Cep bojowy

Pochodzenie

Cep bojowy, jak sie sadzi, wywodzi sie z rolniczego cepa do mlocenia zboza w sredniowiecznej Europie. Jego poczatkiem byl chlop, ktory uczynil bron z cepa do mlocenia, dlugiego trzonka i krotszego bijaka polaczonych skora lub lancuchem. Zwlaszcza w wojnach husyckich w Czechach 15 wieku armie chlopskie prowadzone przez Jana Zizke obraly za glowna bron cep bojowy rozwiniety z cepa do mlocenia, po czesku cep, a jego uzycie jest wyraznie poswiadczone. Znajomy publicznosci kolczasty cep jednoreczny natomiast pojawia sie w ilustracjach 14 do 16 wieku, lecz jest tak rzadki wsrod autentycznych znalezisk, ze spor o jego rzeczywiste rozpowszechnienie trwa.

Cechy

• Budowa z trzonka, lancucha i metalowej glowicy, kuli
• Gietka budowa, ktora moze obejsc tarcze, by uderzyc poza nia
• W formie jednorecznej trzonek okolo 40 do 60 cm i lancuch okolo 30 do 50 cm
• Rozwiniety z rolniczego cepa do mlocenia zboza
• O spornym rozpowszechnieniu historycznym, gdyz autentyczne znaleziska sa rzadkie
• Uzywany jedna reka lub dwiema

Opowieści

Sila cepa tkwila w jego trudnym do przewidzenia torze. Sztywny buzdygan lub miecz zatrzymuje tarcza, lecz glowica zawieszona na lancuchu mogla obejsc tarcze z gory lub z boku, by uderzyc wroga skrytego za nia. Byl tez skuteczny w zbieraniu pedu zamachu w jednym waskim punkcie glowicy i przenoszeniu wstrzasu przez zbroje. Przede wszystkim, jak w armiach chlopskich wojen husyckich, piechota, ktorej nie stac bylo na kosztowne bronie, mogla wziac narzedzie rolnicze takim, jakie bylo, tak ze cep bojowy sluzyl jako filar ludowej armii.

Słabość

Slabosc cepa to druga strona jego gietkosci. Glowice zawieszona na lancuchu trudno celnie wymierzyc, a raz wprawiona w ruch, trudno ja zatrzymac lub zmienic jej kierunek, tak ze przy chybieniu jej odrzut moze wrocic na wladajacego. Nie da sie nim parowac w obronie jak mieczem. Przede wszystkim, poniewaz glowica zatacza szeroki luk, w ciasnej przestrzeni lub gestym szyku niesie wielkie ryzyko zranienia nawet wlasnych towarzyszy, tak ze bez dosc miejsca i wprawy byl bronia niebezpieczna w obsludze.

Znaczenie kulturowe

Cep bojowy to symbol ludowego powstania, ktore wzielo narzedzie rolnicze za bron. Widok czeskiej armii chlopskiej z cepami do mlocenia, stawiajacej czolo regularnej armii rycerzy w wojnach husyckich, jest pamietany jako scena, ktora ukazala moc w broni zwyklego czlowieka. Kolczasty cep jednoreczny zas zadomowil sie we wspolczesnej wyobrazni ludowej jako jedna z najbardziej sredniowiecznych broni, a jednak sama jego historyczna realnosc i rozpowszechnienie sa sporne, i czesto przytacza sie go jako przypadek, ktory pokazuje, jak powstaje romantycznie wyolbrzymiony obraz historii.

W popkulturze

Cep bojowy to jedna z najpopularniejszych broni sredniowiecznych w fantastyce i grach. W niezliczonych grach fabularnych i akcji, w tym Dungeons and Dragons, oraz w filmach o sredniowiecznej scenerii, wymachiwanie kolczasta kula na lancuchu jest rysowane jako sam typ brutalnej, poteznej broni, czesto pojawiajac sie jako godlowa bron rycerza lub czarnego charakteru. Co ciekawe, ten cep jednoreczny, ktory publicznosc uwaza za najbardziej sredniowieczny, jest najprawdopodobniej romantycznie wyolbrzymionym obrazem pozniejszego czasu, a fikcja jedynie utrwalala ten efektowny wizerunek.

Ciekawostki

• Cep bojowy wywodzi sie z rolniczego cepa do mlocenia, narzedzia z dlugiego trzonka i krotkiego bijaka polaczonych gietko, sluzacego do mlocenia zboza, a w wojnach husyckich w Czechach 15 wieku armia chlopska prowadzona przez Jana Zizke obrala za filar cep bojowy z niego rozwiniety.
• Znajomy publicznosci kolczasty cep jednoreczny z kula na lancuchu jest tak rzadki wsrod autentycznych znalezisk, ze wiele egzemplarzy w muzeach i kolekcjach uwaza sie za romantyczne reprodukcje z 19 wieku, a niektorzy historycy watpia, czy byl kiedykolwiek pospolita bronia pola bitwy.
• Lancuch jest zarazem sila cepa i jego niebezpieczenstwem: pozwala glowicy obejsc tarcze, by uderzyc za nia, lecz nie da sie nim celnie wymierzyc ani parowac i moze odbic sie na wladajacego, co czyni go nieprzydatnym do walki w gestym szyku wsrod sojusznikow.