Grecka

Lamia · Syrena o wężowym ogonie — Uwodzicielka i potwór z mitologii greckiej

Potwor mitologii greckiej: gorna polowa pieknej kobiety polaczona z dolna polowa wielkiego weza. Niegdys piekna krolowa Libii i kochanka Zeusa, z zazdrosci Hery utracila wszystkie dzieci; z bolu i wsciekloosci przemienila sie w istote, ktora noca porywa i pozera dzieci innych matek (Diodor Sycylijski, 'Biblioteka historyczna' 20.41, I w. p.n.e.). Hera pozbawila ja takze snu, klada klatwe na jedno oko, ktore nigdy sie nie zamyka; w wersji Plutarcha ('O ciekawosci' 2) Lamia wyjmuje oczy i sklada je w misce. Filostrat, w 'Zywocie Apolloniosa z Tyany' 4.25 (III w. n.e.), opowiada, jak lamia uwiodla mlodzienca Menipposa i zostala zdemaskowana przez filozofa Apolloniosa na uczcie weselnej — zrodlo, ktore John Keats przerobil w swym poemacie 'Lamia' ('Lamia, Isabella, the Eve of St. Agnes, and Other Poems', Taylor & Hessey, 1820), czyniac z niej tragiczna figure milosci pokonanej przez ujawnienie prawdy.

Lew Nemejski · Niezniszczalna bestia — Nieśmiertelne stworzenie z mitologii greckiej

Lew nemejski (greckie Leon Nemeios) to w mitologii greckiej olbrzymi lew o zlocistej sierści zamieszkujacy dolinę Nemei w polnocno-wschodnim Peloponezie, cel pierwszej z dwunastu prac Heraklesa. Wedlug Teogonii Hezjoda jest synem Tyfona i Echidny (lub Ortrosa i Chimery); wariant tradycji każe go zrzucic z nieba Selene, bogini ksiezyca. Cecha rozstrzygajaca byla skora, ktorej zadna bron z brazu ani zelaza nie mogla przebic. Herakles probowal bez skutku luku, miecza i maczugi, zagonil lwa do jaskini o dwoch wejsciach, zatkal jedno z nich i udusil bestie golymi rekami. Do oprawienia zadne ostrze nie wystarczalo; jedynie wlasne pazury lwa mogly przeciac skore, podstep ujawniony przez Atene. Herakles nosil te skore przez cale zycie jako plaszcz, z czaszka jako helmem, a skora lwa stala sie najlatwiej rozpoznawalnym atrybutem ikonograficznym herosa.

Hydra · Lernejska bestia — Mityczne wielogłowe stworzenie

Hydra (greckie Hydra, lacinskie Hydra) jest najslynniejszym wieloglowym potworem mitologii greckiej, dokladniej Hydra Lernejska od swego bagiennego siedliska w Lernie na Peloponezie. Jest corka Tyfona i Echidny, siostra Cerbera, Chimery i Ortrosa, wychowana osobiscie przez bogine Here jako proba dla Heraklesa. Kanoniczna liczba jej glow to dziewiec, choc warianty siegaja od siedmiu do stu; jedna srodkowa glowa jest niesmiertelna. Jej charakterystyczna moc to regeneracja: po kazdej sciecie wyrastaja dwie nowe glowy. Jej oddech i krew sa smiertelnie trujace. Jako druga z dwunastu prac Heraklesa, Hydra ulegla dzieki pomocy bratanka Jolaosa, ktory pochodnia wypal kazda ucieta szyje, az wreszcie heros odcial niesmiertelna glowe i pochowal ja pod wielkim glazem. Herakles zanurzyl wowczas swoje strzaly w krwi Hydry, rozpoczynajac lancuch zatruwan przebiegajacy przez reszte mitologii greckiej.

Meduza · Potwór — Starożytna istota z wężami zamiast włosów

Meduza (greckie Medousa) jest najmlodsza z trzech Gorgon mitologii greckiej, Steno, Euryale i Meduzy, i jedyna smiertelna sposrod nich. Wedlug Teogonii Hezjoda jest corka boskich istot morskich Forkysa i Keto, z wezami zamiast wlosow i wzrokiem, ktory zamienia kazdego, kto ja widzi, w kamien. Rzymski poeta Owidiusz w I w. n.e. w Metamorfozach IV dostarcza najbardziej wplywowego wariantu: Meduza byla niegdys pieknej kaplanka swiatyni Ateny, zostala zgwalcona przez Posejdona w sanktuarium i przemieniona w potwora przez Atene, ktora karala zbezczeszczenie swiatyni. Bohater Perseusz zabil ja z pomoca skrzydlatych sandalow Hermesa, helmu niewidzialnosci Hadesa i wypolerowanej brazowej tarczy Ateny, patrzac na nia tylko w odbiciu. Z odcietej szyi wyskoczyly skrzydlaty kon Pegaz i olbrzym Chryzaor; jej glowa, Gorgoneion, stala sie poteznym apotropaikiem zamocowanym na srodku egidy Ateny.

