Gromoptак

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie (1) decydujacego kanonu Animikii ('grzmiacy') Algonkinow/Odzibwow regionu Jeziora Michigan i Wielkich Jezior (Great Lakes) USA, (2) decydujacego kanonu Wakinyana ('swiety latajacy') Lakotow regionu Dakoty i Black Hills (Black Hills), oraz (3) kanonu szczytu totemu plemion Pacyficznego Wybrzeza Polnocno-Zachodniego Haida, Kwakwaka'wakw i Tlingit wybrzeza Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie, Alaski i stanu Waszyngton w USA. Decydujacy zapis tekstowy to decydujacy dziennik Wyprawy Lewisa i Clarka z 1804-1806 r. — rejestrujacy wierzenie w Thunderbirda rdzennych ludow wzdluz rzeki Kolumbia od kwietnia do listopada 1805 r. — a seria obrazow Indian Rownin amerykanskiego malarza George'a Catlina (George Catlin, 1796-1872) z 1830-1832 r. i Algic Researches (2 tomy, Nowy Jork) amerykanskiego folklorysty Henry'ego Schoolcrafta (Henry Rowe Schoolcraft, 1793-1864) z 1849 r. decydujaco skanonizowaly kanon Thunderbirda Odzibwow i innych ludow algonkinskich w angielskojezycznej nauce. Epopeja The Song of Hiawatha (22 piesni, 5500 linii) amerykanskiego poety Henry'ego Wadswortha Longfellowa (Henry Wadsworth Longfellow, 1807-1882) opublikowana przez wydawnictwo Ticknor and Fields w Bostonie, USA 10 listopada 1855 r. — o mitycznym bohaterze odzibwaskim Hiawasie i Thunderbirdzie — ustanowila decydujacy XIX-wieczny amerykanski literacki kanon, a 20-tomowy The North American Indian (The North American Indian) amerykanskiego fotografa Edwarda Curtisa (Edward S. Curtis, 1868-1952) z 1907-1930 r. ustanowil kanon fotograficzny.

Cechy

• Gigantyczny ptak przypominajacy orla lub kondora
• Grzmot przez trzepotanie skrzydel, blyskawice z oczu
• Przynosiciel deszczu, bog obfitosci
• Moze przeksztalcic sie w ludzka postac
• Wieczny wrog podwodnego potwora Mishipeshu
• Decydujaca ikonografia na szczycie totemow

Opowieści

Zapis Thunderbirda w dzienniku Wyprawy Lewisa i Clarka z 1804-1806 r. to decydujace pochodzenie, a seria obrazow Indian Rownin George'a Catlina z 1830-1832 r. i Algic Researches Henry'ego Schoolcrafta z 1849 r. decydujaco skanonizowaly kanon Animikii Odzibwow w angielskojezycznej nauce. Epopeja The Song of Hiawatha (22 piesni, 5500 linii) Henry'ego Wadswortha Longfellowa (1807-1882) opublikowana w Bostonie, USA 10 listopada 1855 r. ustanowila decydujacy XIX-wieczny amerykanski literacki kanon — o bohaterze odzibwaskim Hiawasie i Thunderbirdzie — a 20-tomowa kolekcja fotograficzna The North American Indian (The North American Indian) amerykanskiego fotografa Edwarda Curtisa (Edward S. Curtis, 1868-1952) z 1907-1930 r. i z 1932 r. Black Elk Speaks (Black Elk Speaks) amerykanskiego pisarza Johna G. Neihardta (1881-1973) — rejestrujace wizje i kanon Wakinyana lakotskiego znachora Czarnego Losia — staly sie decydujacym amerykanskim kanonem naukowym XX wieku. Decydujacy kanon totemow to decydujaca ikonografia Thunderbirda na szczycie totemow Haida, Kwakwaka'wakw i Tlingit wybrzeza Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie i wybrzeza Alaski w USA w XVIII-XX wieku, a Petroglyph National Monument w poblizu Albuquerque, Nowy Meksyk (wyznaczony w grudniu 1990 r.) to decydujace zachowane miejsce petroglifow Thunderbirda. Decydujacy kanon XXI wieku to Thunderbird 'Frank' glownego bohatera Newta Skamandera w filmie Warner Brothers Fantastyczne zwierzeta i jak je znalezc (Fantastic Beasts and Where to Find Them), wydanym w USA 18 listopada 2016 r. — oryginalny scenariusz J. K. Rowling (J. K. Rowling, ur. 1965) — w ktorym Frank, uciekajac z Arizony, odzyskuje wlasna wolnosc — decydujacy kanon. Thunderbird (John Proudstar, pojawiajacy sie po raz pierwszy w X-Men #95 w 1975 r.) z serii Marvel Comics X-Men USA od 1936 do 2018 r. i legendarny Pokemon Zapdos (angielski Zapdos, Pokedex #145) z Pokemon Czerwony i Zielony Nintendo wydany w Japonii 27 lutego 1996 r. — zainspirowany Thunderbirdem — to globalne kanony adaptacji XX-XXI wieku.

