Wysoki Elf
High Elf · Szlachetne elfy — arystokraci magii arkanicznej
Elficka arystokracja swiatla i wysokiej arkany, o wlosach ze zlota lub srebra, w zdobnych szatach i z mistrzostwem magii arkanowej przewyzszajacym wszystkie inne linie elfow. Stanowia panujaca kaste krolestw elfow i stroza dawnej cywilizacji magicznej, dumniejsi i bardziej zamknieci niz ich nizsi krewni. Noldorowie J. R. R. Tolkiena w 'Silmarillionie' (George Allen & Unwin, 1977) ustanowili nowoczesny archetyp; Dungeons & Dragons (Podrecznik Gracza Zaawansowany 2. wyd., TSR, 1989; 5. wyd. PHB, 2014), Asurowie z Ulthuanu w 'Warhammer Armies: High Elves' (Games Workshop, 1993) i Quel'dorei w 'World of Warcraft' (2004) tworza wzorzec wspolczesnej fantastyki.
Pochodzenie
Tolkienowski rdzen wysokiego elfa to lud Noldorow — jeden z trzech ludow Eldarow obok Vanyarow (najwyzszych, ktorzy pozostali w Amanie) i Telerow (elfow morskich) — ktorzy odpowiedzieli na wezwanie Swiatla Valinoru. Po zniszczeniu Dwu Drzew Valinoru przez Melkora i zamknieciu ich swiatla w Silmarilach Noldorowie pod wodza Feanora wrocili do Srodziemia po klejnoty; klatwa tego powrotu jest oslowa Silmarillionu. Szkice siegaja 'Ksiegi zaginionych opowiesci' (ok. 1916; Christopher Tolkien, Historia Srodziemia tomy 1-2, 1983-84) i zostaly wydane pomiertnie w 1977 r. W Dodatku F do 'Wladcy Pierscieni' (1954-55) Tolkien nazwal ich jezyk Quenya 'lacina elfow'; w liscie do W. H. Audena z 1955 r. (Letters of J. R. R. Tolkien nr 163) napisal, ze Quenya powstal z polaczenia fonologii finskiej, morfologii lacinskiej i leksyki greckiej. Galadriela, Gil-galad i Elrond (poly-Noldor) sa jego spadkobiercami. Dungeons & Dragons wprowadzilo wysokiego elfa jako oddzielna podrase w Advanced Dungeons & Dragons Players Handbook 2. wyd. (TSR, 1989), a 5. wydanie (Wizards of the Coast, 2014) nadalo mu czar magika, dodatkowa biegłośc bronia i dodatkowy jezyk. 'Warhammer Armies' (Games Workshop, 1985) wprowadzil wysokie elfy; 'Warhammer Armies: High Elves' (1993, Rick Priestley i in.) ustalil wyspe Ulthuan, jej stolice Lothern, najwyzszego boga Asuryana oraz krolewska wladze Feniksa. 'Warcraft II: Tides of Darkness' Blizzarda (1995) wprowadzil Quel'dorei; dodatek 'The Burning Crusade' (2007) przeksztalcil ich w Sin'dorei uzaleznionych od magii.
Cechy
- Wzrost okolo 173-188 cm, nieco wyzszy niz u zwyklych elfow, smukly i dostojny
- Wlosy zlote, srebrne lub o jasnym platynowym odcieniu, oczy niebieskie lub fioletowe, skora lekko swieci
- Silne powinowactwo z magia arkana — wysoki elf z 5. edycji D&D uczy sie czaru magika z urzedu; mag Asur Warhammera opanowuje wszystkie osiem nauk magicznych
- Wlasne jezyki dworskie, jak Quenya i Sindarin (Tolkien), Eltharin (Warhammer), Thalassian (Warcraft), oraz cywilizacja stel runicznych
- Dlugosc zycia w 5. edycji D&D ok. 750-1200 lat (Tolkienowscy Noldorowie w praktyce niesmiertelni), szaty z jedwabiu, srebra i mithrylu
Opowieści
Wysokie elfy pojawiaja sie jako kasta rzadzaca magicznymi krolestwami, dumni archmagowie i medrcy oraz strazniki starozytnej wiedzy. U Tolkiena Galadriela rzadzi Lothlorien jako ostatnia wielka wladczyni Noldorow w Srodziemiu, a Gil-galad, ostatni Wielki Krol Noldorow, gine w Ostatnim Sojuszu z Sauronem. Asurowie z Warhammera prowadza dwufrontowa wojne z Imperium i Druchii za pomoca magicznych flot, a Quel'dorei z Warcrafta tworza rdzen kolegium magicznego Kirin Tor. Altmerowie z Elder Scrolls rzadza Wyspami Letniego Slonca i obsluguja rasowo supremacyjny rezim Thalmor, krytyczne odwrocenie archetypu w XXI wieku. Postac jest kanoniczna dla narracji o pysze i upadku, w ktorych przywiazanie do magii i krwi staje sie tragiczna slaboscia.
