판타지

Troll · Regenerujący się olbrzym — dzika rasa o uporczywej żywotności

Troll, ze staronordyckiego 'troll' (pragermanski *trullaz, 'istota magiczna, potwor'), to olbrzym z mitologii nordyckiej zamieszkujacy gory, jaskinie i mostki. Najpelniejszym sredniowiecznym zrodlem jest 'Edda' prozaiczna Snorriego Sturlusona, Gylfaginning rozdzial czterdziesty osmy (okolo 1220), oraz 'Þrymskviða' z Eddy poetyckiej zachowanej w rekopisie Codex Regius (GKS 2365 4to, okolo 1270, Instytut Árni Magnússona, Reykjavik), w ktorych trolle pojawiaja sie jako wielkie jǫtnar o postaci ludzkiej lub zli magowie. Wspolczesny troll fantasy — wysoki na 230 do 300 centymetrow, z zielona lub zielonozolta skora, dlugimi sciescistymi konczynami i charakterystyczna cecha zdumiewajacej regeneracji (odciete czesci natychmiast odrastaja) — jest bezposrednim wynalazkiem powiesci science-fantasy Poula Andersona 'Three Hearts and Three Lions' (Doubleday, 1962), rozdzial osmy, w ktorym bohater Holger Danske odkrywa, ze jego miecz jest calkowicie bezuzyteczny przeciwko regenerujacemu sie trollowi. Gary Gygax zapozyczyl trolla Andersona w calosci do oryginalnego zestawu D&D z 1974 roku i skodyfikowal postac w Monster Manualu AD&D z 1977 roku. W Monster Manualu piatej edycji (2014) troll ma poziom wyzwania 5, 84 punkty zycia, KZ 15, trzy ataki na ture (jedno ugryzienie i dwa pazury) oraz cechę Regeneracja (odzyskuje 10 punktow zycia na poczatku swojej tury, chyba ze otrzymal obrazenia od ognia lub kwasu w poprzedniej turze). Ta sama ikonografia przewija sie przez trzech trolli Williama, Berta i Toma w 'Hobbicie' J.R.R. Tolkiena (1937), trolli jaskiniowych i Olog-hai z 'Wladcy Pierscieni' (1954-55), karty plemienne trolli z 'Magic: The Gathering' (od 1993), trolli Darkspear i Amani z 'World of Warcraft' Blizzarda (od 2004) i przyjazna reinterpretacje skalnych duchow w 'Krainie lodu' Disneya (2013).

Giant-kin · Lud olbrzymów — pradawni tytani niczym żywe góry

Pierwotny lud, ktorego cialo daleko przekracza ludzka miare, tworzy plemiona w gorach, lodowcach i pustkowiach i dzieli sie wedlug zywiolow: szron, ogien, kamien, burza, wzgorze i chmura. Sila przygniatajaca, dlugowiecznosc liczona w stuleciach, pozostali z mitycznej ery wczesniejszej niz ludzkie krolestwa. Najstarsze bezposrednie swiadectwa to Gigantes i Tytani u Hezjoda w Teogonii (ok. 700 r. p.n.e.) oraz Jotnar Snorriego Sturlusona w Eddzie prozaicznej (ok. 1220 r.); Monster Manual Dungeons & Dragons (TSR, 1977) ustalil schemat szesciu zywiolow, a piata edycja w przygodzie Storm King's Thunder (Wizards of the Coast, 2016) skanonizowala Ordning, hierarchie kastowa wsrod olbrzymow.

Lizardfolk · Lud jaszczurów — zimnokrwiści plemienni wojownicy bagien

Jaszczuroludzie (Lizardfolk, pierwotnie 'Lizardman') to humanoidalna rasa gadow o luskowatej skorze, jaszczurzym lbie i grubym ogonie, wprowadzona przez Gary'ego Gygaxa w 'Greyhawk: Supplement I to Dungeons & Dragons' (1972) i skodyfikowana jako bagienna rasa wojownikow plemiennych w Monster Manual AD&D (1977); nazwa zostala zmieniona na neutralna plciowo 'Lizardfolk' w Monster Manual piatej edycji (2014). Mierza od 180 do 210 centymetrow, waza od 120 do 180 kilogramow, sa muskularnej budowy, maja zielono-szare, oliwkowe lub turkusowe luski, jaszczurzy leb z zoltymi oczami i szczelinowymi zrenicami oraz gruby ogon o dlugosci metra lub wiecej dla rownowagi i ciosow w walce wrecz. Zyja w bagnach, mokradlach i basenach namorzynowych w plemionach od dwustu do czterystu czlonkow pod kierownictwem matriarchini lub szamanki, wylegaja sie z jaj i sa zmiennocieplne — zwalniaja w zimnych klimatach. Ich psychologia, najpelniej skodyfikowana w 'Volo's Guide to Monsters' (2016), jest psychologia 'chlodnego pragmatyka': przedkladaja przetrwanie, uzytecznosc i efektywnosc zasobow nad emocje, nigdy nie lamia obietnicy, ale interpretuja jej warunki na korzysc swojego gatunku. Ta sama linia jest rozpoznawalna w armii Jaszczuroludzi Warhammer Fantasy (Games Workshop, od 1989) z hierarchia Slann, Saurus i Skink oraz w Sleestach z serialu telewizyjnego NBC 'Land of the Lost' (1974-1976), ktory bezposrednio wplynal na projekt AD&D.

