Yamata-no-Orochi ('wielki waz o osmiu odgalezieniach') to najbardziej ikoniczny wielogłowy waz-smok mitologii japonskiej, zapisany na poczatku VIII wieku w dwoch zalozycielskich kronikach panstwa japonskiego: 'Kojiki' (712) skompilowanym przez Ō no Yasumaro i 'Nihon Shoki' (720) skompilowanym pod kierunkiem ksiecia Toneri. Waz ma osiem glow i osiem ogonow, a jego cialo jest tak rozlegle, ze 'pokrywa osiem dolin i osiem grzbietow, z cyprysami i cedrami rosnacymi na grzbiecie i brzuchem zawsze rozpalonym i krwawiacym'. Pojawia sie co roku wzdluz rzeki Hi (dzisiejsza Hii) w krainie Izumo (wschodnia prefektura Shimane) i zada jednej z corek starego malzenstwa Ashinazuchi i Tenazuchi jako trybutu. Po pozarciu siedmiu z osmiu corek powraca po ostatnia, Kushinada-hime, gdy bog burzy Susanoo, wygnany z nieba, schodzi do Izumo. Susanoo przygotowuje yashiori-no-sake (wino destylowane osiem razy) i wlewa je do osmiu wielkich kadzi ustawionych przed osmioma bramami, tak by kazda z osmiu glow Orochiego pila z innej kadzi; czeka, az osiem glow upije sie do utraty przytomnosci. Wtedy oddziela osiem glow i osiem ogonow boskim mieczem Totsuka-no-Tsurugi ('miecz dziesieciu dloni dlugosci'). Gdy ogon szczerbi mu ostrze, znajduje w nim inny, doskonalszy miecz — Kusanagi-no-Tsurugi (zwany tez Ame-no-Murakumo-no-Tsurugi), jeden z Trzech Swietych Skarbow japonskiego domu cesarskiego, dzisiaj przechowywany w sanktuarium Atsuta w Nagoi w prefekturze Aichi.
Pochodzenie
Bezposrednimi zrodlami tekstowymi sa 'Kojiki' (712), najstarsza zachowana kronika japonska, skompilowana przez Ō no Yasumaro, oraz 'Nihon Shoki' (720), skompilowany pod kierunkiem ksiecia Toneri na rozkaz cesarski; regionalny wariant pojawia sie w 'Izumo no kuni Fudoki' (733) w sekcji powiatu Ou. Mityczna geografia wskazuje na dolinę rzeki Hii wokol obecnego miasta Unnan w prefekturze Shimane, gdzie sanktuarium Yaegaki w Kakeya czci Kushinada-hime, a Sase w Kisuki obchodzi obrzed Orochiego. W mitologii porownawczej Georges Dumézil (1898-1986) i Mircea Eliade (1907-1986) klasyfikuja te epizod jako wschodnioazjatycki wariant indoeuropejskiego Chaoskampfu (bog burzy kontra wielogłowy waz), obok Indry kontra Wrytry, Thora kontra Jörmungandrа, Marduka kontra Tiamat i Heraklesa kontra Hydre lernejska; klasyfikacje doprecyzowali w latach 1970-tych japonscy mitolodzy porownawczy Matsumoto Nobuhiro i Mishina Shōei.
Cechy
- Osmiogłowy, osmiogonny olbrzymi waz-smok
- Cialo obejmujace osiem dolin i osiem grzbietow, z cyprysami i cedrami na grzbiecie
- Pojawia sie co roku w dolinie Hii w Izumo i zada dziewicy jako trybutu
- Pokonany przez Susanoo, ktory uzywa osmiu kadzi yashiori-no-sake, by upic osiem glow
- Z jego ogona wyplywa Kusanagi-no-Tsurugi, jeden z Trzech Swietych Skarbow Japonii
- Punkt wyjscia mitu malzenskiego Susanoo i Kushinada-hime
Opowieści
Modelowa postac bossa japonskiej mitologii heroicznej, czczona i odtwarzana w sanktuariach Yaegaki, Sase i Inata wokol miasta Unnan w prefekturze Shimane, gdzie coroczne lipcowe swieto Orochiego odtwarza mit. Postac zostala zapozyczona przez nowoczesna kulture popularna w postaciach takich jak Orochi w 'Dragon Ball' (Akira Toriyama, od 1984), Orochimaru w 'Naruto' (Masashi Kishimoto, 1999-2014), linia Orochi z serii 'Megami Tensei' Atlusa oraz forma Gigantamax Pokemona Duraludona w 'Pokemon Sword & Shield' (Nintendo, 2019).
Słabość
Kanonicznie decydujaca slaboscia jest alkohol — gdy wszystkie osiem glow wypije yashiori-no-sake i zapadnie w sen, waz jest bezbronny. Smiercionosne rany zadaje tylko boski Totsuka-no-Tsurugi; zwykle ostrza szczerbia sie lub lamia, jak miecz samego Susanoo, gdy uderzyl w Kusanagi w osmym ogonie.
Znaczenie kulturowe
Opowiesc jest regularnie cytowana w mitologii porownawczej jako wschodnioazjatycki wariant indoeuropejskiego Chaoskampfu — Indra kontra Wrytra, Thor kontra Jörmungandr, Marduk kontra Tiamat, Herakles kontra Hydra lernejska. Wybieg z yashiori-no-sake odczytywany jest jako mityczne podloze japonskiej kultury warzenia sake.
W popkulturze
'Kojiki' (712) Ō no Yasumaro, cesarski 'Nihon Shoki' (720), 'Izumo no kuni Fudoki' (733), czesc oddawana w sanktuariach Yaegaki, Sase i Inata w miescie Unnan w prefekturze Shimane, Orochi w 'Dragon Ball' (od 1984), Orochimaru w 'Naruto' (1999-2014), linia Orochi z serii 'Megami Tensei' Atlusa oraz Gigantamax Duraludon w 'Pokemon Sword & Shield' (2019).
