Rycerz

Wyvern · Rodzaj smoka — Legendarne stworzenie z dwiema nogami i skrzydłami

Wywern (wyvern) to dwunozny, z parą skrzydel nietoperza, smok sredniowiecznej europejskiej heraldyki i ludowej tradycji. Nazwa pochodzi od staroangielskiego 'wivere' (zmija) — z lacinskiego 'vipera' — a od zachodniego czworonoznego smoka rozni go brak konczyn przednich (skrzydla pelnia role ramion) oraz dlugi kolczasty ogon zakonczony zatrutym zadlem w ksztalcie grotu strzaly. Forma heraldyczna zostala ustalona w heraldyce anglo-normanskiej konca XII wieku za Henryka II, a 'Boke of Saint Albans' Juliany Berners (1486, British Library IB.55712) jest pierwszym angielskim podrecznikiem oddzielajacym wywerna od czworonoznego smoka jako odrebnej bestii heraldycznej. Walijski czerwony smok Y Ddraig Goch stal sie oficjalnym godlem dynastii Tudorow po bitwie pod Bosworth (1485), a heraldycy angielscy XIX wieku ujednolicili obie formy jako 'wywerna czworonoznego'. Ta sama sylwetka pojawia sie w Fell Beasts J.R.R. Tolkiena we 'Wladcy Pierscieni' (1954-55), w wywernach 'Dark Souls' (FromSoftware, 2011), w linii Rathalos serii 'Monster Hunter' (Capcom, od 2004), w smokach 'The Elder Scrolls V: Skyrim' (2011) oraz w smokach 'Gry o Tron' HBO (2011-2019).

Pełna zbroja stalowa średniowiecznego rycerza

Zbroja plytowa to zbroja calego ciala europejskiego rycerza, otulajaca noszacego od stop do glow w uksztaltowanych stalowych plytach, doprowadzona do doskonalosci w 15 wieku. Stalowe plyty o grubosci okolo 1 do 2 mm wykuwano wedlug krzywizny ciala i laczono nitami, zawiasami oraz wewnetrznymi rzemieniami, by okryc cale cialo, a gladkie wygiete powierzchnie pozwalaly opadajacemu ostrzu zesliznac sie na bok. Calkowita masa siegala okolo 20 do 30 kg, lecz rozlozona rownomiernie po calym ciele, tak ze wprawny rycerz mogl w niej biec, dosiasc konia, a nawet sie przeturlac. Lecz luki, ktorych plyty nie siegaly, jak pachy i pachwina, wypelniano kolczuga, a pod spodem trzeba bylo nosic pikowane ubranie (kaftan zbrojny), by wchlonelo wstrzas, tak ze zbroja byla calym systemem. Wloski mediolanski i niemiecki gotycki byly jej dwoma wielkimi stylami, a poniewaz kazdy rynsztunek wykonywano na miare, jeden komplet kosztowal ogromny naklad i wiele miesiecy.

Zbroja przejściowa z metalowymi płytami wszytymi w tkaninę

Kaftan plytowy (coat of plates, takze para plyt) to przejsciowa zbroja, ktora wyrosla w Europie od polowy XIII do konca XIV wieku, w epoce, w ktorej sama kolczuga juz nie mogla przyjac calego wstrzasu strzal i ostrzy mieczy. Wewnatrz kaftana z tkaniny lub skory mocowano nitami liczne plytki zelazne wielkie i male, a na zewnatrz malowano herby rodu, tak ze z zewnatrz wygladal jak zwykla narzutka (surcoat), a w srodku ukryte plytki kryly piers, plecy i flanki. Porzadek ubierania byl ustalony: pod spodem czlowiek nosil gruby watowany przeszywanice (gambeson), na nim kolczuge, a na niej kaftan plytowy. Te trzy warstwy razem tworzyly standard rycerza XIII wieku, a z wielkim helmem na wierzchu jest to postac rycerza najczesciej pokazywana w iluminowanych rekopisach i w rzezbie nagrobnej tej epoki.