Orc · Plemiona wojowników — dzika rasa czcząca siłę i honor

Rasa wojownikow o zielonej, szarej lub brazowej skorze, wystajacych klach dolnej szczeki, ciezkim umiesnieniu i potezniejszej niz ludzka posturze. Orkowie zyja w plemionach i klanach na pustkowiach, w gorach i twierdzach, a sila, mestwo i honor pojedynku stanowia ich najwyzsze wartosci. Odkad J. R. R. Tolkien wskrzesil to slowo w Hobbicie (George Allen & Unwin, 1937) i we Wladcy Pierscieni (1954–55), ork stal sie najbardziej rozpoznawalna rasa wroga we wspolczesnej fantastyce. W listach 144 i 153 autor opisuje ich jako elfy wypaczone przez Melkora; poprzez Dungeons & Dragons, Warhammer i Warcraft ork z prostego przeciwnika przeksztalcil sie w spolecznosc o wlasnej dumie, strukturze klanowej i kodzie wojownika.

Goblin · Przebiegły mały lud — rabusie żyjący z liczby i sprytu

Goblin to najbardziej rozpowszechniony 'maly humanoid-rabus' wspolczesnej anglojezycznej fantasy, wywodzacy sie ze zlosliwych malych wrozek sredniowiecznego europejskiego folkloru i skodyfikowany przez trzy warstwy tekstowe: wiktorianska literature dla dzieci — 'Goblin Market' Christiny Rossetti (1862) i 'Ksiezniczka i goblin' George'a MacDonalda (Edynburg, 1872) — 'Hobbita' J.R.R. Tolkiena (1937), rozdzialy od czwartego do szostego, gobliny z Gor Mglistych, i oryginalny zestaw Dungeons & Dragons (1974) Gary'ego Gygaxa i Dave'a Arnesona. Gobliny mierza od dziewiecdziesieciu do stu dwudziestu centymetrow, sa drobnej budowy, maja przerysowane uszy i nos, zolto-zielona lub popielata skore, zolte oczy i ostre kly. Zyja w plemiennych norach (warrens) w jaskiniach, ruinach i ciemnych lasach, utrzymujac sie z pulapek, zasadzek i lupiezstwa. Ich indywidualna sila walki jest niska — poziom wyzwania 1/4 (siedem punktow zycia, klasa pancerza pietnascie) w Monster Manualu piatej edycji D&D (2014) — ale liczba, przebieglosc i improwizacja czynia z nich trwale zagrozenie. Ich charakter zostal ustalony jako neutralny zly w Monster Manualu AD&D z 1977 roku. Ta sama linia pojawia sie w Greenskinach Warhammer Fantasy (od 1983), goblinach Gringotta z 'Harry'ego Pottera' J.K. Rowling (od 1997), goblinach Kezan z 'World of Warcraft' Blizzarda (od 2004) i w postkolonialnych odczytaniach 'Babelu' R.F. Kuang (2022).

Fishfolk · Głębinowy rybolud — dzikie plemiona otchłani

Lud o luskach, pletwach i skrzelach, dzikszy i bardziej wojowniczy niz eleganccy mer-ludzie, ktory utrzymuje plemiona w ciemnych rowach i zatopionych miastach. Uzbrojony w trojzab, harpun, siec i otchlanna magie, czci starych bogow burzy i przyplywu. Postac wywodzi sie z semickiego boga-ryby Dagona (tabliczki ugaryckie z Ras Shamra, ok. 1400 r. p.n.e.), zostala przekuta przez Glebinowych H. P. Lovecrafta w 'W cieniu Innsmouth' (Visionary Publishing, 1936) i otrzymala swoj wspolczesny kanon wizualny w filmie 'Potwor z Czarnej Laguny' (Creature from the Black Lagoon, Universal Pictures, 1954); Dungeons & Dragons rozdzielilo ja na sahuagin i kuo-toa w suplemencie Greyhawk (TSR, 1975) i Monster Manual (TSR, 1977).

