Cień

Lamia · Syrena o wężowym ogonie — Uwodzicielka i potwór z mitologii greckiej

Potwor mitologii greckiej: gorna polowa pieknej kobiety polaczona z dolna polowa wielkiego weza. Niegdys piekna krolowa Libii i kochanka Zeusa, z zazdrosci Hery utracila wszystkie dzieci; z bolu i wsciekloosci przemienila sie w istote, ktora noca porywa i pozera dzieci innych matek (Diodor Sycylijski, 'Biblioteka historyczna' 20.41, I w. p.n.e.). Hera pozbawila ja takze snu, klada klatwe na jedno oko, ktore nigdy sie nie zamyka; w wersji Plutarcha ('O ciekawosci' 2) Lamia wyjmuje oczy i sklada je w misce. Filostrat, w 'Zywocie Apolloniosa z Tyany' 4.25 (III w. n.e.), opowiada, jak lamia uwiodla mlodzienca Menipposa i zostala zdemaskowana przez filozofa Apolloniosa na uczcie weselnej — zrodlo, ktore John Keats przerobil w swym poemacie 'Lamia' ('Lamia, Isabella, the Eve of St. Agnes, and Other Poems', Taylor & Hessey, 1820), czyniac z niej tragiczna figure milosci pokonanej przez ujawnienie prawdy.

Strix · Nocny ptak — Wampiryczny ptak z mitologii starożytnej

Wampiryczny nocny ptak mitologii rzymskiej i greckiej, drapieznik, ktory zakrada sie do sypialni spiacych niemowlat, by pic ich krew i wnetrznosci. Bywa opisywany raz jako czarownica przemieniona w ptaka, raz jako demon zrodzony w postaci ptaka. Kanonicznym opisem jest Owidiusz, Fasti 6.131-168 (ok. 8 r. n.e.) — 'z wielka glowa, wpatrzonymi oczami, dziobem przystosowanym do grabienia, szarymi piorami i zakrzywionymi szponami' — opisuje takze rytual bogini Karny z galązką glogu chroniacy nowo narodzonego Prokasa. Etymologicznie postac jest bezposrednim przodkiem pozniejszej europejskiej tradycji wampirycznej: rumunski strigoi, wloskie strega ('czarownica') i francuska stryge pochodza wszystkie od lacinskiego strix.

Bazyliszek · Legendarna bestia — Mityczne stworzenie o zabójczym spojrzeniu

Bazyliszek to legendarna bestia znana z mitologii europejskiej i bliskowschodniej. Przedstawiany był jako hybryda węża i koguta, zabijająca spojrzeniem. Zaginiony bazyliszek uznawany jest za wymarłe stworzenie.

Cerber · Strażnik Hadesu — Legendarny trójgłowy pies

Olbrzymi trzyglowy pies mitologii greckiej, postawiony u bramy podziemia Hadesa. U Hezjoda, Teogonia 310-318 (ok. 700 p.n.e.), jest dzieckiem potworow Tyfona i Echidny oraz bratem Hydry, Chimery i Ortosa; Hezjod nadaje mu piecdziesiat glow, lecz od Pindara i Stezychora w V w. p.n.e. kanoniczna jest forma trojglowa (Apollodor, Biblioteka 2.5.12, I-II w. n.e.). Jego zadanie jest dwukierunkowe: nie pozwala umarlym wstac ani zywym zstapic. Dwunasta i ostatnia praca Heraklesa polegala na sprowadzeniu Cerbera zywego z podziemia; Eneida Wergiliusza 6.417-425 (19 r. p.n.e.) pokazuje, jak Sybilla rzuca placek z miodu i ziol odurzajacych, ktory natychmiast usypia trzy glowy, a Dante w Piekle 6.13-33 (ok. 1308-1320) stawia go jako straznika lakomcow w trzecim kregu pieklа. Trzyglowy pies Fluffy ('Puszek') w 'Harry Potter i Kamien Filozoficzny' J. K. Rowling (Bloomsbury, 1997), uspiony muzyka, jest bezposrednim potomkiem tego samego kanonicznego motywu.

Jiangshi · Chiński skaczący trup — sztywny, skaczący duch-trup

Chiński duch-trup, ciało niepogrzebane po śmierci, które sztywnieje i ożywa. Z powodu stężenia pośmiertnego trzyma ramiona przed sobą, stopy razem, i porusza się skacząc. Odziany w szaty urzędnika dynastii Qing, wysysa energię życiową żywych i wyczuwa ludzi po oddechu. Kontrolowany i odpędzany talizmanami i zaklęciami taoistycznego kapłana.