Zbroja z prostokątnych płytek sznurowanych rzemykami

Zbroja lamelkowa to zbroja z malych plytek, zwykle prostokatnych i zwanych lamelami, przedziurawionych i sznurowanych bezposrednio jedna do drugiej za pomoca rzemieni lub sznurow skorzanych. W odroznieniu od zbroi luskowej, ktora mocuje swoje luski do podkladu z tkaniny lub skory, lamelkowa nie ma podkladu wcale: same plytki sa sznurowane w rzedach, zarowno w pionie, jak i w poziomie, by utworzyc strukture. Twarde plytki zachodza gesto na siebie, by zatrzymac ciecia i strzaly, podczas gdy sznurowane przeguby zginaja sie i podazaja za ruchami ciala. Zrodzona w Azji Wschodniej i Srodkowej, rozpowszechnila sie po Eurazji, a japonski o-yoroi, lamelkowa koreanskiego Goguryeo, bizantyjski klibanion i zbroja jezdzcow mongolskich sa wszystkie zbudowane w ten sposob. Lamele mogly byc z zelaza, brazu, utwardzonej (lakierowanej) skory, rogu lub kosci, a przy okolo pietnastu do dwudziestu kilogramow zbroja dorownywala plycie ciezarem. Uszkodzona plytka mozna bylo po prostu przesznurowac i wymienic, co czynilo naprawe latwa, lecz samo sznurowanie wymagalo nieustannej dbalosci.

Beczkowaty hełm zakrywający całą głowę

Hełm garnczkowy to w pełni zamknięty europejski hełm rycerski z okresu od schyłku XII do XIV wieku — stalowy walec lub kubeł obejmujący całą głowę, twarz i górną część szyi. Wczesne egzemplarze były płaskie u góry, późniejsze zaokrąglano lub formowano w stożek (kształt głowy cukru), by lepiej odprowadzać ciosy. Wąska szczelina wzroku (occularium) i kilka małych otworów wentylacyjnych były jedynymi otworami, dając najlepszą ochronę swoich czasów kosztem mocno ograniczonego pola widzenia i wentylacji. Nie noszono go wprost na głowie, lecz na pikowanym czepcu, kolczym kapturze, a czasem na małej przyłbiczce (cervelière), które rozkładały uderzenie. Symbol krzyżowca i ciężkozbrojnego jeźdźca XIII wieku, był ciężkim i solidnym „kubłem bojowym”, który wkładano tuż przed konną szarżą.

Tradycyjny hełm japońskiego samuraja

Kabuto to tradycyjny helm, ktory japonski samuraj nosil wraz ze zbroja. Kilka zelaznych plyt nituje sie, by utworzyc okragly dzwon (hachi), za ktorym zwisa kilka segmentow oslony karku (shikoro) kryjacej szyje i barki, podczas gdy odgiete ku gorze klapy z przodu shikoro (fukigaeshi) chronia boki twarzy i nosily herb rodowy. Z przodu helmu mocowano ozdobe zwana maedate, by na polu bitwy ukazac, kim jest noszacy, i obnosic sie z jego dostojnoscia. W epoce Sengoku dowodcy rywalizowali, by tworzyc wlasne 'przeksztalcone helmy' (kawari-kabuto), ktorych ksztalty wznoszono z lakierowanego papieru, drewna i skory; polksiezyc Date Masamune oraz ozdoba z liscia paproci Tokugawy Ieyasu sa szczegolnie slawne. Masa wynosila okolo 2 do 5 kg zaleznie od ozdoby, wewnatrz wyscielano go miekkim materialem i mocowano paskiem pod broda (shinobi-no-o).

Tradycyjna zbroja japońskiego samuraja

O-yoroi (wielka zbroja) to klasyczna wielkoformatowa zbroja japonskiego samuraja, udoskonalona w epoce Heian dla wojownika konnego. Jest to zbroja lamelkowa, zbudowana z malych luskowatych plytek (kozane) z zelaza i lakierowanej skory, gesto sznurowanych barwnymi jedwabnymi sznurami (odoshi) i wykonczonych z wierzchu skora i jedwabiem ze splendorem. Przede wszystkim byla zaprojektowana do konnego luczenia: pudelkowaty napiersnik otacza cialo, prawy bok kryty osobnym elementem zwanym waidate, by nie przeszkadzac lukowi, a plyta z wytlaczanej skory (tsurubashiri) z przodu nie pozwalala cieciwie zaczepiac sie o lamele. Wielkie kwadratowe oslony barkow (o-sode) zwisaly przy kazdym ramieniu i sluzyly jak male tarcze, kryjac boki, gdy ramiona unosily sie do strzalu. Spodnica zwisajacych plytek (kusazuri) byla podzielona na cztery pola, by noszacy mogl siedziec na koniu, a przy okolo 25 do 30 kg byla to zbroja ciezka. Od epoki Heian po epoke Muromachi noszono ja okolo pieciu wiekow jako zbroje wojownikow wysokiego stanu.

