa jest decydujacym poetyckim kanonem ikonografii Driady literatury angielskiej.

Znaczenie kulturowe

Driada nie jest po prostu ikona ducha natury, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia grecko-zachodniego kanonu duchow natury, przekraczajaca homerycki epos VIII wieku p.n.e., hezjodyckie Prace i dni VII wieku p.n.e., aleksandryjska szkole Kallimacha i Apolloniosa Rodyjskiego III wieku p.n.e., owidiusza lacinska poezje I wieku p.n.e., brytyjska poezje romantyczna XIX wieku, Disneya i C. S. Lewisa XX wieku oraz fantasy RPG D&D XX wieku. Wiara Driady swietego gaju (temenos) mitologii greckiej — gaj debowy wyroczni Zeusa w Dodonie i gaj debowy Apolla w Delfach — to decydujacy kanon wiary w ducha natury cywilizacji mykenskiej greckiej epoki brazu (3000-1200 p.n.e.), a wyrocznia Zeusa w Dodonie to decydujacy kanon greckiej wiary w wyrocznie od VIII wieku p.n.e. Kanon Erysichthona w liniach 738-878 Ksiegi 8 Metamorfoz Owidiusza okolo 8 n.e. jest, jako decydujacy kanon grecko-rzymskiej Sprawiedliwosci Srodowiskowej (Environmental Justice) i ochrony natury, czesto cytowany jako kanoniczny tekst Ekokrytyki (Ecocriticism) pod koniec XX wieku. Pierwsza linia 'light-winged Dryad of the trees' Ody do slowika z maja 1820 r. brytyjskiego poety Johna Keatsa (1795-1821) jest decydujacym poetyckim kanonem ikonografii Driady literatury angielskiej, a Driady w sekwencji Symfonii Pastoralnej Symfonii Nr 6 Beethovena w animacji Disneya Fantazja, wydanej 13 listopada 1940 r. w USA — w rezyserii Davida Handa — sa XX-wiecznym wizualnym kanonem Driady Disneya. Driady w Lwie, czarownicy i starej szafie brytyjskiego autora C. S. Lewisa z 1950 r. i Entowie z Wladcy Pierscieni (1954-1955) J. R. R. Tolkiena (1892-1973) — chociaz Tolkien sam uznawal wplyw brytyjskiego folkloru celtyckiego, Entowie sa oceniani jako adaptacja kanonu greckiej Driady — staly sie decydujacym kanonem XX-wiecznej angielsko-literackiej fantasy, a potwor Driada z Monster Manual D&D Gygaxa z 1977 r. — konsekwentny az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — jest decydujacym kanonem ducha drzewa nowoczesnego fantasy RPG. Nocna Elfica Driada — adaptacja z jelenimi nogami — z gry PC Blizzard Entertainment Warcraft III: Panowanie Chaosu (Warcraft III: Reign of Chaos), wydanej 5 listopada 2002 r., ustanowila XXI-wieczny globalny kanon Driady gier wideo.

W popkulturze

• Homer, Iliada, Ksiega 6, linie 419-420 (VIII wiek p.n.e.) — pochodzenie kanonu nimfy drzewa
• Hezjod, Prace i dni fragment (ok. 700 p.n.e.) — kanon dlugosci zycia Hamadriady
• Kallimach, Hymn do Delos (III wiek p.n.e.) — aleksandryjski kanon Driady
• Owidiusz, Metamorfozy, Ksiega 8, linie 738-878 (ok. 8 n.e.) — decydujacy kanon Erysichthon-Hamadriada
• Owidiusz, Metamorfozy, Ksiega 14, linie 622-771 — lacinski kanon owocowego drzewa Pomona-Vertumno
• Pauzaniasz, Opis Grecji (II wiek n.e.) — swiete miejsca Driady w calej Grecji
• Keats, Oda do slowika (1820) — decydujacy poetycki kanon Driady literatury angielskiej
• Disney Fantazja, Symfonia Pastoralna Beethovena (1940) — wizualny kanon Driady Disneya
• C. S. Lewis, Lew, czarownica i stara szafa (1950) — kanon Driady literatury dzieciecej
• Gygax, Monster Manual D&D, Driada (1977) — decydujacy kanon fantasy RPG

Ciekawostki

Grecka etymologia Dryas Driady — substantywna forma drys ('dab') — oznacza 'ta, ktora mieszka w debie', a liczba mnoga Dryades i angielskie Dryad (po raz pierwszy poswiadczone w 1555 r.) ustanowily sie jako kanoniczne slownictwo. Hamadryas (Hamadriada) — zlozenie z hama ('z') i drys ('dab'), oznaczajace 'z drzewem' — to kanoniczna adaptacja na stale zwiazana z jednym drzewem. Fragmentaryczny kanon Prac i dni Hezjoda (cytowany przez Plutarcha) zapisuje, ze dlugosc zycia Hamadriady rownia sie dziewieciu pokoleniom kruchow — jedno pokolenie kruchow to 9 lat razy 9, okolo 81 lat. Kanon Erysichthona (greckie Erysichthon, 'ten, ktory lamie ziemie') w liniach 738-878 Ksiegi 8 Metamorfoz Owidiusza okolo 8 n.e. — jako decydujacy kanon greckiej mitologicznej kary za naruszenie natury — jest czesto cytowany jako kanoniczny tekst Ekokrytyki (Ecocriticism) pod koniec XX wieku. Wyrocznia Zeusa w Dodonie (Dodona) w Epirze w polnocno-zachodniej kontynentalnej Grecji, ktora otrzymuje odpowiedzi Zeusa w wielkim gaju debowym (drys), to decydujacy kanon greckiej wiary w wyrocznie, ktory ustanowil sie od VIII wieku p.n.e., i jest decydujaco zapisany w liniach 327-328 Ksiegi 14 i w liniach 296-297 Ksiegi 19 Odysei Homera. Oda do slowika z maja 1820 r. (80 linii w sumie) brytyjskiego poety Johna Keatsa (1795-1821) — napisana w godzine w ogrodzie Hampstead w Londynie — to decydujacy kanoniczny wiersz Driady literatury angielskiej, z pierwsza linia 'light-winged Dryad of the trees'. Driady w sekwencji Symfonii Pastoralnej Symfonii Nr 6 Pastoralnej Beethovena w animacji Disneya Fantazja (pierwszy film Disneya z dzwiekiem stereo w historii), wydanej na Broadwayu w Nowym Jorku 13 listopada 1940 r. — w rezyserii Davida Handa — to XX-wieczny wizualny kanon Driady Disneya. Potwor Driada z Monster Manual D&D z 1977 r. (Lake Geneva, Wisconsin, USA) Gygaxa z TSR byl konsekwentnym kanonem ducha drzewa fantasy RPG az do 5e (5. edycji) z 2014 r., przez czterdziesci lat, a adaptacja Driady z jelenimi nogami z Warcraft III Blizzarda z 2002 r. stala sie XXI-wiecznym kanonem gry.