Banshee · Zawodząca zwiastunka śmierci — lament celtyckiej tradycji

Żeński duch irlandzkiej i szkockiej tradycji celtyckiej. Związana z konkretną rodziną, zwiastuje przejmującym zawodzeniem w nocy, gdy komuś z tej linii bliska jest śmierć. Przedstawiana, jak czesze długie włosy, płacząc nad rzeką lub za oknem. Nie przynosi śmierci, lecz jest wcieleniem żałoby, które opłakuje smutek z wyprzedzeniem.

Gumiho · Dziewięcioogoniasty lis — urzekający duch-lis Azji Wschodniej

Duch-lis, który po tysiącu lat zyskuje dziewięć ogonów. Często przemieniając się w piękną kobietę, by mamić ludzi, podobno utrzymuje swą moc, zabierając wątroby lub esencję życiową. Koreańska forma tradycji ducha-lisa wspólnej dla Korei, Chin i Japonii, przedstawiana jako istota nosząca tragiczne pragnienie stania się człowiekiem.

Ghoul · Pożeracz trupów — pustynny potwór, który rozkopuje i pożera zmarłych

Pożerający trupy potwór wywodzący się z arabskiej tradycji. Zamieszkując pustynie, ruiny i cmentarze, rozkopuje i pożera trupy, a czasem zwabia zbłąkanych wędrowców, by ich pożreć. Potrafi zmieniać kształt, przybierając postać człowieka lub bestii (zwłaszcza hieny). We współczesnym horrorze i fantasy często występuje jako rozłożona pomniejsza nieumarła istota żywiąca się zmarłymi.

Mummy · Zabandażowany zmarły — przeklęty trup strzegący grobowca

Nieumarły — zabalsamowany, owinięty bandażami starożytny trup przywrócony. Zwykle mumia egipskiego faraona lub kapłana, rzuca klątwę na tych, którzy naruszą jej grobowiec i dary grobowe. Powolna, lecz nieustępliwa w pościgu, rozkazuje piaskowi, owadom i zarazie. Jej wizerunek utrwaliła legenda o 'klątwie Tutanchamona' i klasyczne filmy grozy.

Oni · Japoński demon — rogaty, kolosalny ludożerczy ogr

Ogromny, dziki demon japońskiej tradycji. O czerwonej lub niebieskiej skórze, rogach wyrastających z głowy, ostrych kłach, w przepasce z tygrysiej skóry, dzierżący żelazną maczugę (kanabo). Żyjąc w górach lub piekle, pożera ludzi lub karze grzeszników. Sztandarowy potwór japońskiego horroru i legendy, odpędzany zwyczajem rzucania fasoli podczas Setsubun.

Wraith · Mściwa zjawa — mroczny duch, który utracił formę, zachowując tylko nienawiść

Zjawa, która umarła, niosąc intensywny żal lub nienawiść, teraz dryfująca jako forma mroku i mgły, pozbawiona ciała. Spowita lodowatym chłodem, wysysa siłę życiową żywych, a ataki fizyczne ledwie ją dotykają. Sztandarowa forma bezcielesnej nieumarłej istoty, związana z miejscami głębokiego żalu lub przeklętymi ruinami.

Lich · Nieumarły mag — arcymag, który odmówił śmierci, pieczętując duszę

Potężny mag, który stał się nieumarłym przez obsesję na punkcie wiedzy i mocy. Pieczętując duszę w naczyniu zwanym filakterium, odradza się, dopóki naczynie istnieje, nawet gdy jego ciało zostanie zniszczone. O rozłożonej szkieletowej postaci, zimnym intelekcie i ogromnej czarnej magii oraz nekromancji, knuje intrygi przez nieumarły czas.

Onryo · Japoński mściwy duch — przeklinająca zjawa powracająca w urazie

Japoński mściwy duch, który zmarł, niosąc niesprawiedliwość i głęboką urazę, sprowadzając nieszczęście na żywych. Pojawiając się w białym pogrzebowym kimonie, z rozczochranymi długimi czarnymi włosami i bladą twarzą, rozsiewa klątwę nie tylko na tych, którzy go skrzywdzili, lecz nawet na niezwiązanych. Centralna forma japońskiego horroru, jak w Kręgu i Klątwie.