Rurowa osłona przedramienia średniowiecznego rycerza

Vambrace (oslona przedramienia) to zbroja plytowa, ktora otacza przedramie w rure, glowna czesc obrony ramienia europejskiego rycerza i ciezkiego piechura w 14 do 16 wieku. Jej nazwa pochodzi od starofrancuskiego 'avant-bras', co oznacza przedramie. Dwie plyty, otaczajace kazda wewnetrzna i zewnetrzna strone przedramienia, laczono z jednej strony zawiasem, a z drugiej zatrzaskiem, tak ze zwykle otwierala sie, by wlozyc ramie, i zamykala, by zacisnac. Oslona przedramienia nie byla uzywana samodzielnie, lecz dzialala jako czesc zintegrowanej obrony ramienia, tworzac komplet z oslona ramienia (rerebrace) kryjaca gorne ramie i nalokcica (couter) kryjaca lokiec, laczac bark z nadgarstkiem bez luki. Materialem byla zwykle plyta stalowa, lecz tansze formy z utwardzonej (gotowanej) skory, cuir bouilli, takze istnialy wedlug srodkow. Na ramieniu trzymajacym tarcze, gdzie tarcza zajmowala miejsce obrony, byla tez asymetryczna praktyka pomijania tej oslony lub zastapienia jej lzejszym materialem.

Japoński opancerzony naramiennik samuraja

Kote to zbroja wykonana, by chronic ramie i dlon japonskiego samuraja, zlozona struktura z kolczugi (kusari) i malych zelaznych plytek naszytych na tkaninowy rekaw. W odroznieniu od zachodniej rekawicy plytowej (gauntlet), wykonanej w calosci z plyty, kote laczyl metal i tkanine, by szukac rownowagi gietkosci i ochrony, ukazujac tym filozofie projektowania japonskiej zbroi jako calosci. Grzbiet dloni kryto osobno zelazna plyta (tekko), a przedramie i lokiec otulano kolczuga i malymi plytkami. Zwlaszcza we wczesnej epoce konnego luczenia czesto noszono pojedynczy kote tylko na lewym ramieniu (ramieniu trzymajacym luk) lub chroniono lewe ramie mocniej, asymetryczna praktyka, ktora pokazuje, ze luczenie bylo w sercu walki samurajow. Noszony w komplecie z napiersnikiem, jak o-yoroi lub do-maru, chronil cale ramie i rozwinal sie w rozne formy w ciagu epoki Sengoku.

Klasyczna trójkątna tarcza średniowiecznego rycerza

Tarcza trojkatna (heater shield) to standardowa tarcza, ktorej uzywal europejski rycerz w 13 do 15 wieku, znamionowana ksztaltem odwroconego trojkata, szerokim u gory i zwezajacym sie w szpic ku dolowi. Nazwa 'heater' to pozniejsze okreslenie, od jej podobienstwa do starego zelazka do prasowania (heater po angielsku), gdyz w sredniowieczu nazywano ja po prostu tarcza. To forma zmniejszona z duzej tarczy migdalowej (kite shield) uzywanej w 11 i 12 wieku, gdy dolna czesc, ktora kryla noge, stala sie niepotrzebna w miare rozwoju zbroi nog. Wysoka okolo 50 do 70 cm, latwo dawala sie prowadzic jedna reka, i byla wykonana w warstwowej strukturze z desek drewnianych pokrytych kilkoma warstwami skory i tkaniny, z brzegiem wzmocnionym metalowa obwodka. Przede wszystkim lico tarczy stalo sie glownym polem do malowania herbu, pozwalalo rozpoznac rycerza na polu bitwy i wiazalo sie wprost z rozwojem sredniowiecznej heraldyki. Po 15 wieku, gdy zbroja plytowa zaczela kryc cale cialo, na polu bitwy stopniowo ubywala, lecz w konnym turnieju kopijniczym pozostala w uzyciu.