Chimera · Stworzenie hybrydowe — Mitologiczna bestia o cechach wielu zwierząt

Zlozony potwor mitologii greckiej: lew z glowa, kozla z tulowiem (z grzbietu wyrasta dodatkowa kozla glowa) i waz z ogonem, a paszcza wieczsnie zionie ogniem. Wymieniona po raz pierwszy w 'Iliadzie' Homera VI, 179-183 (ok. VIII w. p.n.e.); w 'Teogonii' Hezjoda, 319-325 (ok. 700 r. p.n.e.), corka Tyfona i Echidny, siostra Cerbera i Hydry. Pustoszyla Likie, az heros Bellerofont, dosiadajac skrzydlatego konia Pegaza, wbil w jej paszcze wlocznie obciazona olowiem; jej wlasny ogien stopil olow, ktory spalil jej wnetrznosci (Apollodor, Biblioteka 2.3.1). Od czasow renesansu 'chimera' stala sie powszechnym slowem dla kazdego hybrydowego badz iluzorycznego stworzenia, a w biologii chimerizm (Hans Spemann, lata 1920) oznacza organizm o dwoch roznych genotypach.

Centaur · Półczłowiek, półkoń — Legendarna istota z mitologii greckiej

Rasa z mitologii greckiej z ludzkim tulowiem polaczonym z cialem konia, zamieszkujaca przede wszystkim gore Pelion w Tesalii. Wiekszosc centaurow przedstawiana jest jako dzika i lubiezna — slynna Centauromachia wybuchla, gdy pijani na weselu Pejritoosa zaatakowali panne mloda Hippodamje i kobiety Lapitow (poludniowe metopy Partenonu, 447-432 r. p.n.e.). Decydujacym wyjatkiem jest Chejron, syn Kronosa i nimfy Filiry, mistrz medycyny, muzyki, filozofii i astronomii, oraz nauczyciel Heraklesa, Achillesa, Jazona i Asklepiosa. Postrzelony przypadkowo zatruta hydra strzala Heraklesa, oddal swa niesmiertelnosc Prometeuszowi, by zakonczyc niekonczacy sie bol, a Zeus umiescil go na niebie jako konstelacje Centaura.

Pegasus · Skrzydlaty Koń — Legendarna istota z mitologii greckiej

Pegaz (greckie Pegasos) jest skrzydlatym koniem mitologii greckiej, urodzonym z krwi Meduzy, gdy Perseusz odcial jej glowe i krew zmieszala sie z piana morska. Jego brat, urodzony w tej samej chwili, to olbrzym ze zlotym mieczem Chryzaor. Teogonia Hezjoda 280-286 wywodzi nazwe z greckiego pege (zrodlo, fontanna), poniewaz piana, z ktorej Pegaz powstal, byla pomyslana jako zrodlo morskie. Bohater Bellerofont, ktoremu Atena dala zlote wedzidlo, ujarzmil Pegaza u zrodla Peirene w Koryncie i wraz z nim zabil Chimere, jego najslynniejszy czyn. Zrodlo Hippokrene (zrodlo konia) na gorze Helikon, swiete dla Muz, mialo wytrysnac tam, gdzie Pegaz uderzyl ziemie kopytem, czyniac go tez emblematem inspiracji poetyckiej. Gdy Bellerofont, stawszy sie dumnym, chcial dosiasc Pegaza, by wzniesc sie na Olimp, Zeus poslal giez, ktory ukasil konia i zrzucil bohatera, ale Pegaz dotarl na Olimp bezpiecznie i stal sie nosicielem piorunow Zeusa. Jest utrwalony na niebie jako konstelacja Pegaza.

Cerber · Strażnik Hadesu — Legendarny trójgłowy pies

Olbrzymi trzyglowy pies mitologii greckiej, postawiony u bramy podziemia Hadesa. U Hezjoda, Teogonia 310-318 (ok. 700 p.n.e.), jest dzieckiem potworow Tyfona i Echidny oraz bratem Hydry, Chimery i Ortosa; Hezjod nadaje mu piecdziesiat glow, lecz od Pindara i Stezychora w V w. p.n.e. kanoniczna jest forma trojglowa (Apollodor, Biblioteka 2.5.12, I-II w. n.e.). Jego zadanie jest dwukierunkowe: nie pozwala umarlym wstac ani zywym zstapic. Dwunasta i ostatnia praca Heraklesa polegala na sprowadzeniu Cerbera zywego z podziemia; Eneida Wergiliusza 6.417-425 (19 r. p.n.e.) pokazuje, jak Sybilla rzuca placek z miodu i ziol odurzajacych, ktory natychmiast usypia trzy glowy, a Dante w Piekle 6.13-33 (ok. 1308-1320) stawia go jako straznika lakomcow w trzecim kregu pieklа. Trzyglowy pies Fluffy ('Puszek') w 'Harry Potter i Kamien Filozoficzny' J. K. Rowling (Bloomsbury, 1997), uspiony muzyka, jest bezposrednim potomkiem tego samego kanonicznego motywu.