Vampire · Krwiopijca — arystokrata nocy żyjący nieśmiertelnie krwią żywych

Nieumarły, który martwy, lecz niezdolny umrzeć, utrzymuje nieśmiertelność, pijąc krew żywych. O bladej skórze, kłach i urzekającej charyzmie, przemienia się w nietoperza, mgłę lub wilka. Słaby wobec światła słonecznego, srebra, krzyża, czosnku i kołka. Zakorzeniony w folklorze Europy Wschodniej, jego arystokratyczną formę ustanowił Dracula Brama Stokera.

Dullahan · Bezgłowy jeździec — irlandzki posłaniec niosący śmierć

Bezgłowy jeździec na czarnym koniu, trzymający w jednej dłoni własną odciętą głowę. Posłaniec śmierci irlandzkiej tradycji: gdzie się zatrzyma i wymówi imię, życie tej osoby zostaje przecięte. Włada biczem z ludzkiego kręgosłupa, a bramy wzdłuż jego drogi otwierają się same. Znany też jako Bezgłowy Jeździec ze Sleepy Hollow.

Zombie · Ożywiony trup — bezrozumne ludożercze hordy zmarłych

Nieumarły, który martwy i ożywiony traci rozum i pożąda żywych. Poruszając się powoli (lub szybko) gnijącym ciałem, rozsiewa zakażenie przez ugryzienie lub zadrapanie. Zakorzeniony w tradycji wudu o trupach niewolników wskrzeszonych czarami, w epoce nowożytnej stał się symbolem apokalipsy — hord obalających cywilizację.

Skeleton Warrior · Nieumarły Żołnierz — Wojownik powstały z martwych

Szkieletowy wojownik to nieumarły bojownik zbudowany wyłącznie z kości, ożywiany przez magię nekromantyczną lub klątwy. Często występuje w średniowiecznych i fantastycznych światach, zarówno w grupach, jak i pojedynczo.

Tsukumogami · Yokai przedmiotów — duch zamieszkujący stuletni przedmiot

Japoński yokai rodzący się, gdy narzędzie lub przedmiot używany blisko stu lat zyskuje ducha. Codzienne rzeczy — parasole, lampiony, koto, słomiane sandały, garnki — zyskują oczy i kończyny i poruszają się. Przedmiot porzucony bez troski lub źle traktowany może żywić urazę albo tylko płatać figle. Sztandarowa grupa tworząca orszak Nocnej Parady Stu Demonów.

Dokkaebi · Koreański goblin — kapryśny duch psot i bogactwa

Charakterystyczne stworzenie koreańskiego folkloru, podobno powstające ze starych przedmiotów lub narzędzi, jak zakrwawione miotły i tłuczki. Figlarny i kapryśny, uwielbia zapasy i psoty. Dzierżąc spełniającą życzenia maczugę, obdarza lub odbiera bogactwo, ceniąc obietnice i odpłatę, a zarazem psotnie dręcząc ludzi.

Nue · Chimera — Legendarny potwór japoński

Nue to legendarna istota z japońskiego folkloru, łącząca cechy kilku zwierząt. Zazwyczaj przedstawiana jest z małpią twarzą, ciałem jenota, nogami tygrysa i ogonem węża. Jest symbolem nieszczęścia i złych omenów.

Ghost · Błąkający się duch — dusza związana ze światem przywiązaniem i niedokończoną historią

Dusza zmarłego, niezdolna odejść z powodu przywiązania, urazy lub nierozwiązanej historii, zatrzymująca się w świecie żywych. W przezroczystej lub półprzezroczystej formie, związana z konkretnym miejscem (nawiedzony dom, stary dom), objawia się poprzez poltergeistowe poruszanie przedmiotów, zimną obecność, zjawy i dźwięki. Może przekazać żywym wiadomość lub ostrzec ich.

Revenant · Mściwy powracający — trup powstały z grobu dla jednego celu

Trup, który powstał z grobu z własnej woli, gnany intensywną zemstą lub niespełnioną misją. W przeciwieństwie do bezmyślnego zombie, zachowuje jasne ja i jeden cel. Ściga do końca tego, kto go zabił, lub zdrajcę — nieubłagany łowca, który powstaje znów, nawet zniszczony, dopóki jego cel nie zostanie osiągnięty.