Przegubowa metalowa rękawica średniowiecznego rycerza

Rekawica plytowa to metalowa rekawica, ktora europejski rycerz nosil w 14 do 16 wieku, by chronic dlon i nadgarstek, kunsztowna oslona, ktora przejmuje koniec plytowego systemu ramienia, dlon. Jej rdzeniem jest laczenie kilku malych plytek (lameli) przy kazdym stawie palca, nitowanych tak, by palce i piesc mogly sie swobodnie zginac. Nadgarstek otacza szeroki mankiet, ktory laczy sie z oslona przedramienia, a grzbiet dloni kryto plyta, podczas gdy wnetrze dloni pozostawiano jako skorzana rekawica, by dlon mogla chwycic bron. Dzieli sie z grubsza na rekawice klepsydrowa, kryjaca grzbiet dloni jedna szeroka plyta, i rekawice palczasta, otulajaca kazdy palec osobno. Z powodu sprzecznych wymagan zapewnienia chwytu i swobodnego ruchu reki uzbrojonej przy zachowaniu oslony bez luki, rekawica plytowa byla uznawana za najtrudniejszy do wykonania element calej zbroi.

Japońska zbroja konna epoki samurajów

Uma-yoroi (zbroja konska) to zbroja wykonana, by chronic rumaka bojowego japonskiego samuraja, osobliwa oslona, ktora zastosowala do konia wlasna japonska sztuke wyrobu zbroi. Trzy czesci tworza jej rdzen: bamen, ktory kryje glowe, kubi-yoroi, ktory otacza szyje, i muna-ate, ktory kryje piers, a jest lekka i prosta w porownaniu z zachodnim kropierzem (barding), ktory otulal calego konia. Sposob jej wykonania przez sznurowanie malych luskowatych plytek (kozane) sznurami jest taki sam jak przy o-yoroi samuraja, tak ze zachowywala gietkosc i latwosc naprawy wlasciwe japonskiej zbroi, a zarazem dawala obfita obrone. Bamen czesto zdobiono wspaniale i grozno, ksztaltowany na ksztalt pyska smoka lub zwierza poza zwykla okrywa, co pokazuje, ze estetyka rzemiosla zbroi siegala az konia. Gdy walka konna zyskala na znaczeniu w epoce Sengoku, uzycie uma-yoroi sie rozszerzylo, lecz nigdy nie rozpowszechnilo sie tak szeroko jak zachodni kropierz.

Pełna zbroja dla konia bojowego

Kropierz (ang. horse barding) to pelnoogarniajaca zbroja konia wykonana, by chronic rumaka bojowego sredniowiecznego rycerza europejskiego, sprzet wojenny najwyzszej rangi slynacy z kunsztu i ceny nieustepujacych zbroi samego rycerza. Piec czesci laczy sie, by otulic konia w calosci: szanfron na glowie, criniere na szyi, naprsnik (peytral) na piersi, flanchard na bokach i kropier wlasciwy na zadzie. Zaczal sie w XII wieku jako kolczy kropierz nalozony na sukienna kapa (caparison), a w XV wieku zostal ukonczony pelnoplytowy kropierz z dwoch gladkich skorup otulajacych piers i zad, jego ciezar siegal trzydziestu do czterdziestu kilogramow. Razem ze zbroja rycerza oznaczalo to, ze kon musial dzwigac ponad sto kilogramow, tak ze kropierz zwykle zakladano dopiero tuz przed bitwa, a w marszu zdejmowano i nioslo go inne zwierze. Cena rownala sie zbroi rycerza, tak ze tylko najwyzsza szlachta mogla sobie na niego pozwolic, i tak kropierz stal jako symbol zarazem przepychu i granic sredniowiecznej wojny konnej.

Bliskowschodnia zbroja z dużymi okrągłymi polerowanymi płytami

Zbroja lustrzana, wyrosla z perskiego char-aina, co po persku oznacza 'cztery lustra,' to czesc zbroi zlozonej, w ktorej cztery wielkie plyty stali, kryjace piers, plecy i oba flanki, sa zawieszone na kolczudze paskami i malymi zawiasami. Twarz tych plyt byla polerowana tak gladko jak lustro, zbierajaca wysokie pustynne slonce w pojedyncza punkt i oslepiajaca oko wroga, a to polerowanie czynilo to samo siedzenie miejscem, w ktorym piekno i dzielo bitwy staly razem. Zachowujac miekkosc kolczugi zywa, klada twarda plyte jednej powierzchni tylko na najslabsze siedzenie, piers i plecy, tkanina biegnie po innej drodze niz zachodnia droga okreпainеcia calego ciala w pojedyncza zbroje plytowa, i stoi jako rdzen islamskiej mysli o wyposazeniu wojennym, w ktorej oslona i wolnosc staja razem w jednym siedzeniu. Pojedyncza zbroja, wlacznie z kolczuga, wazyla tylko dwanascie do osiemnastu kilogramow, znacznie lzejsza w jednym siedzeniu niz zachodnia pelna plytowa zbroja tej samej epoki.