Sfinks · Strażnik zagadek — Hybryda człowieka i lwa

Sfinks (greckie Sphinx, egipskie shesep-ankh) to mityczne stworzenie hybrydowe o ludzkiej glowie i ciele lwa, rozwiniete w dwoch rownoleglych tradycjach. Sfinks egipski to zwykle bezskrzydly mezczyzna z glowa faraona, sluzacy jako straznik swiatyn i grobowcow; najslynniejszy to Wielki Sfinks z Gizy (73 m dlugosci, 20 m wysokosci), wykuty z jednolitego wapiennego wychodu za panowania faraona Chefrena okolo 2530 r. p.n.e. Sfinks grecki natomiast to skrzydlate kobiece stworzenie o dzikim temperamencie, ktore stalo przed Tebami w Beocji i pozeralo podroznikow, ktorzy nie potrafili rozwiazac jego zagadki. Gdy Edyp rozwiazal zagadke 'co chodzi rankiem na czterech, w poludnie na dwoch, wieczorem na trzech?' odpowiedzia 'czlowiek', sfinks rzucil sie z urwiska. Z tej egipsko-greckiej syntezy sfinks stal sie archetypem straznika-egzaminatora, w ktorym madrosc i grozba, ochrona i niebezpieczenstwo lacza sie w jednym ciele hybrydowym.

Charybda · Morski potwór — Pożerający wir

Olbrzymi morski potwor z greckiej mitologii, zamieszkujacy ciesnine Mesynska miedzy Sycylia a Polwyspem Apeninskim. W pozniejszej tradycji corka Posejdona i Gai, zostala zmieniona w stwora gniewem Zeusa; trzy razy dziennie wciaga czarne morze w olbrzymi wir i wyrzuca je z powrotem, polykajac kazdy statek i istote, ktora znajdzie sie w poblizu. W ksiedze XII Odysei Homera (ok. VIII w. p.n.e.) Odyseusz musi przeplynac miedzy Charybda a szescioglowa Scylla na przeciwleglej skale; z tej proby pochodzi polskie wyrazenie 'miedzy Scylla a Charybda' dla dylematu bez wyjscia.

Krótki miecz greckiego hoplity

Ksifos to krotki obosieczny miecz, ktory starozytny grecki hoplita nosil u biodra, o glowni dlugiej zaledwie okolo 45 do 60 cm. Jego cecha rozpoznawcza jest glownia w ksztalcie liscia: rozszerza sie stopniowo od rekojesci, osiaga najwieksza szerokosc mniej wiecej w dwoch trzecich dlugosci, a potem ostro zweza sie ku sztychowi. Ten ksztalt przesuwa srodek ciezkosci ku sztychowi, by wzmocnic ciecie, podczas gdy ostry sztych pozwala tez na pchniecie. Wykonywany najpierw z brazu, a pozniej z zelaza, jest lekki, okolo 500 do 700 g. Hoplita zawieszal go u lewego biodra na rapciu i dobywal prawa reka dopiero, gdy jego glowna bron, dluga wlocznia zwana dory, pekala albo wrog napieral zbyt blisko zza tarcz.

Hermes · Bóg podróży, handlu, złodziei i posłaniec

Hermes (starogreckie Hermes, lacinskie Mercurius) to decydujacy kanoniczny bog poslancow, podrozy, handlu, zlodziei, hazardu, retoryki i granic wsrod 12 bogow olimpijskich greckiej mitologii oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, ktora jako syn Zeusa (Zeus) i Mai (Maia, najstarsza z Plejad), urodzila sie w jaskini na gorze Kyllene (Kyllene) — w dniu swoich narodzin — wynalazla lutnie (lyra) ze skorupy zolwia — i ukradla 50 swietych krow Apolla (Apollon). Etymologia greckie Hermes wywodzi sie od herma (herma, 'stos kamieni, kamien graniczny') — decydujace kanoniczne slownictwo, a pseudonimy Argeifontes (Argeiphontes, 'zabojca Argosa'), Diaktoros (Diaktoros, 'przewodnik'), Psychopompos (Psychopompos, 'przewodnik dusz') i Soter (Soter, 'zbawca') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Hymny Homeryckie (Homeric Hymns) Nr 4 — Hymn do Hermesa — 580 wersow z okolo VII-VI wieku p.n.e. — decydujacy kanon narodzin Hermesa, wynalezienia lutni i kradziezy bydla Apolla — i Teogonia (Theogony) wersy 938-939 Hezjoda z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon narodzin Hermesa jako syna Zeusa i Mai.