Cheonyeo-gwisin · Duch dziewicy związanej krzywdą — koreański duch błądzący z nierozwiązanym han

Mściwy duch dziewicy, która zmarła niezamężna, niosąc han. Pojawia się w białej szacie pogrzebowej, z długimi rozpuszczonymi włosami i bezkrwistą twarzą. Błądzi po świecie żywych, dopóki han niesprawiedliwej śmierci lub niespełnionej więzi nie zostanie rozwiązany. Tam gdzie japoński onryo rozsiewa bezładną klątwę, duch dziewicy niesie koreańskie uczucie oczekiwania na kogoś, kto rozpozna i rozwiąże jej han.

Wight · Zmarły z kurhanu — przeklęty trup strzegący skarbu grobowca

Nieumarły — trup pochowany w kurhanie lub kopcu, ożywiony obsesją na punkcie skarbu i klątwą. O zimno świecących oczach, lodowatych dłoniach i postaci wyschniętego trupa strzeże darów grobowych grobowca. Przeklina intruzów lub wysysa życie żywych, by uczynić ich swoimi. W przeciwieństwie do bezkształtnej zjawy, sztandarowy cmentarny nieumarły zachowujący postać trupa.

Death Knight · Rycerz śmierci — widmowy wojownik przeklętego ostrza i czarnej magii

Rycerz nieumarły powstały nawet po śmierci, który zdradził za życia przysięgę lub został pochwycony klątwą. W kruczoczarnej zbroi niesie zimną wolę widma, dowodząc zastępami nieumarłych mistrzowską szermierką oraz czarną magią i nekromancją. Niegdyś szlachetny, lecz upadły tragiczny rycerz, walczy między klątwą, która go wiąże, a resztkami swego honoru.

Gremlin · Psujący maszyny chochlik — figlarz nowoczesnej ery technologicznej

Małe, przebiegłe nowoczesne stworzenie, które potajemnie psuje maszyny i urządzenia. Narodzone na początku XX wieku wśród mechaników lotniczych jako niewidzialny byt powodujący niewytłumaczalne usterki. Małe, zwinne i figlarne, wślizguje się do samolotów, silników i elektroniki, by sabotować. Najnowsza forma stworzenia zrodzonego z cywilizacji technologicznej.

Azrael · Anioł śmierci — Żniwiarz dusz

Anioł śmierci w tradycji żydowskiej i muzułmańskiej. Jego imię znaczy 'Bóg pomógł' (Azra-el). Gdy śmiertelnik umiera, on łagodnie zabiera duszę i niesie ją do Boga — przedstawiany nie jako groźny żniwiarz, lecz jako litościwy i dostojny przewodnik. W islamie jest jednym z czterech archaniołów; tradycja muzułmańska mówi, że pojawia się okryty siedemdziesięcioma tysiącami zasłon, gdy zabiera duszę.

Lucyfer · Niosący światło — Upadły archanioł, książę pychy

Najsłynniejszy upadły anioł w tradycji chrześcijańskiej. Imię w łacinie znaczy 'Niosący światło' (Lux-fer). Niegdyś najwspanialszy archanioł Boga, jego pycha (superbia) — pragnienie zrównania się z Bogiem — strąciła go z nieba i uczyniła królem piekła. Piekło Dantego ukazuje go zamarzniętego w najgłębszej otchłani, trójgłowego, wiecznie żującego największych grzeszników.

Szatan · Przeciwnik — Książę gniewu, oskarżyciel ludzkości

Główny demon w judaizmie, chrześcijaństwie i islamie. Imię to hebrajskie 'przeciwnik' lub 'oskarżyciel'. W Księdze Hioba pełni rolę niebiańskiego prokuratora oskarżającego ludzi przed Bogiem; późniejsze chrześcijaństwo zlało go z Lucyferem w wcielenie zła przeciwstawione Bogu. Książę gniewu wśród Siedmiu Grzechów Głównych. Ten, który kusił Chrystusa na pustyni.

Mamona · Demon bogactwa — Książę chciwości

Demon bogactwa i chciwości w tradycji chrześcijańskiej. Imię jest aramejskie i oznacza 'bogactwo' lub 'pieniądze' (mamona). W Ewangelii Chrystus mówi: 'Nikt nie może dwom panom służyć — nie możecie służyć Bogu i Mamonie' (Mateusz 6,24). Książę chciwości wśród Siedmiu Grzechów Głównych. Uosobienie bogactwa, przedstawiany na złotym tronie, liczący stosy monet.