Zamknięty hełm europejski z XV wieku

Armet to scisle dopasowany bojowy helm, ktory wyrosl we Wloszech XV wieku. Jego znakiem jest oplywowa, zaokraglona czaszka, ktora podaza za krzywizna glowy, z para policzkow, ktore otwieraja sie do wewnatrz z kazdej strony i zamykaja na podbrodku, tworzac pojedyncza zamknieta skorupe. W odroznieniu od wczesniejszej przylbicy bascinet, ktora niosla kolczy aventail przy szyi, dwa policzki armetu spotykaja sie pod podbrodkiem i zamykaja w jednym punkcie, i kryja glowe i boki szyi pojedyncza powierzchnia plyty bez ani jednego ogniwa kolczugi. Z przodu zaslona jest osadzona na zawiasach, podnoszona do gory, tak ze w walce mogla byc opuszczona, zostawiajac tylko waska szczeline wzroku, a w obozie mogla byc podniesiona, by od razu uwolnic wzrok i oddech. W koncu XV wieku armet byl standardowym nakryciem glowy wloskiego bialego rynsztunku, a postac wygladzona przez mistrzow polnocnych Wloch, zwlaszcza warsztat Missaglia w Mediolanie, jest samym obliczem renesansowego rycerza, jak go sobie wyobrazamy dzisiaj.

Duża normańska tarcza w kształcie odwróconego trójkąta

Tarcza migdalowa typu kite (kite shield) to wielka tarcza noszona przez rycerza Europy X-XIII wieku, a wzieta jej nazwa pochodzi od jej ksztaltu latawca (ang. kite), zaokraglonego u gory i zwezajacego sie w dluga ostro u dolu. O wysokosci okolo stu do stu dwudziestu centymetrow, na koniu kryla jezdzca od lewego ramienia az do kolana jedna powierzchnia, i tak sluzyla pojedynczym murem, by chwytac wlocznie i strzaly wroga po lewej w ciezkiej szarzy konnej, ktora normanski rycerz postawil jako swoja postac. Rdzen z lekkiego drewna, glownie lipy i wierzby, w deskach klejonych na krzyz, byl pokryty skora i zwiazany na brzegu zelaznym pasem, a wewnatrz byly przymocowane enarmes, paski dla ramienia, i guige, pasek dla barku, tak ze mogla byc noszona dobrze. Na jej powierzchni byly malowane, coraz wyrazniej z czasem, herby rodu, tak ze rycerz, ktorego twarz byla ukryta pod kolczuga i helmem, mogl byc rozpoznany z daleka, i tak tarcza kite sluzyla takze sama powierzchnia, na ktorej heraldyka Europy nabrala ksztaltu. W Tkaninie z Bayeux z bitwy pod Hastings z 1066 roku widac ja najwyrazniej, niesiona zarowno przez normanskiego rycerza, jak i przez anglosaskiego housecarla.

Średniowieczna żelazna rękawica z połączonymi palcami

Rekawica zbroi typu mitten (mitten gauntlet) to galaz metalowej rekawicy, ktora rycerz Europy XIV i XV wieku zakladal na reke, i wziela swoja nazwe od postaci, w ktorej tylko kciuk staje osobno, podczas gdy cztery palce sa zwiazane razem wewnatrz pojedynczej metalowej skorupy. Podczas gdy rekawica zbroi z palcami (finger gauntlet), ktora wyrosla w tym samym czasie, kryla wszystkie piec palcow kazdy z osobna, rekawica typu mitten kryla cztery palce pojedyncza powierzchnia, niemal bez szczeliny miedzy stawami, tak ze ziarno oslony nad ta powierzchnia bylo nieco grubsze i nieprzerwane w porownaniu z rekawica z palcami. Reka wykonawcy zajmowala mniej pracy w jednym miejscu, tak ze cena pojedynczej pary byla lzejsza, i tak we wczesnym XIV wieku, gdy pelny rynsztunek plytowy dopiero sie zakorzenial, niemal kazdy rycerz zakladal te sama postac na swoja reke. Mimo wielkiej wady, ze drobna gra pieciu palcow kazdego z osobna byla powstrzymana, ta sama postac pasowala do wlocczni, broni drzewcowej (polearm) lub cepa bojowego, w ktorych tylko chwyt musial byc pewny, i tak utrzymala sie mocno w siedzibie turnieju do konca XV wieku.