Birdfolk · Lud ptaków — rasa szczytów przemierzająca niebiosa

Ptasiludzie (Birdfolk) to humanoidalna rasa ptasia z piorami, skrzydlami i dziobami. Mityczne podlozesiega czterech starozytnych tradycji: bog z glowa sokola Horus starozytnego Egiptu (poswiadczony od palety Narmera z XXXI wieku p.n.e., Muzeum Egipskie w Kairze), olbrzymi ptak Garuḍa wedyjskich Indii (Rigveda Mandala 10, ok. 1500-1200 p.n.e., wierzchowiec Wisznu), japonski Tengu okresu Heian (zapisany w 'Nihon Shoki' z 720 r.) oraz greckie Harpie z 'Teogonii' Hezjoda (ok. 720 p.n.e.) i 'Argonautyki' Apolloniosa z Rodos (III wiek p.n.e.). Standaryzacja D&D zaczyna sie od rasy Aarakocra wprowadzonej przez Gary'ego Gygaxa w 'Dragon Magazine' numer 109 (sierpien 1986) dla kampanii World of Greyhawk, skodyfikowanej w 'Forgotten Realms Adventures' (1989), 'Monstrous Compendium Volume 2' (1990), 'Forgotten Realms Campaign Setting' trzeciej edycji (2000), 'Elemental Evil Player's Companion' piatej edycji (2015) i 'Mordenkainen Presents: Monsters of the Multiverse' (2022). Ptasiludzie mierza od 150 do 180 centymetrow wzrostu, waza od 35 do 50 kilogramow, sa lekkiej i smuklej budowy, i maja skrzydla o rozpietosci szesciu do siedmiu metrow (odmiany orla, sokola, sowy lub papugi), nogi ze szponami zamiast stop, dziob i bystry wzrok orla. Cechy rasowe piatej edycji to +2 Zrecznosc, +1 Madrosc, predkosc latania 15 metrow i szpon jako bron naturalna (1k4). Ich plemienne spoleczenstwa gniazduja na wysokich szczytach gorskich powyzej czterech tysiecy metrow w Andach lub Himalajach, lub w miastach lotniczych unoszonych przez chmury, a ikonografia rozciaga sie na niebieskie plemiona Skypiei w 'One Piece' Eiichiro Ody (od 1997), Arakkoow z 'World of Warcraft' Blizzarda (od 2004), Avenow z 'Magic: The Gathering' (od 1993) i jezdzcow Ikran z 'Avatara' Jamesa Camerona (2009).

Ogre · Olbrzym pożerający ludzi — tępy, okrutny tyran dziczy

Rasa olbrzymow ludozercow wzrostu okolo dwoch metrow siedemdziesieciu do trzech metrow, o grubej szarozielonej lub zoltawej skorze, ogromnej sile i powolnym umysle. Ogry zyja samotnie lub w malych rodzinnych grupach w jaskiniach, ruinach i pod mostami, dzierza maczugi z pni drzew i poluja na ludzi, zwlaszcza dzieci. Postac wywodzi sie z neapolitanskiego zbioru Giambattisty Basilego z lat 1634-36 oraz z basni Charlesa Perraulta z 1697 roku, a zostala utrwalona jako standardowy olbrzymi przeciwnik z maczuga w Dungeons & Dragons Gary'ego Gygaxa i Dave'a Arnesona (1974) oraz w Monster Manualu z 1977 roku.