Belfegor · Książę lenistwa — Ten, kto rujnuje ludzkość przez gnuśność

Demon tradycji judeochrześcijańskiej, książę lenistwa wśród Siedmiu Grzechów Głównych. Wywodzi się z moabickiego boga Baal-Peora wspomnianego w Psalmach i Ozeaszu. Kusi człowieka do lenistwa odkrywania, zastoju kreatywności i przyjemności bez wysiłku. Satyryczna legenda głosi, że słysząc ludzi chwalących szczęśliwe małżeństwa, zstąpił to sprawdzić i rozczarowany wrócił do piekła.

Anubis · Egipski bóg — Strażnik śmierci i mumifikacji

Anubis to w mitologii egipskiej bóstwo opiekujące się duszami zmarłych i przewodniczące procesowi mumifikacji. Najczęściej przedstawiany z głową czarnego szakala i ludzkim ciałem. Symbolizuje śmierć, zmartwychwstanie i porządek zaświatów.

Abaddon · Anioł zniszczenia — Król Otchłani

Hebrajskie 'zniszczenie' (אֲבַדּוֹן); po grecku Apollyon — 'niszczyciel'. W Apokalipsie 9, gdy zabrzmi piąta trąba końca, wyłania się jako król Otchłani, prowadząc armię z lwimi zębami i skorpionimi ogonami niczym chmara szarańczy, dręcząc ludzkość przez pięć miesięcy. Niekiedy sługa Boga wykonujący sąd ostateczny; niekiedy upadły anioł.

Bael · Pierwszy z 72 duchów Salomona — Król Wschodu

Pierwszy demon spośród 72 duchów Lemegetonu (XVI w.), wielki król Wschodu. Pierwotnie Baal, kananejsko-fenicki bóg płodności, został przez tradycję judeochrześcijańską zdegradowany z pogańskiego bóstwa do potężnego demona-króla magii salomońskiej. Dowodzi 66 legionami.

Astarot · 29. z 72 duchów Salomona — Wielki książę

29. demon Lemegetonu, w randze wielkiego księcia. Pierwotnie Isztar / Astarte, dawna semicka bogini płodności, miłości i wojny, przekształcona przez tradycję judeochrześcijańską w męskiego demona. Pojawia się jadąc na złym smoku, trzymając w dłoni żmiję, i naucza przywoływacza wszystkiego o przeszłości, teraźniejszości, przyszłości oraz sztuk wyzwolonych i astronomii.

Hades · Grecki bóg podziemi — Król umarłych

Grecki bóg podziemi i władca umarłych. Brat Zeusa i Posejdona, nie zaliczany do dwunastu olimpijczyków, lecz im równy mocą. Surowy, sprawiedliwy i znany ze skąpstwa, włada krainą dusz — nie samą śmiercią. Słynny z porwania Persefony, którą uczynił swoją królową.

Lilit · Wiedźma nocy — Pierwsza żona Adama, matka demonic

Demonica żydowskiego folkloru. Niektóre tradycje głoszą, że była 'pierwszą kobietą', ulepioną z gliny równocześnie z Adamem — nie z jego żebra. Uważając się za jego równą, odmówiła uległości i opuściła Eden. Następnie, zjednoczona z Szatanem, zrodziła niezliczone demony (lilim). Długo lękana jako wiedźma porywająca noworodki nocą, współczesny feminizm reinterpretuje ją jako pierwszą kobietę opierającą się patriarchatowi.

Mara · Buddyjski król demonów pożądania — Przeszkoda oświecenia

Król demonów buddyjskiej mitologii. Jako pan Paranirmita-vasavartin, szóstego nieba świata pożądania (kāmaloka), ściąga ludzi w pożądanie i iluzję, by utrudnić wyzwolenie. Słynny z wysłania armii i trzech córek (Pożądanie, Niezadowolenie, Pragnienie), aby kusić Buddę zbliżającego się do oświecenia pod drzewem Bodhi — wszystkie próby zawiodły. Sanskrycki 'Māra' znaczy 'śmierć' lub 'niszczyciel'.