Średniowieczny hełm o szpiczastym szczycie z odczepianą zasłoną

Basinet (przylbica) to standardowy helm europejskiego rycerza w 14 i 15 wieku. Jego dzwon wznosi sie w szpic, tak uksztaltowany, by cios opadajacy z gory zesliznal sie po pochylej powierzchni. Przy dolnej krawedzi malymi skoblami (vervelles) mocowano dokola kolnierz kolczy (aventail), by okryc szyje, barki i kark. Z przodu mocowano przylbice, ktora mozna bylo otworzyc lub zdjac, trzymana zwykle otwarta dla widocznosci i oddechu, a opuszczana w gestwie walki, by chronic twarz. Tak, choc kontynuowala ochrone helmu garnczkowego, znacznie poprawiala widocznosc i oddech, a w polowie 14 wieku szybko zastapila helm garnczkowy, stajac sie najpospolitszym helmem schylku sredniowiecza. Wedlug ksztaltu przylbicy bylo wiele odmian, najslawniejsza spiczasta przylbica w ksztalcie ryja, zwana 'psim pyskiem' (hounskull).

Oburęczny miecz średniowiecznej Europy

Dlugi miecz to obosieczny prosty miecz dwureczny, najszerzej uzywany w Europie od 13 do 17 wieku. Z glownia o dlugosci okolo 90 do 130 cm i dluga rekojescia 20 do 30 cm, moze byc wladany jedna reka lub dwiema, i dlatego zwany jest tez mieczem bastardowym lub mieczem poltoraka. Jego cechami sa prosta obosieczna glownia, krzyzowy jelec i ciezka gloweka, a dzieki rownowadze gloweki, ktora umieszcza srodek ciezkosci okolo 10 cm przed jelcem, jego obsluga jest doskonala. Jego calkowita waga to okolo 1,1 do 1,8 kg, znacznie mniej, niz sie powszechnie sadzi. To wszechstronna bron wyposazona w szeroki repertuar technik: ciecia i pchniecia oczywiscie, lecz takze poltechnike miecza, chwytanie glowni do pchniecia, oraz Mordschlag, uderzenie z gory gloweka.

Kolczasta buława

Morgenstern (morning star, „gwiazda poranna”) to broń obuchowa o okrągłej głowicy najeżonej kilkoma metalowymi kolcami — kolczasta, kulista głowica na drzewcu z drewna lub metalu. Nazwa pochodzi z niemieckiego Morgenstern („gwiazda poranna”), bo głowica z kolcami sterczącymi na wszystkie strony przypomina gwiazdę lub słońce. Zadaje jednocześnie obuchowy wstrząs i przebicie kolcami, gniotąc kolczugę lub przeszywanicę i zarazem ją przebijając. Tani i łatwy do wykonania — maczuga nabita żelaznymi kolcami — był szeroko używany przez średniowieczną piechotę oraz milicje chłopskie i mieszczańskie. Jego formy sięgały od krótkiej jednoręcznej po długą dwuręczną.

Zakrzywiona szabla kawaleryjska z Persji

Szamszir to gleboko zakrzywiona, jednosieczna szabla kawaleryjska wypracowana w Persji, o glowni dlugosci okolo 80 do 90 cm. Jej cecha rozpoznawcza jest wyrazista, ciagla krzywizna biegnaca od rekojesci do sztychu, ktora umozliwia ciecie pociagane: rozcinanie wroga w przelocie podczas jazdy pelnym galopem. Glownie czesto kuto ze stali wootz, stali tyglowej, ktora Zachod nazywal stala damascenska, co nadawalo jej piekny falisty wzor na powierzchni; jest lekka i dobrze wywazona do szybkich, powtarzanych ciec. Sztych jest zaokraglony lub tepy i rzadko sluzyl do pchniecia, podczas gdy rekojesc to najczesciej zagieta w dol kolba pistoletowa, zdobiona kloscia sloniowa, rogiem lub szlachetnym metalem. Od epoki Safawidow byla, miedzy 16 a 19 wiekiem, sztandarowa bronia Persji i rozprzestrzenila sie na Imperium Osmanskie, Indie Wielkich Mogolow i cala Azje Srodkowa.

