Zbroja lustrzana

Pochodzenie

Postac zbroi lustrzanej na powaznie jest trzymana jako zakorzeniona w Persji konca XV i poczatku XVI wieku. Gdy dynastia safawidzka, postawiona w 1501 roku, podniosla te sama zbroje do standardu swojej armii, nazwa char-aina zakorzenila sie w tym samym siedzeniu, a ta sama postac wkrotce splynela na zachod az do kawalerii sipahi Imperium Osmanskiego i na wschod az do kawalerii radzputow i cesarskiej gwardii Cesarstwa Wielkich Mogolow. Od XVI do XVIII wieku, na niemal kazdym wielkim polu swiata islamskiego, pojedyncza zbroja lustrzana stala sparowana z kolczuga, a w koncu XVII wieku ta sama postac dotarla do Uzbekow i Kazachow Azji Srodkowej i do sultanatow Dekanu i armii Tipu Sultana z Majsuru na poludniu. W Rosji, w Wielkim Ksiestwie Moskiewskim i w Chanacie Krymskim, ta sama mysl wyrosla jako bekhter i juszman, ktore sa dwoma krewnymi tej samej linii, w ktorych male plyty sa nitowane na kolczudze, a char-aina nalezy do galezi, na ktorej najwieksze plyty sa nitowane w najmniejszej liczbie.

Cechy

• Cztery wielkie plyty stali kryjace piers, plecy i oba flanki
• Tkanina, w ktorej plyty byly zawieszone na kolczudze paskami i malymi zawiasami i poruszaly sie z nia
• Twarz polerowana tak gladko jak lustro, zbierajaca slonce w pojedyncza punkt
• Wschodnia tkanina, ktora stawia miekkosc kolczugi i twardosc plyty razem w jednym siedzeniu
• Lekka pojedyncza zbroja okolo dwunastu do osiemnastu kilogramow, wlacznie z kolczuga
• Wspaniate zdobienie w arabesce i w koftgari, inkrustacji zlotem i srebrem

Opowieści

Zbroja lustrzana zajela swoje miejsce jako znak jednego siedzenia elitarnej kawalerii swiata islamskiego od XVI do XVIII wieku. Wewnatrz czlowiek nosil gruba watowana szate, naciagal kolczuge przez glowe na barki, a potem zawieszal cztery wielkie plyty stali na tej samej kolczudze paskami, tak ze piers, plecy i oba flanki byly kryte. Waga tej samej pojedynczej zbroi pozostawala na dwunastu do osiemnastu kilogramach, ledwie utrudniajac szybki ruch na szybkim koniu, a na tej samej zbroi byl postawiony maly kolczy kaptur i stalowy helm khoula, tak ze takze glowa byla kryta w jednym siedzeniu. W bitwie pod Chaldiranem w 1514 roku, gdy Selim I osmanskie spotkal Ismaila I safawidzkiego, w pierwszej bitwie pod Panipat w 1526 roku, gdy mogolska gwardia Babura spotkala sultana Lodi, i w bitwie pod Haldighati w 1576 roku, gdy radzputowa kawaleria Maharany Prataba spotkala ludzi Mana Singha Mogolow w jednym siedzeniu, elitarna kawaleria obu stron uderzala z pojedyncza zbroja lustrzana, od glowy do kolana. Ta sama zbroja byla uzywana takze jako pojedynczy znak wizualny rangi tego siedzenia na turnieju i na ceremonii.

Słabość

Najwieksza slaboscia zbroi lustrzanej lezala w ziarnie miedzy siedzeniem, ktore cztery wielkie plyty kryly, a siedzeniem, ktorego nie kryly. Piers, plecy i flanki byly mocno kryte gruba plyta jednej powierzchni, lecz siedzenie miedzy plytami, bark i pacha, gorny i dolny flank, musialo byc zostawione kolczudze pod spodem, i tak waska, ostra bron skierowana dokladnie w to samo nagie miejsce mogla przebic przez kolczuge. Plyty byly gladkie i ciezkie jak byly, nawet gdy wielki topor lub ciezki buzdygan idacy prosto z gory nie rozszczepil twarzy plyty w tym samym miejscu jednym ciosem, pelna sila wstrzasu przechodzila prosto na kolczuge i zebra czlowieka wewnatrz. W wysokim sloncu pustyni twarz polerowana jak lustro byla nagrzewana przez slonce samo, znacznie skracajac tolerancje czlowieka na cieplo i jego wytrzymalosc, a w koncu XVIII wieku, gdy epoka broni palnej zakorzenila sie, twarda plyta tej samej pojedynczej zbroi nie mogla uczynic wystarczajacego muru przeciw kuli muszkietu skierowanej prosto z bliska, i tak wycofala sie na siedzenie ceremonii w XIX wieku.