Słabość

Slabosci Thunderbirda to: (1) wieczny konflikt z Mishipeshu — decydujacy kanon rownowagi w decydujacym kanonie Algonkinow/Odzibwow, ze Thunderbird Animikii i podwodny potwor Mishipeshu (Mishipeshu, 'Wielki Rys') — podwodna pantera Wielkich Jezior — sa wiecznymi kosmicznymi wrogami, a zabicie jednego oslabia drugiego; (2) duchowa rownowaga ludzkiego spoleczenstwa — kanon naturalnej harmonii w kanonie algonkinskim, ze Thunderbird slabnie, gdy duchowa rownowaga ludzkiego spoleczenstwa zostaje zlamana; (3) profanacja natury — decydujacy kanon, ze ludzkie czyny profanujace nature wywoluja gniew Thunderbirda; (4) swiete rytualy — kanon, ze rdzenne rytualy i piesni Thunderbirda przywoluja ochrone Thunderbirda; (5) plemienne duchowe zerwanie — decydujacy kanon srodowiskowy, ze Thunderbird slabnie, gdy plemie zapomina wierzenie w Thunderbirda; (6) bezsilnosc strzal lub broni — decydujacy swiety kanon, ze ludzkie strzaly lub bron sa prawie bezsilne wobec Thunderbirda; (7) dualnosc lakotskiego Wakinyana — kanon w 1932 r. Black Elk Speaks, ze Wakinyan ma dualnosc milosierdzia i gniewu, bedac milosiernym lub surowym zgodnie z ludzkimi dzialaniami; (8) duchowa nieobecnosc — decydujacy kanon w kanonie totemow XVIII-XX wieku, ze gdy wierzenie w Thunderbirda znika z terytorium plemiennego, sam Thunderbird znika. Decydujacy kanoniczny final z 1855 r. The Song of Hiawatha Longfellowa — w ktorym bohater odzibwaski Hiawasa zabija Mishipeshu — to decydujacy final XIX-wiecznego amerykanskiego literackiego kanonu Thunderbird-Mishipeshu.

Znaczenie kulturowe

Thunderbird nie jest po prostu ikona ptaka grzmotu, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia polnocnoamerykanskiego decydujacego kanonu duchowej istoty, ktora przekracza algonkinski/odzibwaski Animikii, lakotski Wakinyan, totemy Pacyficznego Wybrzeza Polnocno-Zachodniego, dziennik Wyprawy Lewisa i Clarka z 1804-1806 r., obrazy George'a Catlina z 1830-1832 r., Algic Researches Henry'ego Schoolcrafta z 1849 r., The Song of Hiawatha Longfellowa z 1855 r., The North American Indian Edwarda Curtisa z 1907-1930 r., Black Elk Speaks z 1932 r., Pokemon Zapdos Nintendo z 1996 r. i film Fantastyczne zwierzeta i jak je znalezc Warner Brothers z 2016 r. Decydujacy kanon Animikii Algonkinow/Odzibwow regionu Jeziora Michigan i Wielkich Jezior USA i decydujacy kanon Wakinyana Lakotow regionu Dakoty i Black Hills to decydujace kanony wierzenia rdzennych Amerykanow, a ikonografia Thunderbirda na szczycie totemow Haida, Kwakwaka'wakw i Tlingit wybrzeza Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie i wybrzeza Alaski w USA — jako decydujacy kanon sztuki Pacyficznego Wybrzeza Polnocno-Zachodniego XVIII-XX wieku — ma kolekcje totemow Thunderbird Royal British Columbia Museum w Victorii, Kolumbia Brytyjska, Kanada, jako decydujacy zachowany kanon. Epopeja The Song of Hiawatha (22 piesni, 5500 linii) Henry'ego Wadswortha Longfellowa (1807-1882) opublikowana przez wydawnictwo Ticknor and Fields w Bostonie 10 listopada 1855 r. — sprzedajac 10 000 egzemplarzy w pierwszym miesiacu i 30 000 egzemplarzy w pierwszych szesciu miesiacach — stala sie decydujacym kanonem literatury amerykanskiej XIX wieku, a 20-tomowa kolekcja fotograficzna The North American Indian (The North American Indian) amerykanskiego fotografa Edwarda Curtisa (1868-1952) z 1907-1930 r. — okolo 40 000 zapisow fotograficznych 80 plemion — stala sie decydujacym amerykanskim kanonem naukowym. 1932 r. Black Elk Speaks (Black Elk Speaks) amerykanskiego pisarza Johna G. Neihardta (1881-1973) — wizje i kanon Wakinyana lakotskiego znachora Czarnego Losia — to decydujace kulminacyjne dzielo XX-wiecznego amerykanskiego duchowego kanonu naukowego.