Bafomet · Bałwan o głowie kozła — Symbol okultyzmu i spisku

Imię bożka, którego wielbienie zarzucano Templariuszom w ich procesach (1307–1314). Pierwotna postać była niejasna, lecz francuski okultysta Éliphas Lévi w XIX wieku skodyfikował obraz hermafrodytycznej postaci z głową kozła, kobiecymi piersiami, nietoperzowymi skrzydłami i pentagramem na czole — odtąd obraz standardowy. Emblematyczny symbol czarnej magii i okultystycznego spisku.

Odyn · Wszechojciec mitologii nordyckiej — Bóg mądrości, wojny i śmierci

Najwyższy bóg mitologii nordyckiej, ojciec bogów i ludzi (Wszechojciec). Włada mądrością, poezją, wojną, śmiercią, runami i magią. Poświęcił oko u źródła Mimira za kosmiczną mądrość i zawisł na Yggdrasilu na dziewięć nocy, by poznać runy. W Walhalli zbiera poległych wojowników (einherjarów) na Ragnarök.

Śiwa · Hinduski bóg zniszczenia i odrodzenia — Kosmiczny tancerz

Jeden z hinduskich Trimurti, włada zniszczeniem i odrodzeniem. Nie jest jedynie niszczycielem — usuwa stare, by zrobić miejsce nowej kreacji: to bóg przemiany. Pokazuje się w dwóch biegunach: medytujący jogin oraz Nataradża, tancerz kosmosu. Mieszka na górze Kajlas ze swą małżonką Parwati.

Yamata-no-Orochi ('wielki waz o osmiu odgalezieniach') to najbardziej ikoniczny wielogłowy waz-smok mitologii japonskiej, zapisany na poczatku VIII wieku w dwoch zalozycielskich kronikach panstwa japonskiego: 'Kojiki' (712) skompilowanym przez Ō no Yasumaro i 'Nihon Shoki' (720) skompilowanym pod kierunkiem ksiecia Toneri. Waz ma osiem glow i osiem ogonow, a jego cialo jest tak rozlegle, ze 'pokrywa osiem dolin i osiem grzbietow, z cyprysami i cedrami rosnacymi na grzbiecie i brzuchem zawsze rozpalonym i krwawiacym'. Pojawia sie co roku wzdluz rzeki Hi (dzisiejsza Hii) w krainie Izumo (wschodnia prefektura Shimane) i zada jednej z corek starego malzenstwa Ashinazuchi i Tenazuchi jako trybutu. Po pozarciu siedmiu z osmiu corek powraca po ostatnia, Kushinada-hime, gdy bog burzy Susanoo, wygnany z nieba, schodzi do Izumo. Susanoo przygotowuje yashiori-no-sake (wino destylowane osiem razy) i wlewa je do osmiu wielkich kadzi ustawionych przed osmioma bramami, tak by kazda z osmiu glow Orochiego pila z innej kadzi; czeka, az osiem glow upije sie do utraty przytomnosci. Wtedy oddziela osiem glow i osiem ogonow boskim mieczem Totsuka-no-Tsurugi ('miecz dziesieciu dloni dlugosci'). Gdy ogon szczerbi mu ostrze, znajduje w nim inny, doskonalszy miecz — Kusanagi-no-Tsurugi (zwany tez Ame-no-Murakumo-no-Tsurugi), jeden z Trzech Swietych Skarbow japonskiego domu cesarskiego, dzisiaj przechowywany w sanktuarium Atsuta w Nagoi w prefekturze Aichi.

Apep, w greckiej wersji Apophis, to kosmiczny waz ciemnosci, chaosu i isfet (nieporzadku) religii starozytnego Egiptu, przedstawiany jako potworny waz o lusce barwy piasku, dlugosci okolo trzydziestu lokci (okolo szesnastu metrow). Co noc, gdy bog slonca Ra plynie nocna barka Mesektet przez Duat (zaswiaty), Apep atakuje lodz, by powstrzymac swit. Ra i jego sprzymierzency — bog burzy Set, lwica Bastet, bogini prawdy Maat, Mehit i Selket — pokonuja go w nocnej bitwie, lecz on odradza sie nastepnej nocy; Egipcjanie powiadali, ze wlasnie ta wieczna wojna kosmiczna jest powodem do radosci przy kazdym wschodzie slonca. Zacmienia slonca i ksiezyca, trzesienia ziemi, burze i powodzie odczytywano jako chwilowe zwyciestwa Apepa. Najpelniejsze swiadectwo zachowaly rozdzialy 17, 39 i 108 nowoegipskiej 'Ksiegi Umarlych' (papirusy, ok. 1550-1077 p.n.e.) i plaskorzezby sufitu grobowca Ramzesa VI (KV9). Apep jest najstarszym poswiadczonym przedstawicielem typu 'kosmicznego weza', do ktorego naleza takze mezopotamska Tiamat, indo-aryjski Wrytra, nordycki Jörmungandr i hebrajski Lewiatan.

