Półelf
Half-Elf · Mieszanej krwi — między światami człowieka i elfa
Lud zrodzony z ludzkiego i elfickiego rodzica, lezacy posrodku obu pod wzgledem rysow, dlugosci zycia i dziedzictwa. Pol-elfowie zyja dluzej niz ludzie i krocej niz elfowie, lacza w polowie talenty i wyglad obu linii; wyrozniaja sie elastycznoscia i charyzma, lecz w zadnym z dwoch swiatow nie sa w pelni swoi. Linia Peredhil z 'Silmarillionu' Tolkiena (Allen & Unwin, 1977, redakcja Christophera Tolkiena) oraz standardowy pol-elf wprowadzony przez Dungeons & Dragons w 1974 r. razem ustalily te postac jako kanoniczna figure 'wedrowca miedzy dwoma swiatami' wspolczesnej fantastyki.
Pochodzenie
Mitologia Peredhil u Tolkiena zaczyna sie w szkicach 'Ksiegi zaginionych opowiesci' (ok. 1916 r.) i dojrzewa w 'Silmarillionie' (1977). Punktem zwrotnym jest wybor zaproponowany u konca Pierwszej Ery blizniaczym synom Earendila i Elwing: Elros wybral ludzka smiertelnosc i zalozyl Numenor (czesc 'Akallabeth' Silmarillionu), Elrond zas wybral elficka niesmiertelnosc i stal sie panem Rivendell. Aragorn, potomek krolow Numenoru, poslubia Arwen, corke Elronda, i linia Peredhil dochodzi do konca Trzeciej Ery. W Dodatku A do 'Wladcy Pierscieni' (1955) Tolkien zaznacza, ze prawo wyboru zostalo udzielone przez Valarow ostatnim rodzenstwom Peredhil jako szczegolna laska. Dungeons & Dragons wprowadzilo pol-elfa w broszurze 'Men & Magic' (TSR, 1974), a Players Handbook Advanced Dungeons & Dragons (TSR, 1978) ustalil kanoniczna dlugosc zycia na okolo 250 lat, miedzy ludzmi (ok. 80) a elfami (ok. 1200). 'Dragonlance Chronicles' Margaret Weis i Tracy Hickmana (TSR, 1984-85) dalo temu typowi trwaly archetyp w postaci Tanisa Pol-Elfa, przywodcy, ktory nigdzie nie jest u siebie.
Cechy
- Wzrost okolo 175-185 centymetrow, nieco powyzej sredniej ludzkiej
- Dlugosc zycia okolo 180-250 lat, miedzy ludzmi a elfami
- Lekko spiczaste uszy, krotsze niz u czystych elfow; widzenie w ciemnosci do okolo szescdziesieciu stop
- Wrodzona znajomosc wspolnego i elfickiego, strukturalna przewaga w dyplomacji
- W D&D piatej edycji: odpornosc na zaczarowanie i sen, premia Charyzmy +2 oraz dwie kolejne +1
Opowieści
Pol-elf jest kanoniczna postacia mediatora miedzy swiatami i wedrowca w poszukiwaniu tozsamosci. Elrond Tolkiena pelni role poslannika miedzy ludzmi a elfami za posrednictwem Rivendell, a Aragorn zostaje ostatnim nosicielem linii Peredhil na tronie Gondoru. Tanis Pol-Elf w 'Dragonlance', Aribeth de Tylmarande w 'Neverwinter Nights' BioWare (Atari, 2002) oraz bliznieta Vax'ildan i Vex'ahlia Brenatto z kampanii Critical Role 'Vox Machina' (2015-2017) sa najpopularniejszymi bohaterami pol-elficzymi XXI wieku. Opowiesci o przynaleznosci, uprzedzeniu i pojednaniu zwykle otwieraja sie smiercia, rozstaniem lub odrzuceniem ludu jednego z rodzicow.