Atena · Bogini mądrości, strategii i rzemiosła

Atena (starogreckie Athene, lacinskie Minerva) to decydujaca kanoniczna dziewicza bogini (Parthenos) madrosci, strategii wojennej, rzemiosla i ochrony miast wsrod 12 bogow olimpijskich greckiej mitologii oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac urodzona w pelnej zbroi z glowy Zeusa (Zeus). Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo jako bogini opiekunczej miasta Aten (Athenai), a pseudonimy Pallas (Pallas, 'dziewica'), Glaukopis (Glaukopis, 'szarookia' lub 'sowio-twarza'), Tritogeneia (Tritogeneia), Polias (Polias, 'miejska') i Ergane (Ergane, 'rzemiesnica') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Teogonia (Theogony) wersy 886-900 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Zeus polyka ciezarna Metis (Metis) — i wersy 924-926 — decydujacy kanon mitologiczny, w ktorym Hefajstos (Hephaistos) rozszczepia glowe Zeusa toporem, a Atena rodzi sie w pelnej zbroi. Iliada (Iliad) Ksiega 5 wersy 733-747 Homera (Homer) z okolo VIII wieku p.n.e. — decydujacy kanon tarczy Egidy (aigis) Ateny — i Biblioteka (Bibliotheke) Ksiega 3 rozdzial 14 punkt 1 Pseudo-Apollodora z okolo I wieku p.n.e. — decydujacy kanon konkursu z Posejdonem (Poseidon) o opieke nad Atenami — Atena dajaca drzewo oliwne (elaia).

Artemida · Bogini łowów, księżyca i dziewictwa

Artemida (starogreckie Artemis, lacinskie Diana) to decydujaca kanoniczna dziewicza bogini (Parthenos) lowow, dzikiej natury, ksiezyca, dziewictwa, porodu i obrzedow inicjacyjnych dziewczat wsrod 12 bogow olimpijskich greckiej mitologii oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac jako corka Zeusa (Zeus) i Leto (Leto), siostra-blizniaczka Apolla (Apollon). Etymologia greckie Artemis to decydujace kanoniczne slownictwo oznaczajace 'bezpieczna' lub 'rzeznicka', a pseudonimy Fojbe (Phoibe, 'jasniejaca'), Delia (Delia, 'z Delos'), Kynthia (Kynthia, 'z Kyntu') i Potnia Theron (Potnia Theron, 'pani dzikich zwierzat') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Teogonia (Theogony) wersy 918-920 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon narodzin Apolla i Artemidy jako dzieci Zeusa i Leto — i Hymny Homeryckie (Homeric Hymns) Nr 27 Hymn do Artemidy z okolo VII-VI wieku p.n.e. oraz Hymn 3 do Artemidy (Hymn 3 to Artemis) Kallimacha (Callimachus) z okolo III wieku p.n.e. to decydujacy kanon, a decydujacy kanon, w ktorym 3-letnia mloda Artemida na kolanie Zeusa prosi o wieczna dziewiczosc, luk, strzaly, krotka tunike, 60 sluzacych Okeanid (Oceanides), 20 nimf Amnisides (Amnisides) i psy myliwskie dane przez Pana (Pan).

Posejdon · Grecki bóg morza — Wstrząsacz ziemi i pan koni

Posejdon (starogreckie Poseidon, lacinskie Neptunus) to decydujacy kanoniczny bog morza, trzesien ziemi i koni wsrod 12 bogow olimpijskich greckiej mitologii oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac jako syn Kronosa (Kronos) i Rei (Rhea), starszy brat Zeusa (Zeus) i brat Hadesa (Hades). Etymologia greckie Poseidon to decydujace kanoniczne slownictwo jako zlozenie 'pos- (pan) i da- (ziemia)', oznaczajace 'pan ziemi', a pseudonimy Gaiechos (Gaiechos, 'wstrzasajacy ziemia'), Enosigaios (Enosigaios, 'wstrzasajacy ziemia'), Hippios (Hippios, 'koni') i Asphaleios (Asphaleios, 'bezpieczenstwa') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Teogonia (Theogony) wersy 453-491 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Kronos polyka swoje dzieci — i wersy 881-885 — decydujacy kanon, w ktorym Zeus, Posejdon i Hades podzielili niebo, morze i swiat podziemi przez losowanie. Iliada (Iliad) Ksiega 15 wersy 184-217 Homera (Homer) z okolo VIII wieku p.n.e. — decydujacy kanon protestu Posejdona przeciwko losowaniu — a Odyseja (Odyssey) Ksiega 1 wersy 20-25 — decydujacy kanon gniewu Posejdona wobec Odyseusza (Odysseus) — to decydujacy kanon heroiczno-epicki.