Wyrm (staroangielskie wyrm, staronordyckie ormr, starowysokoniemieckie wurm) to bezzogi i bezskrzydlly wezowy smok mitologii germanskiej i nordyckiej, najbardziej archaiczna z form smoczych i odrebny rod od pozniejszego smoka chromatycznego i heraldycznego wywerna. Slowo wywodzi sie z praindoeuropejskiego rdzenia *wérmis ('robak, waz'), pokrewnego lacinskiemu vermis i sanskryckiemu krmi, a forma jest nazywana 'wyrm' w koncowym epizodzie staroangielskiego 'Beowulfa' (wiersze 2200-3182), w ktorym Beowulf zabija straznika skarbu, ktory strzegl go przez piecdziesiat lat, zanim zostal obudzony przez skradziony kielich. Najslawniejszym przykladem jest Jǫrmungandr ('ogromny potwor' lub 'wielka laska'), waz Midgardu otaczajacy swiat i gryzacy wlasny ogon, opisany najpelniej w prozaicznej Eddzie Snorriego Sturlusona (Gylfaginning, rozdzial trzydziesty czwarty, ok. 1220) i w 'Sæmundar Edda'; jest mu przeznaczone spotkac sie z bogiem gromu Thorem podczas Ragnarǫku w pojedynku wzajemnej zaglady. Angielskie tradycje regionalne mnoza te postac: Lambton Worm z Penshaw w hrabstwie Durham (ktorego ballada z 1867 roku opowiada o zabiciu przez sir Johna Lambtona po powrocie z wypraw krzyzowych), Lyminster Knucker z Sussexu (zabity przez saskiego rycerza) oraz Sherborne Wyrm z Devonu.

Goblin · Przebiegły mały lud — rabusie żyjący z liczby i sprytu

Goblin to najbardziej rozpowszechniony 'maly humanoid-rabus' wspolczesnej anglojezycznej fantasy, wywodzacy sie ze zlosliwych malych wrozek sredniowiecznego europejskiego folkloru i skodyfikowany przez trzy warstwy tekstowe: wiktorianska literature dla dzieci — 'Goblin Market' Christiny Rossetti (1862) i 'Ksiezniczka i goblin' George'a MacDonalda (Edynburg, 1872) — 'Hobbita' J.R.R. Tolkiena (1937), rozdzialy od czwartego do szostego, gobliny z Gor Mglistych, i oryginalny zestaw Dungeons & Dragons (1974) Gary'ego Gygaxa i Dave'a Arnesona. Gobliny mierza od dziewiecdziesieciu do stu dwudziestu centymetrow, sa drobnej budowy, maja przerysowane uszy i nos, zolto-zielona lub popielata skore, zolte oczy i ostre kly. Zyja w plemiennych norach (warrens) w jaskiniach, ruinach i ciemnych lasach, utrzymujac sie z pulapek, zasadzek i lupiezstwa. Ich indywidualna sila walki jest niska — poziom wyzwania 1/4 (siedem punktow zycia, klasa pancerza pietnascie) w Monster Manualu piatej edycji D&D (2014) — ale liczba, przebieglosc i improwizacja czynia z nich trwale zagrozenie. Ich charakter zostal ustalony jako neutralny zly w Monster Manualu AD&D z 1977 roku. Ta sama linia pojawia sie w Greenskinach Warhammer Fantasy (od 1983), goblinach Gringotta z 'Harry'ego Pottera' J.K. Rowling (od 1997), goblinach Kezan z 'World of Warcraft' Blizzarda (od 2004) i w postkolonialnych odczytaniach 'Babelu' R.F. Kuang (2022).

