Krasnolud
Dwarf · Lud góry — kowale, górnicy, runiczni rzemieślnicy
Rasa niska, lecz krepa, ktora w gorach i pod ziemia wznosi rozlegle krolestwa. Dlugie, gestę brody, ciezka muskulatura, niezrownana biegloscw kuznicy i kopalni oraz niemal religijne uwielbienie zlota, przysiag i honoru klanu sa jej znakami rozpoznawczymi. Postac wywodzi sie z staronordyckiego 'dvergr'; najstarsze swiadectwa pismienne znajduja sie w Eddzie prozaicznej Snorriego Sturlusona (okolo 1220 r.) oraz w Codex Regius (okolo 1270 r.), zachowujacym Voluspe i jej liste imion krasnoludow. J. R. R. Tolkien w Hobbicie (Allen & Unwin, 1937) i we Wladcy Pierscieni (1954-1955) przedstawil dvergarow jako lud wygnany z gorskich krolestw, a Dungeons & Dragons (TSR, 1974) ten wzorzec uczynil standardem wspolczesnej fantastyki.
Pochodzenie
Staronordyckie 'dvergr' (l. mn. dvergar) pochodzi od pragermanskiego *dwergaz. W Eddzie prozaicznej Snorriego Sturlusona (Gylfaginning, rozdz. 14) krasnoludy powstaja jak czerwie w cielsku olbrzyma Ymira, a bogowie obdarzaja je ksztaltem i rozumem. Codex Regius (GKS 2365 4to, okolo 1270 r., obecnie w Instytucie Arniego Magnussona w Reykjaviku) zachowuje w strofach 9-16 Voluspy Dvergatal — wykaz ponad siedemdziesieciu krasnoludow. Skarby bogow — mlot Thora Mjolnir, wlocznia Gungnir i pierscien Draupnir Odyna, zloty odyniec Gullinbursti Freyra oraz zlote wlosy Sify — wykuwaja synowie Ivaldiego oraz bracia Brokkr i Eitri (lub Sindri) w Skaldskaparmal. Bracia Grimm w Basniach dla dzieci i dla domu nr 53 Krolewna Sniezka (1. wyd., 1812) ukazali siedmiu krasnoludow jako gornikow, a film Walta Disneya Krolewna Sniezka i siedmiu krasnoludkow (1937) utrwalil te ikonografie. W tym samym roku Tolkien wydal Hobbita (Allen & Unwin, 1937) i wraz z Thorinem Debowa Tarcza ustanowil topos krola na wygnaniu odzyskujacego utracony gorski dom. Gary Gygax przejal ten schemat w pierwszej edycji Dungeons & Dragons w 1974 r.
Cechy
- Wzrost okolo czterech-pieciu stop (1,2-1,5 m), krepy i mocno umiesniony
- Niedoscigniona bieglosc w kowalstwie, jubilerstwie, gornictwie i rytowaniu runicznym
- Kamienne sale w gorach: Erebor, Khazad-dum, Karak Ankor, Ironforge
- Gleboka wieznosc dla zlota, przysiag oraz lojalnosci wobec klanu i rodu
- Jezyki wywodzace sie z staronordyckiego lub khuzdul Tolkiena (inspirowany hebrajskim), strzezone przed obcymi
Opowieści
W mitologii nordyckiej krasnoludy sa podziemnymi mistrzami, do ktorych przychodza nawet bogowie, i zrodlem wiekszosci mitycznych skarbow. U Grimmow i w filmie Disneya sa gornikami i opiekunami. Tolkien w postaci Thorina Debowej Tarczy ustalil archetyp krola na wygnaniu, ktory odzyskuje Erebor; Gimli, syn Gloina, dolacza do Druzyny Pierscienia. Pierscien Nibelunga Richarda Wagnera (1869-1876) nadal im przez Alberyka i Mimego tragiczny rejestr chciwosci zlota. Od Dungeons & Dragons sa standardowym sojusznikiem-wojownikiem i rzemieslnikiem, dzielonym zwykle na krasnoludy gor i wzgorz.