Słabość
Podwojna marginalnosc to glowna slabosc: ludzkie wspolnoty nie ufaja im z powodu 'elfickiej krwi', a elfickie - z powodu 'ludzkiej smiertelnosci'. U Tolkiena prawo wyboru Peredhil jest jednorazowe i nieodwracalne; kto raz wybierze smiertelnosc, nie odzyska niesmiertelnosci - rozstanie Arwen i Aragorna w Dodatku A do 'Wladcy Pierscieni' pokazuje cieszar tej decyzji. Mechanicznie w piatej edycji D&D pol-elf jest kompromisem pozbawionym jednoczesnie pelnej wszechstronnosci ludzi i silnej zdolnosci magicznej elfow. Niestabilnosc tozsamosci pcha ich na droge, lecz utrudnia tez trwale osiedlenie sie w jednej spolecznosci.
Znaczenie kulturowe
Dla Tolkiena metafizyka Peredhilow dotyczyla cieszaru wyboru miedzy zyciem smiertelnym a niesmiertelnym; w liscie z 1955 r. do 'The New York Times' autor napisal, ze 'wybor Arweny argumentuje teologicznie, ze smiertelnosc umozliwia milosc glebsza niz niesmiertelnosc'. Angloamerykanski RPG przelozyl te metafizyke na socjologiczne ramy tozsamosci i przynaleznosci, dopracowane przez 'Dragonlance' w latach 80., Forgotten Realms w 90. i RPG BioWare w pierwszej dekadzie XXI w. Japonskie light novele i anime (np. dziela Tomihiko Morimi) niekiedy wykorzystuja pare czlowiek-elf w lzejszym, szkolnym rejestrze, ktory rozni sie od tragicznej tonacji linii Tolkien-D&D.
W popkulturze
J. R. R. Tolkien, Silmarillion (Allen & Unwin, 1977, red. Christopher Tolkien) — Beren i Luthien, Tuor i Idril, Earendil i ElwingTolkien, Wladca Pierscieni (1954-55), Dodatki A i F — wybor Peredhil; Elrond, Arwen, ElrosGary Gygax i Dave Arneson, Dungeons & Dragons pudelko oryginalne (TSR, 1974) — wprowadzenie pol-elfaGary Gygax, Advanced Dungeons & Dragons Players Handbook (TSR, 1978) — kanoniczna dlugosc zycia i statystykiMargaret Weis i Tracy Hickman, Dragonlance Chronicles (TSR, 1984-85) — Tanis Pol-ElfEnya, May It Be (Warner Chappell Music, 2001) — sciezka dzwiekowa Wladcy Pierscieni: Druzyny Pierscienia, z motywem PeredhilBioWare, Neverwinter Nights (Atari, 2002) — Aribeth de TylmarandeCritical Role, kampania 1 Vox Machina (2015-2017) — bliznieta Vax'ildan i Vex'ahlia BrenattoLarian Studios, Baldur's Gate 3 (2023) — Halsin i liczni pol-elficzy NPC
Ciekawostki
- Tolkien utworzyl 'Peredhil' z sindarinskich czlonow per (pol) i edhel (elf); termin pojawia sie w jego rekopisie 'The Etymologies' (tom 5 'Historii Srodziemia') i datowany jest na okolo 1937 r.
- Pol-elf z D&D 1974 byl pierwotnie tylko polaczeniem cech czlowieka z elficka odpornoscia na zaczarowanie; Players Handbook z 1978 r. zaprojektowal te rase ponownie wokol multiklasowosci jako jej mechanicznego znaku rozpoznawczego.
- Margaret Weis w wewnetrznej notatce TSR z 1984 r. napisala, ze Tanis Pol-Elf zostal wzorowany na jej przyjaciolce, ktorej matka, biala, pochodzila z Missouri, a ojciec z Syrii; podwojna tozsamosc tej osoby zainspirowala wedrowke Tanisa.
- Charakterystyczna ilustracje pol-elfa w Players Handbook piatej edycji (2014) namalowala koncept-artystka Magali Villeneuve; projektant Mike Mearls ujawnil w 2014 r. na Twitterze, ze model referencyjny byl latynoskim aktorem amerykanskim.