Kobold · Mały lud w służbie smoków — mistrzowie pułapek

Kobold to mala humanoidalna rasa reptylianska i psia, wprowadzona przez Gary'ego Gygaxa i Dave'a Arnesona w oryginalnym zestawie Dungeons & Dragons z 1974 roku i skodyfikowana w Monster Manualu AD&D z 1977 jako praworzadnie zla (poziom wyzwania 1/8) rasa jaskiniowa i pulapkowa, ktora czci smoki. Nazwa wywodzi sie z niemieckiego folkloru gorniczego XVI wieku, gdzie 'Kobold' byl duchem kopalni, ktoremu niemieccy gornicy przypisywali dreczenie tych, ktorzy eksploatowali zyly srebra, i powodowanie ich zatrucia arsenem — poswiadczone w 'De re metallica' Georgiusa Agricoli (Lipsk, 1556), ksiega szosta, pod forma 'cobaltus'; pierwiastek chemiczny kobalt zostal pozniej nazwany na czesc tego samego ducha przez szwedzkiego chemika Georga Brandta w 1735 roku. W piatej edycji Dungeons & Dragons kobold mierzy szescdziesiat do dziewiecdziesieciu centymetrow wzrostu, z czerwono-brazowymi, ciemno niebiesko-zielonymi lub czarnymi luskami, malymi rogami, cienkim ogonem i sylwetka miniaturowego smoka — 'Volo's Guide to Monsters' (2016) i 'Fizban's Treasury of Dragons' (2021) kodyfikuja, ze kobolty wylegaja sie z jaj smokow lub w inny sposob sa magicznym produktem ubocznym smoka. Kobolty zyja w plemiennych norach (warrens) liczacych piecdziesiat do dwustu czlonkow w kopalniach, jaskiniach i podziemnych labiryntach i okazuja slepe religijne oddanie panu-smokowi lub wielkiemu wodzowi koboltow. Specjalizuja sie w wyszukanych pulapkach — wirujacych ostrzach, sliskich pochylniach, spadajacych kamieniach, trujacym gazie, dolach-pulapkach — a chociaz ich indywidualna sila walki jest minimalna (5 PZ, KZ 12 przy poziomie wyzwania 1/8), ich liczba, przebieglosc i precyzyjne zasadzki czynia z nich trwale zagrozenie.

Gnoll · Lud hien — plemię rabusiów oszalałe z głodu

Gnoll to humanoidalna rasa lupiezcza z glowa hieny, wprowadzona przez Gary'ego Gygaxa w oryginalnym zestawie Dungeons & Dragons z 1974 roku i skodyfikowana w Monster Manualu AD&D z 1977 roku jako chaotyczne zle plemie scierwojadow (poziom wyzwania 1/2), ktore czci ksiecia-demona glodu i rzezi, Yeenoghu. Sam Gygax potwierdzil — w 'Strategic Review' numer szesc (1976) i w wywiadzie dla 'Dragon Magazine' numer sto z 1985 roku — ze nazwa pochodzi od 'gnole' z opowiadania 'How Nuth Would Have Practised His Art upon the Gnoles' z 'Ksiegi Cudow' Lorda Dunsany'ego (1912); forma jest tez czesto czytana jako portmanteau slowa 'gnome' i 'troll'. Gnolle mierza od 210 do 220 centymetrow, maja muskularna budowe hominidow, glowe i bury-szary nakrapiany futro hieny cetkowanej (Crocuta crocuta), pazurzaste palce podobne do ludzkich i mrozacy krew w zylach smiech, zaczerpniety z terytorialnego nawolywania hieny cetkowanej. Wedruja w koczowniczych watahach od czterech do dwunastu w sawannach, pustkowiach i suchych pustyniach i sluchaja 'Klu Yeenoghu' dotknietego przez ksiecia-demona. 'Volo's Guide to Monsters' piatej edycji (2016) czyni kanon jawnym: gnolle nie sa gatunkiem rozmnazajacym sie naturalnie, lecz sa wynikiem demonicznego ichoru Yeenoghu przeobrazajacego hieny cetkowane. Linia jest zapozyczona w Gnoblarach Warhammer Fantasy Games Workshop, w marogh z 'Dragon Age: Inquisition' (2014) BioWare i w gnollich rabusiach z serii 'Baldur's Gate' Black Isle (od 1998).

Elf · Lud lasu — długowieczność, magia, strażnicy natury

Standardowa rasa wspolczesnej fantastyki: dlugie, spiczaste uszy, smukla i pelna gracji sylwetka, dlugosci zycia liczone w stuleciach lub tysiacleciach, glęboka wieznosc z natura oraz mistrzostwo w luku i magii elfickiej. Najstarsze bezposrednie poswiadczenie to staronordyckie álfar w Eddzie prozaicznej Snorriego Sturlusona (ok. 1220 r.) i w Codex Regius (ok. 1270 r.); przez 'Sen nocy letniej' Szekspira (1595-96) i 'The Faerie Queene' Edmunda Spensera (1590-96) postac wchodzi do literatury angielskiej, a 'Wladca Pierscieni' J. R. R. Tolkiena (1954-55) i 'Silmarillion' (1977) odtwarzaja elfa jako wysniona rasa, szlachetna i niemal niesmiertelna, ktora od tego czasu pozostaje kanonem wspolczesnej fantastyki.