Słabość
Upor, obsesyjne przywiazanie do zlota oraz niezdolnosc do zapomnienia dawnych krzywd to ich glowne slabosci. Krol Thror u Tolkiena ulegl zlotu Morii i obudzil Balroga; sam Thorin pada ofiara tej samej 'choroby smoka' w Hobbicie. Krasnolud Andvari w Voelsunga saga rzuca klatwe na zabrane mu zloto i sprowadza zgube na rod Sigurda. Ksiega Urazow z Warhammera (Book of Grudges, ujednolicona w Warhammer Armies w 1986 r.) instytucjonalizuje te cecha: raz wpisana zniewaga musi zostac wyrownana nawet po stuleciach. Niski wzrost i krotkie nogi czynia z nich kiepskich jezdzcow i jeszcze gorszych zeglarzy.
Znaczenie kulturowe
Krasnolud lacazy w jednej rasie przedindustrialne zawody gornika i kowala; germanskie i celtyckie duchy kopalniane (angielskie coblynau, niemiecki Kobold) dziela ten archetyp. Kulturalni siedmiu gornicy Grimmow (1812) i robotnicy Disneya (1937) o industrialnym rysie uksztaltowali wspolczesny wizerunek. Tolkien w Listach 156 i 176 oznajmil, ze khuzdul wzorowal na hebrajskim, a krasnoludy pomyslal jako lud w diasporze, ktorego mowa pozostaje skryta przed obcymi. Klany Brazoworodych, Dzikomlotow i Czarnozelaznych z Warcrafta oraz krasnoludy ery Sama Vimesa w Swiecie Dysku Terry'ego Pratchetta to dwudziestopierwszowieczne wariacje tego samego motywu diaspory i cechu.
W popkulturze
Snorri Sturluson, Edda prozaiczna (ok. 1220 r.) — Gylfaginning rozdz. 14, SkaldskaparmalCodex Regius (GKS 2365 4to, ok. 1270 r.) — Dvergatal z Voluspy; Andvari w Voelsunga sagaBracia Grimm, Basnie dla dzieci i dla domu nr 53 Krolewna Sniezka (1. wyd., 1812)Richard Wagner, Pierscien Nibelunga (prapremiery 1869-1876) — Alberyk, MimeWalt Disney, Krolewna Sniezka i siedmiu krasnoludkow (1937)J. R. R. Tolkien, Hobbit (Allen & Unwin, 1937), Wladca Pierscieni (1954-55) — Thorin, Gimli, Durin, Khazad-dumGary Gygax i Dave Arneson, Dungeons & Dragons pudelko oryginalne (TSR, 1974) — krasnoludy gor i wzgorzGames Workshop, krasnoludy Warhammera (Warhammer Armies, 1986) — Slayerzy, Ksiega UrazowBlizzard, seria Warcraft (1994–) — klany Brazoworodych, Dzikomlotow i Czarnozelaznych
Ciekawostki
- Imiona trzynastu krasnoludow z Hobbita (Thorin, Balin, Dwalin, Fili, Kili, Dori, Nori, Ori, Oin, Gloin, Bifur, Bofur, Bombur) zostaly zaczerpniete niemal slowo w slowo z Dvergatal Voluspy w Codex Regius.
- Gylfaginning Snorriego (rozdz. 14) odnotowuje, ze krasnoludy zyja w kamieniu i ziemi, a pod swiatlem slonca obracaja sie w glaz, co jest zrodlem pozniejszego motywu wspolnego z trollami.
- W Dodatku F do Wladcy Pierscieni (1955) Tolkien obstaje przy liczbie mnogiej 'dwarves' wbrew angielskiej normie 'dwarfs'; jego pisownia stala sie standardem fantasy.
- Imiona siedmiu krasnoludkow z filmu Disneya z 1937 r. (Doc, Grumpy, Happy, Sleepy, Bashful, Sneezy, Dopey) nie pojawiaja sie u Grimmow; ustalono je po raz pierwszy w adaptacji teatralnej z 1912 r.