Znaczenie kulturowe

Zbroja lustrzana jest narzedziem, na ktorym oslona zbroi i dzielo sztuki staly razem w jednym siedzeniu, a ktorej twarz stala sie pojedynczym malarstwem trzymajacym religie i estetyke jednego siedzenia razem, poza ziarnem wyposazenia wojennego. Wojownicze rody trzech imperiow Persji, Osmanow i Mogolow w XVI-XVIII wieku czesto wyrzezbialy na twarzy tej samej plyty, w technice inkrustacji zlotem i srebrem zwanej koftgari, winorosli i kwiat arabesce oraz imiona Allaha i werset Koranu, i tak ta sama pojedyncza zbroja byla zarazem czescia zbroi i znakiem wiary jednego siedzenia. W Wallace Collection i w Muzeum Brytyjskim w Londynie, w Muzeum Metropolitan w Nowym Jorku, w Ermitazu w Rosji i w Muzeum Palacu Topkapi w Stambule, przechowywanych jest wiele wspanialych perskich, osmanskich i mogolskich zbroi lustrzanych XVI-XVIII wieku. Bekhter i juszman Rosji, krewni tej samej linii, nosili te sama estetyke w siedzeniu bojarow moskiewskiej Rusi XVI i XVII wieku i stali sie pojedynczym znakiem wojowniczych rodow Slowian Wschodnich.

W popkulturze

Zbroja lustrzana pojawia sie w filmach, dramatach historycznych i grach o trzech imperiach Persji, Osmanow i Mogolow jako pojedynczy znak elitarnej kawalerii. Indyjskie filmy Jodhaa Akbar (2008), Bajirao Mastani (2015) i Padmaavat (2018) rysuja pojedyncza zbroje char-aina noszona przez mogolskich i radzputowych wojownikow szczegolowo, a turecki dramat historyczny Muhtesem Yuzyil (Wspanialy wiek, 2011-2014) pokazuje te sama pojedyncza zbroje noszona przez osmanska gwardie jako znak jednego siedzenia jej rangi. Koprodukcja BBC-indyjska Empire (2012) i brytyjski film Krolestwo niebieskie (2005) takze pokazuja te sama pojedyncza zbroje. Gra akcji Assassin's Creed Mirage (2023), osadzona w Bagdadzie IX wieku, stawia krewnego tej samej linii, a For Honor i Mount & Blade II: Bannerlord stawiaja te sama postac osobno dla wschodniego wojowniczego rodu. W muzeum Wallace Collection w Londynie stawia pojedyncza wspaniala mogolska char-aina razem ze zbroja slonia tej samej epoki, czyniac pojedyncza pieca, na ktorej dwie zbroje jednego siedzenia zbieraja sie w jednym miejscu.

Ciekawostki

• Nazwa char-aina oznacza 'cztery lustra' (perskie چهار آینه, čahār āyīna), od czterech wielkich plyt kryjacych piers, plecy i oba flanki, polerowanych tak gladko jak lustro i zbierajacych slonce w pojedyncza punkt w jednym siedzeniu.
• Wojownicze rody Persji, Osmanow i Mogolow XVI-XVIII wieku czesto wyrzezbialy na twarzy tej samej plyty, w technice inkrustacji zlotem i srebrem zwanej koftgari, arabesce, werset Koranu i imiona Allaha, i tak ta sama pojedyncza zbroja byla zarazem czescia zbroi i znakiem wiary jednego siedzenia.
• Bekhter i juszman Rosji sa krewnymi tej samej linii, galezi, na ktorej male plyty sa nitowane na kolczudze. Bojarowie moskiewskiej Rusi XVI i XVII wieku, ktorzy nosili te sama pojedyncza zbroje, stali sie pojedynczym znakiem wojowniczych rodow Slowian Wschodnich, a char-aina nalezy do galezi, na ktorej najwieksze plyty sa nitowane w najmniejszej liczbie.