Słabość
Pycha i absolutyzm krwi to glowne slabosci. Tolkienowski Feanor opuszcza Valinor z obsesja na punkcie Silmarili i popelnia pierwsze bratobojstwo (Kinslaying), sciagajac Klatwe Noldorow na swoj lud. Asurowie w Warhammerze stracili w tysiacletniej wojnie z Druchii okolo polowy populacji, a Sin'dorei w Warcrafcie rozbijaja rase, siegajac po demoniczna magie fel, by zaspokoic pragnienie. Odmowa zmian, pogarda dla ludzi i nizszych elfow oraz zamknieta duma utrudniaja zawieranie sojuszy. Mechanicznie wysoki elf z 5. edycji D&D otrzymuje odpornosc na sen i zaczarowanie, ale ma niewiele punktow zycia i niska zdolnosc do magii boskiej w porownaniu z ludzmi lub krasnoludami.
Znaczenie kulturowe
Wysoki elf pochodzi z tolkienowskiej mitopoetyckiej syntezy poznego XIX-wiecznego celtyckiego odrodzenia (William Butler Yeats, 'Zmierzch celtycki', 1893) i finskiego eposu narodowego 'Kalevala' (Elias Lonnrot, 1835 i 1849). W liscie do Audena z 1955 r. Tolkien tlumaczy, ze Quenya laczy fonologie finska, morfologie lacinska i leksyk grecki. W latach 1980. i 1990. Dungeons & Dragons oraz Warhammer ustabilizowali typ jako 'arogancka arystokracje arkanowa'; Michael Moorcock w 'Wizardry and Wild Romance' (Gollancz, 1987) odczytal go jako krytyczny symbol wiktorianskiej i edwardianskiej arystokracji brytyjskiej. W XXI wieku postac jest coraz czesciej czytana krytycznie, np. Thalmor z Elder Scrolls czy uzaleznieni Sin'dorei z Warcrafta. Japonskie light novele od Sword World RPG (Group SNE, 1989) skłonne sa przedstawiac wysokiego elfa jako bardziej zyczliwego towarzysza niz zachodni pierwowzor.
W popkulturze
J. R. R. Tolkien, Silmarillion (Allen & Unwin, 1977) — Noldorowie, Feanor, GaladrielaTolkien, Wladca Pierscieni (1954-55), Dodatek F — klasyfikacja elfow i QuenyaDavid Zeb Cook i in., Advanced Dungeons & Dragons Players Handbook 2. wyd. (TSR, 1989) — wysoki elf jako podrasaRick Priestley i in., Warhammer Armies: High Elves (Games Workshop, 1993) — Ulthuan, Asuryan, Krol FeniksBlizzard, Warcraft II: Tides of Darkness (1995), World of Warcraft (2004), The Burning Crusade (2007) — Quel'dorei i Sin'doreiBethesda, The Elder Scrolls II: Daggerfall (1996) i The Elder Scrolls Online (2014) — Altmer i ThalmorWizards of the Coast, Dungeons & Dragons Players Handbook 5. wyd. (2014) — wysoki elf jako podrasa standardowaGroup SNE, Sword World RPG (1989) — japonski kanon wysokiego elfaAndrzej Sapkowski, saga 'Wiedzmin' (supeRNOWA, od lat 90. XX w.) — Aen Seidhe i Aen ElleLarian Studios, Baldur's Gate 3 (2023) — liczne BN-y wysokoelfickie
Ciekawostki
- W liscie do W. H. Audena z 1955 r. (Letters of J. R. R. Tolkien nr 163) Tolkien stwierdza, ze Quenya laczy fonologie finska, morfologie lacinska i warstwe leksykalna grecka; na tej mieszance opiera sie cala pozniejsza nomenklatura wysokich elfow.
- Rick Priestley wyjasnil w 2010 r. w wywiadzie dla Black Library, ze flota Asurow z Warhammer Armies: High Elves (1993) zostala bezposrednio wzorowana na brytyjskim okrecie liniowym XVIII w. — to nawiązanie krytycy odczytuja jako aluzje kolonialna.
- Na BlizzCon 2007 Chris Metzen wyjasnil, ze przejscie Sin'dorei do Hordy w The Burning Crusade zaplanowano, by pokazac, 'jak magiczne uzaleznienie ludu wysokoelfickiego prowadzi go do kompromisu moralnego'.
- Olowkowy autoportret Feanora autorstwa Tolkiena (ok. 1937, Bodleian Library w Oksfordzie) ma na marginesie notatke 'eyes sealed with the light of the Two Trees', co stanowi ikonograficzny zalazek motywu 'swietlistych oczu' wysokich elfow w pozniejszej kulturze wizualnej.