Hades · Grecki bóg podziemi — Król umarłych

Hades (starogreckie Haides, lacinskie Pluton) to bog podziemia i krol umarlych w mitologii greckiej — decydujacy kanon, syn Kronosa (Kronos) i Rei (Rhea), starszy brat Zeusa (Zeus) i Posejdona (Poseidon), ktory nie nalezy do 12 bogow olimpijskich, ale posiada rowna moc — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Etymologia greckiego Haides to decydujace kanoniczne slownictwo 'niewidzialny (a-idein, nie-widziec)', a alias Pluton (Plouton, 'bog bogactwa' — uzywany, aby uniknac wymawiania jego prawdziwego imienia) to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Teogonia (Theogony) wersy 453-491 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Kronos polyka swoje dzieci — i wersy 768-806 — decydujacy kanon krolestwa podziemia Hadesa — i Iliada (Iliad) Ksiega 15 wersy 187-193 Homera (Homer) z okolo VIII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Zeus, Posejdon i Hades, trzej bracia, podzielili niebo, morze i podziemie przez losowanie — i Odyseja (Odyssey) Ksiega 11 — decydujacy kanon Nekyia (Nekyia, przywolanie dusz umarlych). Decydujacy kanon mitu o porwaniu Persefony (Persephone) z Hymnow homeryckich (Homeric Hymns) Nr 2 Hymn do Demeter z okolo VII-VI wieku p.n.e., a decydujaca kanoniczna ikonografia dojrzalego boga mezczyzny odzianego w ciemnosc i godnosc, ukrywajacego swoj wyglad helmem kynee (kynee) i dowodzacego psem stroznikiem Cerberem (Kerberos, pies o 3 glowach).

Apollo · Bóg Słońca, muzyki, proroctwa i uzdrawiania

Apollo (starogreckie Apollon, lacinskie Apollo) to decydujacy kanoniczny bog slonca, muzyki, poezji, proroctwa, uzdrowienia i lucznictwa wsrod 12 bogow olimpijskich greckiej mitologii oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac syna Zeusa (Zeus) i Leto (Leto), brata-blizniaka Artemidy (Artemis). Etymologia greckie Apollon to decydujace kanoniczne slownictwo oznaczajace 'niszczyciel' lub 'zgromadziciel' lub 'czczony', a pseudonimy Phoibos (Phoibos, 'jasniejacy'), Delios (Delios, 'z Delos'), Pythios (Pythios, 'z Pythona') i Musagetes (Musagetes, 'przywodca Muz') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Homer (Homer) Iliada (Iliad) Ksiega 1 wersy 43-52 z okolo VIII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Apollo, otrzymujac modlitwe swojego kaplana Chrysesa (Chryses), strzela strzaly zarazy (loimos) do greckiego obozu przez 9 dni swoim srebrnym lukiem (argurotoxos) — i Teogonia (Theogony) wersy 918-920 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon urodzenia Apolla i Artemidy jako dzieci Zeusa i Leto. Hymn Homerycki (Homeric Hymns) Nr 3 — Hymn do Apolla — z okolo VII-VI wieku p.n.e. to decydujacy kanon urodzenia na Delos i zabicia Pythona (Python) w Delfach (Delphi), a Pytia (Pythia) z wyroczni delfickiej to decydujacy kanon.

Afrodyta · Bogini miłości, piękna i pożądania

Afrodyta (starogreckie Aphrodite, lacinskie Venus) to bogini milosci, piekna, pragnienia i plodnosci w mitologii greckiej — decydujacy kanon, decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac urodzona z piany (aphros, piana morska) po tym, jak Kronos (Kronos) wykastrowal swojego ojca Uranosa (Ouranos) i wrzucil jego genitalia do morza. Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo greckiego aphros (piana, piana morska) — 'urodzona z piany'. Decydujacy kanon tekstowy to Teogonia (Theogony) wersy 188-206 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Kronos wykastrowal swojego ojca Uranosa, a genitalia wpadly do morza, piana (aphros) sie uformowala, a Afrodyta sie urodzila i wyladowala na brzegach Kypros (Kypros) lub Cytery (Kythera) — i Iliada (Iliad) Ksiega 5 wersy 311-430 Homera (Homer) z okolo VIII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Diomedes (Diomedes) zranil jej nadgarstek wlocznia i zmusil ja do ucieczki — i Ksiega 14 wersy 214-221 — decydujacy kanon kestos himas (kestos himas, pas milosci) — i Odyseja (Odyssey) Ksiega 8 wersy 266-366 — decydujacy kanon romansu z Aresem (Ares) zlapanego w spizowej sieci Hefajstosa (Hephaistos). Fragment 1 Hymn do Afrodyty (Hymn to Aphrodite) Safony (Sappho) z okolo VII wieku p.n.e. i Hymny homeryckie (Homeric Hymns) Nr 5 Hymn do Afrodyty z okolo VII-VI wieku p.n.e. — decydujacy kanon poczecia Eneasza (Aineias) z miloscia Anchizesa (Anchises).

