Uma-yoroi
Japońska zbroja konna epoki samurajów
Uma-yoroi (zbroja konska) to zbroja wykonana, by chronic rumaka bojowego japonskiego samuraja, osobliwa oslona, ktora zastosowala do konia wlasna japonska sztuke wyrobu zbroi. Trzy czesci tworza jej rdzen: bamen, ktory kryje glowe, kubi-yoroi, ktory otacza szyje, i muna-ate, ktory kryje piers, a jest lekka i prosta w porownaniu z zachodnim kropierzem (barding), ktory otulal calego konia. Sposob jej wykonania przez sznurowanie malych luskowatych plytek (kozane) sznurami jest taki sam jak przy o-yoroi samuraja, tak ze zachowywala gietkosc i latwosc naprawy wlasciwe japonskiej zbroi, a zarazem dawala obfita obrone. Bamen czesto zdobiono wspaniale i grozno, ksztaltowany na ksztalt pyska smoka lub zwierza poza zwykla okrywa, co pokazuje, ze estetyka rzemiosla zbroi siegala az konia. Gdy walka konna zyskala na znaczeniu w epoce Sengoku, uzycie uma-yoroi sie rozszerzylo, lecz nigdy nie rozpowszechnilo sie tak szeroko jak zachodni kropierz.
Pochodzenie
Uma-yoroi jest postrzegana jako rozwinieta w sredniowiecznej Japonii na podstawie techniki zbroi samurajow. Stosujac wprost do konia lamelkowa metode sznurowania malych plytek sznurami, byla wykonana tym samym kunsztem co zbroja czlowieka. Jej uzycie sie rozszerzylo, gdy walka konna zyskala na znaczeniu w epoce Sengoku, lecz nie rozwinela sie w ciezki kropierz otulajacy calego konia jak na Zachodzie. Bylo tak, poniewaz walka konna byla wzglednie mniej centralna na japonskim polu bitwy niz w Europie, poniewaz surowy teren Japonii, gorzysty i pokryty polami ryzowymi, nie sprzyjal ciezkiej szarzy konnej, i poniewaz konie same byly wzglednie male. Tak uma-yoroi pozostala przy kryciu punktow zywotnych, jak glowa, szyja i piers.
Cechy
- Zlozona z bamen (glowa), kubi-yoroi (szyja) i muna-ate (piers)
- Lekka i prosta w porownaniu z zachodnim kropierzem
- Ta sama metoda wykonania co o-yoroi, sznurowanie malych plytek sznurami
- Wlasciwie japonski projekt z gietkoscia i latwoscia naprawy
- Wspaniala ozdoba bamen w ksztalcie smoka lub zwierza
- Uzycie sie rozszerzylo wraz ze wzrostem walki konnej w epoce Sengoku
Opowieści
Uma-yoroi uzywano jako sprzet walki konnej, by chronic rumaka samuraja w bitwie. Z bamenem na pysku konia, kubi-yoroi na szyi i muna-ate na piersi, krylo punkty zywotne konia przed strzalami i grotami wloczni w czolowej szarzy. Bedac sznurowana struktura jak zbroja czlowieka, nie przeszkadzala mocno wielkim ruchom biegnacego i skrecajacego konia, a uszkodzona czesc naprawiano latwo, wymieniajac kilka plytek. Przede wszystkim wspanialy bamen uksztaltowany na ksztalt smoka zastraszal konie i zolnierzy wroga, tak ze byl tez sprzetem, ktory szukal obrony i obnoszenia sie razem.
Słabość
Slabosci uma-yoroi to jej waska oslona i jej granica wobec przebicia. Kryjac tylko przednie punkty zywotne, jak glowa, szyja i piers, zostawiala boki, brzuch i nogi w wiekszosci nagie, tak ze nie mogla calkowicie chronic konia przed atakiem nadchodzacym z boku lub z tylu. A bedac struktura z malych plytek sznurowanych sznurami, byla wzglednie slaba wobec silnego pchniecia lub przebijajacego ataku w porownaniu z zachodnim kropierzem, ktory otulal calego konia gladka plyta. Ciezar zbroi takze nadwerezal wytrzymalosc konia, tak ze w koncu uma-yoroi byla wytworem kompromisu, wybierajac lekkosc i praktycznosc i ustepujac w oslonie.
Znaczenie kulturowe
Uma-yoroi to rzadki sprzet, ktory pokazuje, jak japonska kultura konna i rzemioslo zbroi siegaly az konia. W tym, ze byla wykonana ta sama technika co o-yoroi czlowieka, widac, ze filozofia projektowania japonskiej zbroi, splatanie tkaniny, sznura i malych plytek, by utrzymac gietkosc przy zyciu, przenosila sie az na rumaka bojowego. Zwlaszcza wspanialy bamen uksztaltowany na ksztalt pyska smoka lub demona, jak maedate helmu kabuto, ktory ukazywal dostojnosc dowodcy na polu, niesie estetyke japonskiego domu wojennego, ktory chcial uczynic nawet konia dzielem sztuki. Lecz poniewaz nie byl uzywany tak szeroko jak na Zachodzie, zachowane egzemplarze sa bardzo rzadkie, a kilka muzealnych okazow przekazuje jego kunszt.
W popkulturze
Uma-yoroi pojawia sie od czasu do czasu jako sprzet rumaka dowodcy w dramatach historycznych, filmach i grach o epoce Sengoku i bitwach samurajow. Zwlaszcza kon noszacy bamen uksztaltowany na ksztalt smoka rysuje sie jako uderzajacy srodek wizualny, ktory ukazuje dostojnosc dowodcy. Przyciaga jednak mniej uwagi niz zbroja czy helm czlowieka, tak ze w fikcji rumaka czesto rysuje sie nago lub miesza z kropierzem w stylu zachodnim. W grach bywa traktowany jako rzadki, wysokiej klasy element, ktory podnosi range konnego dowodcy.
Ciekawostki
- Uma-yoroi wykonywano jak o-yoroi czlowieka, sznurujac male plytki (kozane) sznurami, sprzet, ktory stosowal wprost do konia technike japonskiej zbroi.
- Poniewaz walka konna byla mniej centralna na japonskim polu bitwy, a surowy teren gor i pol ryzowych nie sprzyjal ciezkiej szarzy konnej, uma-yoroi nie rozpowszechnila sie tak szeroko jak zachodni kropierz.
- Bamen kryjacy pysk konia czesto zdobiono wspaniale w ksztalcie smoka lub demona, szukajac obrony i obnoszenia sie dostojnoscia razem.