Firbolg · Łagodny olbrzym — odosobniona rasa olbrzymiego rodu ukryta w lasach

Lud o krwi olbrzymow, lecz lagodny i wycofany, ktory strzeze glebokich lasow, gora nad ludzmi, a nigdy nie podnosi reki w wojnie; rozmawia ze zwierzetami i duchami, a siebie i osady skrywa iluzja. Nazwa wzieta od Fir Bolg, piatego ludu najezdzczego w 'Lebor Gabala Erenn' (Irlandia, XI w.); wspolczesny firbolg jest dzielem Gary'ego Gygaxa w 'Advanced Dungeons & Dragons Monster Manual II' (TSR, 1983) i Mike'a Mearlsa oraz Jeremy'ego Crawforda w 'Volo's Guide to Monsters' (Wizards of the Coast, 2016); Caduceus Clay z Critical Role: The Mighty Nein (2018-2021) utrwalil dzisiejszy popularny wizerunek.

Changeling · Rasa zmiennokształtnych — ci bez stałej twarzy

Lud bez stalej twarzy, ktory moze do woli zmieniac wyglad i doskonale powielac postac oraz glos innych — i wlasnie dlatego nigdy nie jest pewien, kim sam jest. Zyja jako szpiedzy, aktorzy, dyplomaci i zbiegowie, prześlizgujac sie przez szwy spoleczenstwa w pozyczonych skorach. Postac wyrasta z celtyckiej i germanskiej basni ludowej o podmiencu — dziecku wron czy trolla potajemnie podmienionym za ludzkiego niemowlaka — kanonicznie zebranej w 'Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry' Williama Butlera Yeatsa (Walter Scott Publishing, Londyn, 1888); Eberron Campaign Setting Keitha Bakera (Wizards of the Coast, 2004) i seria 'Changeling' White Wolfa uczynili z niej nowoczesna rase graczy.

Dark Elf · Elfy ciemności — intryga i czarna magia podziemi

Podziemna galaz elfow o ciemnej lub szarej skorze, bialych lub srebrnych wlosach i okrutnym matriarchalnym spoleczenstwie poswieconym pajeczej bogini lub innym bostwom ciemnosci. Intryganci, skrytobojcy i czarnoksieznicy zyja w kamiennych miastach gleboko pod swiatem. Postac wywodzi sie ze svartálfar i dökkálfar Eddy prozaicznej Snorriego Sturlusona (ok. 1220 r.), lecz wzorzec wspolczesny ustalil Drow Gary'ego Gygaxa w Monster Manualu (1977) i w module Vault of the Drow (1978), rozwinieto go zas w sadze o Drizzcie Do'Urdenie R. A. Salvatorego (TSR, 1988-), w Druchii Games Workshopa (1985) i w Dunmerach Bethesdy z Morrowind (2002).

High Elf · Szlachetne elfy — arystokraci magii arkanicznej

Elficka arystokracja swiatla i wysokiej arkany, o wlosach ze zlota lub srebra, w zdobnych szatach i z mistrzostwem magii arkanowej przewyzszajacym wszystkie inne linie elfow. Stanowia panujaca kaste krolestw elfow i stroza dawnej cywilizacji magicznej, dumniejsi i bardziej zamknieci niz ich nizsi krewni. Noldorowie J. R. R. Tolkiena w 'Silmarillionie' (George Allen & Unwin, 1977) ustanowili nowoczesny archetyp; Dungeons & Dragons (Podrecznik Gracza Zaawansowany 2. wyd., TSR, 1989; 5. wyd. PHB, 2014), Asurowie z Ulthuanu w 'Warhammer Armies: High Elves' (Games Workshop, 1993) i Quel'dorei w 'World of Warcraft' (2004) tworza wzorzec wspolczesnej fantastyki.