Ares · Grecki bóg wojny i rzezi

Ares (starogreckie Ares, lacinskie Mars) to decydujacy kanoniczny bog wojny, rzezi i szalu wsrod 12 bogow olimpijskich greckiej mitologii oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac jako syn Zeusa (Zeus) i Hery (Hera), choc nawet jego rodzice go nie lubili. Etymologia greckie Ares to decydujace kanoniczne slownictwo oznaczajace 'zniszczenie', 'klatwe' lub 'zemste', a pseudonimy Enyalios (Enyalios, 'bog wojny'), Brotoloigos (Brotoloigos, 'plaga ludzi'), Andreiphontes (Andreiphontes, 'zabojca ludzi') i Theoutios (Theoutios, 'boga') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Teogonia (Theogony) wersy 921-923 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon narodzin Aresa jako syna Zeusa i Hery — i Iliada (Iliad) Ksiega 5 wersy 385-391 Homera (Homer) z okolo VIII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym olbrzymi bracia Otos (Otos) i Efialtes (Ephialtes) Aloadow (Aloadae) uwiezili Aresa w brazowym dzbanie na 13 miesiecy — i Ksiega 5 wersy 846-863 — decydujacy kanon, w ktorym Diomedes (Diomedes) z pomoca Ateny (Athena) zranil Aresa swoja wlocznia, a Ares krzyknal jak krzyk 9000-10000 mezczyzn.

Zeus· Władca Olimpu bóg nieba i piorunów

Zeus (starogreckie Zeus, lacinskie Iuppiter Jowisz) to najwyzszy bog mitologii greckiej — decydujacy kanon, bog nieba, grzmotu i blyskawicy, glowa 12 bogow olimpijskich, i decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac jako najmlodszy syn Kronosa (Kronos) i Rei (Rhea), ktory obalil swojego ojca i przejal suwerennosc wszechswiata. Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo wywodzace sie z praindoeuropejskiego *dyeu- (swiatlo, niebo), pokrewne z lacinskim Iuppiter (*dyeu-pater 'ojciec nieba') i sanskryckim Dyaus Pita. Decydujacy kanon tekstowy to mykenskie inskrypcje Linear B na tabliczkach glinianych 'di-we (di-we, celownik Zeusa)' i 'di-wo (di-wo, dopelniacz Zeusa)' cywilizacji mykenskiej epoki brazu, i Teogonia (Theogony) wersy 453-506 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Kronos polkat swoje dzieci, ale matka Rea ukryla Zeusa na gorze Ida (Ida) lub w jaskini Dikte (Dikte) na Krecie (Krete) i go uratowala — i wersy 617-720 — decydujacy kanon 10-letniej Tytanomachii (Titanomachia) — i wersy 820-880 — decydujacy kanon pojedynku z gigantycznym potworem Tyfonem (Typhon) — i wersy 881-887 — decydujacy kanon otrzymania nieba przez losowanie — i Ksiegi 1.493-611, 8.5-27 i 14.292-353 Iliady Homera z okolo VIII wieku p.n.e.

Hera · Królowa Olimpu — Bogini małżeństwa

Hera (starogreckie Hera, lacinskie Juno) to decydujaca kanoniczna bogini malzenstwa, porodu, kobiet, suwerennosci i rodziny wsrod 12 bogow olimpijskich greckiej mitologii, krolowa Olimpu, oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac jako corka Kronosa (Kronos) i Rei (Rhea), starsza siostra i prawowita zona Zeusa (Zeus). Etymologia greckie Hera to decydujace kanoniczne slownictwo oznaczajace 'pani' lub 'pora' (hora), a pseudonimy Teleia (Teleia, 'spelniona' lub 'malzenska'), Basileia (Basileia, 'krolowa'), Parthenos (Parthenos, 'dziewica'), Aigiochos (Aigiochos) i Boopis (Boopis, 'wolooka') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Teogonia (Theogony) wersy 453-491 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Kronos polyka swoje dzieci — i wersy 921-923 — decydujacy kanon narodzin Hebe (Hebe), Aresa (Ares) i Eileithyii (Eileithyia), dzieci Zeusa i Hery — i Iliada (Iliad) Ksiega 14 wersy 292-353 Homera (Homer) z okolo VIII wieku p.n.e. — decydujacy kanon uwiedzenia Zeusa przez Here — i Ksiega 1 wersy 518-611 — decydujacy kanon heroiczno-epicki sporu miedzy Hera a Zeusem.