Zakrzywiona broń kawalerii

Szabla to standardowy miecz europejskiej jazdy od XVII do XIX wieku, o łagodnie zakrzywionej, jednosiecznej głowni długości około 80–90 cm i kabłąkowej rękojeści w kształcie D, obejmującej całą dłoń. Krzywizna głowni jest zoptymalizowana pod cięcie — cios zadawany w pełnym galopie — pozostawiające głęboką ranę w mgnieniu szarży. Wywodząc się z zakrzywionych mieczy wschodnioeuropejskiej i węgierskiej jazdy XVII wieku, rozpowszechniła się po całej Europie Zachodniej i w epoce napoleońskiej stała się główną bronią jazdy Francji, Wielkiej Brytanii, Prus i każdego mocarstwa. O wadze około 900 g–1,1 kg, używana jedną ręką, symbolizuje „epokę kawalerii” wraz z barwnymi mundurami lekkiej jazdy. Konkurencja szablowa współczesnej szermierki wywodzi się od niej.

Broń szarżowa konnego rycerza

Kopia to główna broń średniowiecznej szarży kawalerii: włócznia wyłącznie konna, z długiego drewnianego drzewca długości około 300–400 cm ze stalowym grotem. Tarcza (vamplate, stożkowa osłona dłoni) w środku drzewca pochłania uderzenie i chroni rękę, a drzewce wkłada się w podpórkę (grapper, arrêt) zamocowaną do napierśnika. Ta technika „kopii złożonej do natarcia” (couched lance) zbiera ciężar jeźdźca i pełną prędkość konia w jednym punkcie na grocie, tworząc siłę przebicia, której żadna piechota ani jazda nie wytrzyma od frontu. Drzewce zwykle łamało się przy pierwszym zderzeniu, albo, przebiwszy wroga, porzucano je dla miecza czy buławy. W turnieju (joust) używano celowo łamliwych kopii, by zmniejszyć obrażenia.

Broń niszcząca zbroje

Mlot bojowy to obuchowa bron przeciwpancerna stworzona, by przeciwstawic sie zbroi plytowej, ktora rozwinela sie u schylku sredniowiecza. Jego glowica dzieli sie na dwie czesci: jedna strona to plaski lub karbowany obuch zadajacy ciezki wstrzas, druga zas ostry kolec, zwany po francusku bec, czyli dziob, ktory przebija zbroje. Gdy miecz nie mogl juz przeciac twardej plyty, mlot bojowy lamal przeciwnika na dwa sposoby: uderzenie obuchem przenosilo wstrzas przez zbroje do ciala, by zlamac kosci lub ogluszyc, a kolec przebijal slabe punkty, takie jak helm czy stawy, albo stosunkowo cienka plyte. Wystepowal od form jednorecznych okolo 60 do 90 cm po formy drzewcowe 120 do 180 cm, przy czym odmiana jednoreczna wazyla zwykle okolo 1 do 2,5 kg.

Bezrękawnikowa szata na zbroję

Surkot to luźna, zwykle bezrękawnikowa szata noszona na zbroi od czasów krucjat. Pierwotnie chroniła zbroję przed słońcem Bliskiego Wschodu, a następnie stała się głównym środkiem prezentacji herbu na polu bitwy, bezpośrednio napędzając rozwój europejskiej heraldyki.

Herbowa szata rycerza średniowiecznego

Tabard rycerza to szata wierzchnia bez rękawów sięgająca do kolan, noszona przez średniowiecznych rycerzy na zbroi, ozdobiona z przodu i z tyłu herbem noszącego, aby go identyfikować w bitwie i turnieju. Powstał w XII wieku podczas krucjat, gdy białe płótno zarzucano na metalową zbroję, aby odbijała pustynne słońce; malowanie na nim herbów rodzinnych rozwinęło ubiór w surkot, uproszczony w XIV-XV w. do tabardu otwartego z boków.

Valkiria · Dziewica wojowniczka — Przewodniczka dusz w mitologii nordyckiej

Valkirie to kobiece postacie w mitologii nordyckiej, które prowadzą dusze poległych wojowników do Odyna. Łączą w sobie siłę bojową i nadprzyrodzone piękno. Decydują o losie bohaterów na polu bitwy i wybierają godnych wejścia do Walhalli.