Wood Elf · Elfy lasu — dzicy łucznicy i plemiona natury

Elf lesny (Wood Elf, Silvanie u Tolkiena) to dziki, lesny odlam rasy elfickiej, wywodzacy sie z taksonomii elfow z Dodatku F do 'Wladcy Pierscieni' J.R.R. Tolkiena (1954-55) i skodyfikowany dla gier fabularnych w Monster Manualu AD&D (1977) oraz 'Greyhawk Adventures' (1989). Elfy lesne mierza 165 do 180 centymetrow wzrostu, sa szczuplej budowy, maja miedziana, oliwkowa lub plowa skore, zielono-brazowa kamuflujaca odziez, dlugie proste czarne lub brazowe wlosy oraz dlugie spiczaste uszy wspolne wszystkim elfom. Ich plemienne spoleczenstwo utrzymuje proste zycie mysliwych-zbieraczy w kontrascie z magiczna arystokracja Wysokich Elfow, a specjalizuja sie w dlugim luku, tropieniu, skradaniu sie i komunii z duchami natury. W 'Player's Handbook' piatej edycji (2014) podrasa elfa lesnego ma +2 Zrecznosc, +1 Madrosc, Szkolenie w Broni Elfickiej (dlugi miecz, krotki miecz, krotki luk, dlugi luk), Fleet of Foot (+5 ruchu) i Mask of the Wild. Ikonografia siega od Elfow Mrocznej Puszczy (Thranduil, Legolas) i Galadhrim z Lothlorien w 'Hobbicie' (1937) i 'Wladcy Pierscieni' (1954-55) Tolkiena, poprzez armie Elfow Lesnych Warhammer Fantasy Games Workshop (od 1987), Bosmerow z serii 'The Elder Scrolls' Bethesda (od 1994), Dalish z serii 'Dragon Age' BioWare, az do Elfow Nocy z 'World of Warcraft' Blizzard (od 2004).

Halfling · Mały lud — spokojny lud rolniczy

Niziolek (Halfling) to ogolne D&D-owe miano hobbita J.R.R. Tolkiena, malej humanoidalnej rasy wprowadzonej w 'Hobbicie, czyli tam i z powrotem' (George Allen & Unwin, Londyn, 21 wrzesnia 1937) i 'Wladcy Pierscieni' (1954-55). Samo slowo 'Halfling' to wlasny termin Tolkiena — w Dodatku F do 'Wladcy Pierscieni' podaje on je jako ogolne miano, ktorym Ludzie Srodziemia nazywali hobbitow, pochodzace od staroangielskiego 'half + -ling' ('na poly wyrosly'). Po tym jak Tolkien Enterprises Saula Zaentza zlozyla pozew o znak towarowy przeciwko TSR w lipcu 1977 roku w sprawie uzycia 'Hobbit', 'Ent', 'Balrog', 'Mithril' i 'Nazgûl', Player's Handbook AD&D (1977) zmienil nazwe rasy 'Hobbit' Gygaxa z 1974 roku na 'Halfling', i nazwa ta jest kanoniczna od tego czasu. W Player's Handbook piatej edycji (2014) niziolki mierza od dziewiecdziesieciu do stu piaciu centymetrow wzrostu, waza od osiemnastu do dwudziestu dwoch kilogramow, i nosza kreceny brazowy lub jasny wlos stop na duzych nagich stopach z grubymi skorzanymi podeszwami, okragle twarze, krecene brazowe, jasne lub rude wlosy oraz srednia dlugosc zycia stu piedziesieciu lat. Ich spoleczenstwo opiera sie na pokojowych spolecznosciach rolniczych i pasterskich, domach z kominami w stylu Shire i slynnej skomplikowanej kulturze siedmiu posilkow dziennie (pierwsze sniadanie, drugie sniadanie, jedenastka, lunch, popoludniowa herbata, kolacja, podwieczorek). Cechy rasowe piatej edycji to +2 Zrecznosc, Szczescie (przerzucanie naturalnych 1), Odwazny (przewaga przeciwko strachowi) i Zwinnosc Niziolka (poruszanie sie przez przestrzeni wiekszych istot), z dwiema kanonicznymi podrasami Lekkostopym (+1 Charyzma, przewaga w skradaniu) i Tegim (+1 Kondycja, odpornosc na trucizne). Ta sama ikonografia jest widoczna w hrabstwach niziolkow Warhammer Fantasy (Games Workshop, od 1986) i jest zablokowana w nowoczesnej wyobrazni popularnej przez trylogie 'Wladca Pierscieni' (2001-2003) i 'Hobbit' (2012-2014) Petera Jacksona.

Dwarf · Lud góry — kowale, górnicy, runiczni rzemieślnicy

Rasa niska, lecz krepa, ktora w gorach i pod ziemia wznosi rozlegle krolestwa. Dlugie, gestę brody, ciezka muskulatura, niezrownana biegloscw kuznicy i kopalni oraz niemal religijne uwielbienie zlota, przysiag i honoru klanu sa jej znakami rozpoznawczymi. Postac wywodzi sie z staronordyckiego 'dvergr'; najstarsze swiadectwa pismienne znajduja sie w Eddzie prozaicznej Snorriego Sturlusona (okolo 1220 r.) oraz w Codex Regius (okolo 1270 r.), zachowujacym Voluspe i jej liste imion krasnoludow. J. R. R. Tolkien w Hobbicie (Allen & Unwin, 1937) i we Wladcy Pierscieni (1954-1955) przedstawil dvergarow jako lud wygnany z gorskich krolestw, a Dungeons & Dragons (TSR, 1974) ten wzorzec uczynil standardem wspolczesnej fantastyki.