Ikoniczny hełm pełnotwarzowy starożytnej Grecji

Helm koryncki to najbardziej symboliczny brazowy helm starozytnej Grecji. Wykuty z jednego arkusza brazu, bez szwu, obejmowal cala glowe, a oslony policzkow kryjace policzki i nosal kryjacy nos otulaly twarz niemal calkowicie, zostawiajac tylko waskie szczeliny na oczy i otwor przy ustach. Byl niezbednym wyposazeniem hoplity, greckiego ciezkiego piechura, i chronil, w zwartej falandze, gdzie mezczyzni walczyli ramie przy ramieniu z zachodzacymi na siebie tarczami, glowe i twarz od frontu. Pojawil sie okolo 8 wieku przed nasza era w Koryncie i byl szeroko uzywany az do 5 wieku przed nasza era, a poza walka noszono go zwykle zsunietego do gory na czubek glowy. Wewnatrz wyscielka z filcu lub skory lagodzila wstrzas, a na gorze czesto mocowano kite z konskiego wlosia. Kryjac niemal cala twarz, jego ochrona byla doskonala, lecz kosztem mocno ograniczonego pola widzenia i sluchu.

Duża okrągła tarcza starożytnego greckiego hoplity

Aspis (grec. ἀσπίς) to wielka okragla tarcza noszona przez hoplite, ciezkozbrojnego zolnierza-obywatela starozytnej Grecji, ciezki kawalek obrony o srednicy okolo osiemdziesieciu do stu centymetrow i wadze siedmiu do osmiu kilogramow. Krazek lekkiego drewna, najczesciej topoli lub wierzby, wydlubywano gleboko jak misa i pokrywano cienka blacha brazu, wewnetrzny brzeg wykanczano skora lub tkanina. Jej najwiekszym znakiem jest podwojny chwyt: brazowa opaska zwana porpaks posrodku i skorzany uchwyt zwany antilabe na brzegu, ktory rozkladal ciezar tarczy na ramieniu i barku zamiast na jednym nadgarstku, tak ze wielka tarcze mozna bylo nosic dlugo. W falandze, scislym szyku, aspis kazdego czlowieka kryl jego wlasna lewa polowe i prawa polowe towarzysza po jego lewej, tak ze odrzucic tarcze i uciec bylo najwieksza hanba, gdyz wystawiala czlowieka u boku nago na smierc. Mowi sie, ze samo imie hoplita pochodzilo od hopla, ciezkiego sprzetu, ktorego najwiekszym byla aspis, i tak tarcza okreslala tozsamosc klasycznego greckiego zolnierza-obywatela.

Podstawowa szata starożytnej Greczynki

Peplos był najbardziej podstawową szatą starożytnych Greczyniek — pojedynczy prostokąt tkaniny mocowany na ramionach fibulami bez szycia. Zagięcie górne (apoptygma) różniło się regionalnie; peplos dorycki używał grubej wełny, joński lekkiego lnu. Rozmiar i jakość tkaniny wskazywały na zamożność.

Drapowany symbol obywatelstwa rzymskiego

Toga była najikoniczniejszym ubiorem starożytnego Rzymu — pojedynczy półkolisty kawałek tkaniny o długości ok. 6 m, drapowany wokół ciała bez szycia. Noszenie togi było dowodem obywatelstwa rzymskiego; zakazana dla obcokrajowców i niewolników. Kolor ściśle określał rangę, a celowa niepraktyczność symbolizowała bezczynność klasy obywatelskiej.

Opaska-korona starożytnej Grecji

Diadem to metalowa opaska na głowę używana w starożytnej Grecji i Rzymie — przodek korony w jej najbardziej klasycznej formie. Cienka metalowa opaska ozdobiona klejnotami lub reliefami, słynna z tego, że Aleksander Wielki przyjął perski diadem po podboju Persji, symbolizując fuzję Wschodu i Zachodu.