Gnoll · Lud hien — plemię rabusiów oszalałe z głodu

Gnoll to humanoidalna rasa lupiezcza z glowa hieny, wprowadzona przez Gary'ego Gygaxa w oryginalnym zestawie Dungeons & Dragons z 1974 roku i skodyfikowana w Monster Manualu AD&D z 1977 roku jako chaotyczne zle plemie scierwojadow (poziom wyzwania 1/2), ktore czci ksiecia-demona glodu i rzezi, Yeenoghu. Sam Gygax potwierdzil — w 'Strategic Review' numer szesc (1976) i w wywiadzie dla 'Dragon Magazine' numer sto z 1985 roku — ze nazwa pochodzi od 'gnole' z opowiadania 'How Nuth Would Have Practised His Art upon the Gnoles' z 'Ksiegi Cudow' Lorda Dunsany'ego (1912); forma jest tez czesto czytana jako portmanteau slowa 'gnome' i 'troll'. Gnolle mierza od 210 do 220 centymetrow, maja muskularna budowe hominidow, glowe i bury-szary nakrapiany futro hieny cetkowanej (Crocuta crocuta), pazurzaste palce podobne do ludzkich i mrozacy krew w zylach smiech, zaczerpniety z terytorialnego nawolywania hieny cetkowanej. Wedruja w koczowniczych watahach od czterech do dwunastu w sawannach, pustkowiach i suchych pustyniach i sluchaja 'Klu Yeenoghu' dotknietego przez ksiecia-demona. 'Volo's Guide to Monsters' piatej edycji (2016) czyni kanon jawnym: gnolle nie sa gatunkiem rozmnazajacym sie naturalnie, lecz sa wynikiem demonicznego ichoru Yeenoghu przeobrazajacego hieny cetkowane. Linia jest zapozyczona w Gnoblarach Warhammer Fantasy Games Workshop, w marogh z 'Dragon Age: Inquisition' (2014) BioWare i w gnollich rabusiach z serii 'Baldur's Gate' Black Isle (od 1998).

Changeling · Rasa zmiennokształtnych — ci bez stałej twarzy

Lud bez stalej twarzy, ktory moze do woli zmieniac wyglad i doskonale powielac postac oraz glos innych — i wlasnie dlatego nigdy nie jest pewien, kim sam jest. Zyja jako szpiedzy, aktorzy, dyplomaci i zbiegowie, prześlizgujac sie przez szwy spoleczenstwa w pozyczonych skorach. Postac wyrasta z celtyckiej i germanskiej basni ludowej o podmiencu — dziecku wron czy trolla potajemnie podmienionym za ludzkiego niemowlaka — kanonicznie zebranej w 'Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry' Williama Butlera Yeatsa (Walter Scott Publishing, Londyn, 1888); Eberron Campaign Setting Keitha Bakera (Wizards of the Coast, 2004) i seria 'Changeling' White Wolfa uczynili z niej nowoczesna rase graczy.

Dark Elf · Elfy ciemności — intryga i czarna magia podziemi

Podziemna galaz elfow o ciemnej lub szarej skorze, bialych lub srebrnych wlosach i okrutnym matriarchalnym spoleczenstwie poswieconym pajeczej bogini lub innym bostwom ciemnosci. Intryganci, skrytobojcy i czarnoksieznicy zyja w kamiennych miastach gleboko pod swiatem. Postac wywodzi sie ze svartálfar i dökkálfar Eddy prozaicznej Snorriego Sturlusona (ok. 1220 r.), lecz wzorzec wspolczesny ustalil Drow Gary'ego Gygaxa w Monster Manualu (1977) i w module Vault of the Drow (1978), rozwinieto go zas w sadze o Drizzcie Do'Urdenie R. A. Salvatorego (TSR, 1988-), w Druchii Games Workshopa (1985) i w Dunmerach Bethesdy z Morrowind (2002).

Tiefling · Piekielnej krwi — nosiciele rodu piekieł

Lud, w ktorego rodowodzie odlegly przodek zmieszal krew z demonem albo wladca piekiel, pozostawiajac w ludzkiej postaci rogi, dlugi ogon, czerwona lub niebieska skore oraz zwierzece oczy. Tieflingi obdarzeni sa wrodzonym powinowactwem do magii i odpornoscia na ogien oraz mrok, lecz wszedzie spotykaja sie z podejrzliwoscia i otwartymi uprzedzeniami. Wprowadzeni przez Dungeons & Dragons w 'MC8 Monstrous Compendium Outer Planes Appendix' (TSR, 1991) i osadzeni w 'Planescape' (TSR, 1994), ich nazwa jest zlozeniem niemieckiego 'tief' (gleboki) i przyrostka '-ling': istota, ktorej krew siega najglebszych piekiel.