Gnome · Lud ziemi — mistrzowie wynalazku i iluzji

Niski, wesoly i niezmiennie ciekawski lud, mniejszy nawet od krasnoludow, ktory wydaje geniuszy mechanicznej wynalazczosci, alchemii, magii iluzji i obrobki klejnotow. Mieszka w warsztatowych wioskach wykutych w wzgorzach lub ukrytych w glebokich lasach i jest slynny z psikusow i pomyslow nie z tej ziemi. Nazwe ukul Paracelsus w 1566 r. w pomiertnie wydanym 'Liber de Nymphis, Sylphis, Pygmaeis et Salamandris' (Henricpetri, Bazylea, 1566) jako elementala ziemi, a postac stopila sie z europejskimi duchami ziemi (niemieckie Heinzelmaennchen, polski krasnoludek, wloski gnomo). Dungeons & Dragons uczynilo z gnoma standardowa rase graczy w suplemencie Greyhawk (TSR, 1975), a World of Warcraft Blizzarda (2004) wprowadzilo gnomy z Gnomeregan jako popularny wariant wspolczesny.

Half-Elf · Mieszanej krwi — między światami człowieka i elfa

Lud zrodzony z ludzkiego i elfickiego rodzica, lezacy posrodku obu pod wzgledem rysow, dlugosci zycia i dziedzictwa. Pol-elfowie zyja dluzej niz ludzie i krocej niz elfowie, lacza w polowie talenty i wyglad obu linii; wyrozniaja sie elastycznoscia i charyzma, lecz w zadnym z dwoch swiatow nie sa w pelni swoi. Linia Peredhil z 'Silmarillionu' Tolkiena (Allen & Unwin, 1977, redakcja Christophera Tolkiena) oraz standardowy pol-elf wprowadzony przez Dungeons & Dragons w 1974 r. razem ustalily te postac jako kanoniczna figure 'wedrowca miedzy dwoma swiatami' wspolczesnej fantastyki.

Tiefling · Piekielnej krwi — nosiciele rodu piekieł

Lud, w ktorego rodowodzie odlegly przodek zmieszal krew z demonem albo wladca piekiel, pozostawiajac w ludzkiej postaci rogi, dlugi ogon, czerwona lub niebieska skore oraz zwierzece oczy. Tieflingi obdarzeni sa wrodzonym powinowactwem do magii i odpornoscia na ogien oraz mrok, lecz wszedzie spotykaja sie z podejrzliwoscia i otwartymi uprzedzeniami. Wprowadzeni przez Dungeons & Dragons w 'MC8 Monstrous Compendium Outer Planes Appendix' (TSR, 1991) i osadzeni w 'Planescape' (TSR, 1994), ich nazwa jest zlozeniem niemieckiego 'tief' (gleboki) i przyrostka '-ling': istota, ktorej krew siega najglebszych piekiel.

Dragonborn · Lud smoka — wojownicza rasa smoczego rodu

Smoczy potomek (dragonborn) to drakonska humanoidalna rasa pochodzaca od smokow, formalnie wprowadzona jako rasa gracza w Player's Handbook czwartej edycji Dungeons & Dragons (Wizards of the Coast, czerwiec 2008) i standaryzowana w anglojezycznej fantasy przez Player's Handbook piatej edycji (2014). Najstarszym poprzednikiem D&D jest 'krewny smoka' (Dragon-kin) z zestawu AD&D 'Council of Wyrms' (TSR, 1990), a bezposrednim poprzednikiem jest szablon pol-smoka z 'Races of the Dragon' (Wizards of the Coast, 2006). Smoczy potomkowie mierza od 180 do 200 centymetrow wzrostu, waza od 90 do 110 kilogramow, o muskularnej, mocnej budowie, z luskami w kolorystyce chromatycznej (czerwone, niebieskie, zielone, biale, czarne — linia Tiamat) lub metalicznej (zlote, srebrne, miedziane, brazowe, mosiezne — linia Bahamuta); maja smocza glowe z krotkimi rogami i hakowatym dziobem oraz stoja wyprostowani bez ogona. Cechy rasowe piatej edycji to +2 Sila, +1 Charyzma, Pochodzenie Smocze (Draconic Ancestry — typ obrazen elementarnych ustalony przez smoka-rodzica: ogien dla czerwonego i zlotego, zimno dla bialego i srebrnego, blyskawica dla niebieskiego i brazowego, kwas dla czarnego i miedzianego, trucizna dla zielonego), Bron Oddechowa (Breath Weapon — stozek 15 stop lub linia 30 stop wybranego obrazenia, ladowana w krotkim lub dlugim odpoczynku) i Odpornosc na Obrazenia tego samego typu. Najpelniejszy kanon kulturowy znajduje sie w 'Fizban's Treasury of Dragons' (2021), ktore maluje smoczych potomkow jako wojownikow honoru klanu pochodzacych od bogow-smokow Bahamuta i Tiamat. Ta sama ikonografia zostala zapozyczona dla Dovahkiina z 'The Elder Scrolls V: Skyrim' Bethesda (2011), 'Dragon Age: Inquisition' BioWare (2014), Draconidow z 'Magic: The Gathering' (od 1993) i Dracthyrow z 'World of Warcraft: Dragonflight' Blizzarda (2022).