Hydra lernejska (starogreckie 'Lernaia Hydra', lacinskie 'Hydra Lernaea') to najbardziej ikoniczny wielogłowy potwor mitologii greckiej, druga z dwunastu prac nalozonych na Heraklesa przez krola Mykenu Eurysteusza. Jej narodziny zostaly utrwalone przez Hezjoda (koniec VIII w. p.n.e.) w 'Teogonii' (ok. 730 p.n.e.), wiersze 313-318: jest corka weza Echidny i burzowego olbrzyma Tyfona, siostra Cerbera, Chimery i lwa nemejskiego, wychowana przez Here jako narzedzie jej nienawisci do Heraklesa. Kanonicznie ma dziewiec glow, z ktorych srodkowa jest niesmiertelna (Pseudo-Apollodor, 'Biblioteka' II.5.2, II w. p.n.e.), a jej decydujaca moca jest regeneracja — z kazdej odciecej glowy wyrastaja dwie nowe. Herakles pokonuje ja tylko z pomoca siostrzenca i woznicy Iolaosa, ktory natychmiast wypala kazdy kikut plonaca pochodnia; ostatnia niesmiertelna glowe Herakles odcina i zakopuje pod ogromnym glazem. Trujaca krew Hydry zostaje zebrana na strzalach Heraklesa i pozniej zabija centaura Nessosa, olbrzyma Anteusa i wreszcie samego Heraklesa. Jej legowiskiem jest bagno Lerna w Argolidzie, we wschodnim Peloponezie, utozsamiane ze stanowiskiem archeologicznym pod dzisiejsza wsia Myloi, dziesiec kilometrow na poludnie od Argos, gdzie ekspedycja University of Cincinnati (1950-58, John L. Caskey) odkryla neolityczna osade z trzeciego tysiaclecia p.n.e.

Orichalcum · Zaginiony mistyczny metal Atlantydy

Orichalcum (angielski Orichalcum, lacinski orichalcum, grecki oreíkhalkos) to zaginiony mityczny metal Atlantydy decydujacego kanonu — wywodzony z greckiego 'oreíkhalkos (ὀρείχαλκος oreíkhalkos, gorska miedz, óros 'gora' + chalkós 'miedz')' — decydujace kanoniczne slownictwo — decydujacy kanon Kritiasa Platona. Pseudonimy — Orichalcum (Orichalcum), oreíkhalkos (grecki), metal Atlantydy, gorska miedz, czerwone zloto — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon Platona to decydujacy kanon swiatyni Atlantydy w Kritiasie (Critias) 114e-116c, 119c greckiego Platona z IV wieku p.n.e. Decydujacy kanon Hymnu homerowego to decydujacy kanon Afrodyty w Hymnie homerowym (Homeric Hymn) z VII wieku p.n.e. Decydujacy kanon Sycylii to decydujacy kanon odkrycia 39 sztabek orichalcum z wraku statku u wybrzezy Geli na Sycylii w 2015 r.

Satyr · Półzwierzę — leśny lud wina, muzyki i hulanki

Satyr (starogrecki Σάτυρος, lacinski satyrus) to napol ludzki, napol zwierzecy duch natury z mitologii greckiej, hulaszczy wyznawca boga wina i szalu Dionizosa. Najstarsze swiadectwa znajduja sie w 'Katalogu kobiet' Hezjoda fragment dziesiaty (ok. 700 p.n.e., ktory nazywa ich 'bezuzyteczna i psotna rasa') oraz w Homerowym hymnie do Pana (numer 19, koniec VII w. p.n.e.); kanon wizualny jest ustalony w attyckiej ceramice czarnofigurowej i czerwonofigurowej z VI i V w. p.n.e., z waza François (Ergotimos i Kleitias, ok. 570-560 p.n.e., Narodowe Muzeum Archeologiczne we Florencji) i czarka Brygosa (ok. 480 p.n.e., British Museum) jako standardowymi zrodlami. Pierwotny grecki satyr byl pierwotnie teriomorfem o ogonie i uszach konia, ale w okresie hellenistycznym (koniec IV w. p.n.e.) satyr polaczyl sie z rzymskim Faunem (bogiem lasu i pasterstwa z kultu Numy Pompiliusza) i przewazyla ikonografia o koziolich nogach, rogach i ogonie. W Dungeons & Dragons piatej edycji, 'Mythic Odysseys of Theros' (Wizards of the Coast, 2020), satyry mierza od 150 do 180 centymetrow wzrostu, z ludzkim tulowiem, kopytnymi nogami koziolimi, krotkimi zakreconymi rogami, krotkim koziolim ogonem i dzika kedzierzawa czupryna i broda na czesci ludzkiej. Cechy rasowe to +2 Charyzma, +1 Zrecznosc, Odpornosc Magiczna (przewaga w rzutach obronnych przeciwko magii), Wesole Skoki (podwojona odleglosc skoku) i charakterystyczna cecha Biesiadnik, ktora pozwala im grac na syrindzie lub aulosie z efektami zauroczenia i fascynacji. Zyja w stadach w lasach i polach, towarzyszac menadom w dionizyjskim thiasosie. Ikonografia jest niesiona do Renesansu przez 'Wenus i Mars' Botticellego (1483, National Gallery, Londyn) i 'Bachus' Michala Aniola (1497, Muzeum Bargello, Florencja), przez 'Preludium do popołudnia fauna' Debussy'ego (1894), 'Fantazje' Disneya (1940) i pana Tumnusa w 'Lwie, Czarownicy i starej szafie' C.S. Lewisa (1950).