W popkulturze

• Algonkin/Odzibwa Animikii kanon wierzenie rdzenne — decydujacy kanon pochodzenia
• Lakota Wakinyan kanon wierzenie rdzenne — decydujacy kanon pochodzenia
• Totemy Haida, Kwakwaka'wakw, Tlingit (XVIII-XX wiek) — decydujacy kanon wizualny
• Dziennik Wyprawy Lewisa i Clarka (1804-1806) — decydujace pochodzenie tekstowe
• Obrazy Indian Rownin George'a Catlina (1830-1832) — kanon wizualny
• Henry Schoolcraft, Algic Researches (1849) — kanon naukowy
• Henry Wadsworth Longfellow, The Song of Hiawatha (1855) — decydujacy amerykanski literacki kanon
• Edward Curtis, The North American Indian (1907-1930) — decydujacy kanon fotograficzny
• Black Elk Speaks (1932) — decydujacy duchowy naukowy kanon XX wieku
• Film Warner Brothers Fantastyczne zwierzeta i jak je znalezc, Frank (2016) — decydujacy globalny kanon filmowy XXI wieku

Ciekawostki

Angielska etymologia Thunderbird — ustanowiona jako decydujace kanoniczne slownictwo przez amerykanskich przyrodnikow i folklorystow lat 30. XIX wieku tlumaczacych algonkinskie/odzibwaskie Animikii (animikii, 'grzmiacy') i lakotskie Wakinyan (wakinyan, 'swiety latajacy') na angielski — i angielskie Thunderbird (po raz pierwszy poswiadczone w 1851 r.), francuskie Oiseau-tonnerre i niemieckie Donnervogel to kanoniczne slownictwo. Algonkinskie/odzibwaskie Animikii (Animikii) to forma rzeczownikowa rdzenia animik ('grzmot') i decydujace kanoniczne slownictwo, a lakotskie Wakinyan (Wakinyan) to zlozenie wakan ('swiety, tajemniczy') i kinyan ('latac'), oznaczajace 'swiety latajacy' — decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy zapis tekstowy dziennika Wyprawy Lewisa i Clarka (Lewis and Clark Expedition) z 1804-1806 r. — rejestrujacy wierzenie w Thunderbirda rdzennych ludow wzdluz rzeki Kolumbia od kwietnia do listopada 1805 r. — to pierwszy decydujacy angielski tekstowy kanon Thunderbirda. Epopeja The Song of Hiawatha (22 piesni, 5500 linii) Henry'ego Wadswortha Longfellowa (1807-1882) opublikowana przez wydawnictwo Ticknor and Fields w Bostonie, USA 10 listopada 1855 r. — przyjmujac trocheiczny tetrametr finskiej epopei Kalevala (Kalevala) — sprzedala 10 000 egzemplarzy w pierwszym miesiacu i 30 000 egzemplarzy w pierwszych szesciu miesiacach i stala sie decydujacym kanonem literatury amerykanskiej XIX wieku. 20-tomowa kolekcja fotograficzna The North American Indian (The North American Indian) amerykanskiego fotografa Edwarda Curtisa (Edward S. Curtis, 1868-1952) z 1907-1930 r. — sponsorowana przez J. P. Morgana (J. P. Morgan) kwota 75 000 dolarow w 1906 r. — to decydujacy zapis fotograficzny okolo 40 000 fotografii 80 plemion, a kolekcja totemow Royal British Columbia Museum w Victorii, Kolumbia Brytyjska, Kanada, to decydujace zachowane miejsce kanonu wizualnego. Legendarny ptak Pokemon Zapdos (japonski Sanda, angielski Zapdos, Pokedex #145) z Pokemon Czerwony i Zielony Nintendo Game Boy wydanego w Japonii 27 lutego 1996 r. — zainspirowany Thunderbirdem — to globalny kanon adaptacji gry wideo XX wieku, a Thunderbird 'Frank' z filmu Warner Brothers Fantastyczne zwierzeta i jak je znalezc (w rezyserii Davida Yatesa, oryginalny scenariusz J. K. Rowling, swiatowy box office okolo 814 milionow dolarow) wydanego w USA 18 listopada 2016 r. to decydujacy globalny kanon filmowy XXI wieku.