Beastkin · Lud bestii — rasa pół człowiek, pół bestia

Polczlowieczy, polzwierzecy lud, ktorego ludzkie ciala nosza uszy, ogony, futro i pazury linii zwierzecej, dzielony na wiele podras — kotoluda, psoluda, tigroluda, wilkoluda, byczoluda i innych — zaleznie od zwierzecego pochodzenia. Bestkin dziedzicza zmysly, instynkty i dary cielesne swojej linii i zwykle zyja w plemiennych spolecznosciach mysliwych lub pasterskich. Posac kondensuje tradycje swiatowe: egipskich bogow terianthropicznych (Anubis, Bastet, Horus, poswiadczonych w Tekstach Piramid ok. 2400 r. p.n.e.), mit grecki (Minotaur i centaury, Hezjod, Teogonia ok. 700 r. p.n.e.), indyjski (Hanuman w Ramajanie, ok. 400 r. p.n.e.), japonskie metamorfozy lisow i tanuki, oraz europejskiego wilkolaka (Petroniusz, Satyrykon rozdz. 62, ok. 60 r. n.e.); Dungeons & Dragons (Monster Manual, TSR, 1977; Volo's Guide to Monsters, 2016) i Taureni Blizzarda w Warcraft III (2002) ustalili wzorzec wspolczesnej fantastyki.

Merfolk · Lud morza — człowiek u góry, ryba u dołu

Lud morski o ludzkim torsie i rybim ogonie, wznoszacy krolestwa w glebiach oceanu i w koralowych miastach, obdarzony urzekajacym spiewem, oceaniczna magia i zdolnoscia oddychania pod woda. Postac jest krystalizacja swiatowej tradycji wodnych istot ludzkich: od mezopotamskiego boga-ryby Oannesa (Berossos, Babyloniaca, III w. p.n.e.) przez greckich trytonow i nereidy, japonska ningyo (Nihon shoki, 720) i basn Hansa Christiana Andersena 'Mala Syrenka' (C. A. Reitzel, Kopenhaga, 1837), az po standard fantastyki wspolczesnej ustanowiony przez Dungeons & Dragons w latach 1975-77.

Wraith · Mściwa zjawa — mroczny duch, który utracił formę, zachowując tylko nienawiść

Zjawa, która umarła, niosąc intensywny żal lub nienawiść, teraz dryfująca jako forma mroku i mgły, pozbawiona ciała. Spowita lodowatym chłodem, wysysa siłę życiową żywych, a ataki fizyczne ledwie ją dotykają. Sztandarowa forma bezcielesnej nieumarłej istoty, związana z miejscami głębokiego żalu lub przeklętymi ruinami.

Lich · Nieumarły mag — arcymag, który odmówił śmierci, pieczętując duszę

Potężny mag, który stał się nieumarłym przez obsesję na punkcie wiedzy i mocy. Pieczętując duszę w naczyniu zwanym filakterium, odradza się, dopóki naczynie istnieje, nawet gdy jego ciało zostanie zniszczone. O rozłożonej szkieletowej postaci, zimnym intelekcie i ogromnej czarnej magii oraz nekromancji, knuje intrygi przez nieumarły czas.

Death Knight · Rycerz śmierci — widmowy wojownik przeklętego ostrza i czarnej magii

Rycerz nieumarły powstały nawet po śmierci, który zdradził za życia przysięgę lub został pochwycony klątwą. W kruczoczarnej zbroi niesie zimną wolę widma, dowodząc zastępami nieumarłych mistrzowską szermierką oraz czarną magią i nekromancją. Niegdyś szlachetny, lecz upadły tragiczny rycerz, walczy między klątwą, która go wiąże, a resztkami swego honoru.