Lew nemejski

Pochodzenie

Najwczesniejsze odniesienie literackie to Teogonia Hezjoda 326-332 (VIII w. p.n.e.), gdzie lew pojawia sie jako potomek Ortrosa i Chimery (lub Echidny), obok Cerbera, Hydry i Sfinksa, wypuszczony przez Here w Nemei, by wystawic Heraklesa na probe. Kanoniczne ujecie pierwszej pracy znajduje sie w Bibliotece pseudo-Apollodora II.5.1 (I-II w. n.e.), ktora ustala jaskinie o dwoch wejsciach, rade Ateny, uduszenie golymi rekami, oprawienie pazurami lwa i przekazanie skory Eurysteuszowi w Mykenach. Diodor Sycylijski IV.11.3-4, Hyginus Fabulae 30, Pauzaniasz II.15.2-3 i Idylla XXV Teokryta (w ktorej Herakles sam relacjonuje walke) rozwijaja tradycje. W dolinie Nemei stala swiatynia Zeusa, a Igrzyska Nemejskie, zalozone w 573 r. p.n.e., zostaly rytualnie powiazane z mitem.

Cechy

• Olbrzymie cialo lwa o zlocistej sierści
• Skora nieprzenikniona dla broni z brazu ani zelaza
• Skore moze przeciac jedynie wlasne pazury lwa
• Wariant: Selene, bogini ksiezyca, miala go zrzucic z nieba
• Mieszka w jaskini o dwoch wejsciach w dolinie Nemei
• Samo jego rycza przeraza pobliskie wioski i ich stada

Opowieści

Lew nemejski to ikoniczny przeciwnik pierwszej pracy Heraklesa i klasyk sztuki greckiej od VI w. p.n.e. Wazy czarnofigurowe i czerwonofigurowe, metopy swiatyn Heraklesa, malowidla scienne z Pompejow i rzymskie sarkofagi wielokrotnie ukazuja herosa duszacego bestie golymi rekami. Wsrod konstelacji Lew na ekliptyce jest szeroko utozsamiany z lwem nemejskim, skatalogowany przez Ptolemeusza w Almageste i zachowany w kanonie IAU. Skora lwa staje sie znakiem rozpoznawczym herosa w Heraklesie farnezyjskim, w sklepieniu Galerii Farnese Annibale Carracciego (1597-1608) i w obrazach Heraklesa Petera Paula Rubensa z 1639 r. Krolewski lew Anglii, godlo angielskiej reprezentacji rugby i film 'Herkules' Disneya (1997) odwoluja sie do tej ikonografii.

Słabość

Nieprzenikniona skora byla jednoczesnie najwieksza sila lwa i jego mityczna slaboscia. Wedlug pseudo-Apollodora, po niepowodzeniu luku, miecza i maczugi, Herakles zatkal jedno z dwoch wejsc jaskini i udusil bestie w walce wrecz. Do oprawienia zadne ostrze nie wystarczalo; Atena ujawnila herosowi podstep uzycia pazurow samego lwa, jedynego materialu zdolnego przeciac skore. Decydujaca slabosc lwa nemejskiego tkwi nie w broni zewnetrznej, lecz w polaczeniu sily i madrosci, jednym z najjasniejszych moralnie przykladow greckiego wzorca proby herosa.

Znaczenie kulturowe

Skora lwa nemejskiego to najbardziej rozpoznawalny atrybut Heraklesa w sztuce greckiej i rzymskiej, znak wizualny odrozniajacy go od kazdego innego herosa. Czaszka jako helm, sierść jako plaszcz: ta ikonografia ciagnie sie od waz attyckich przez hellenistyczno-rzymskiego Heraklesa farnezyjskiego, sklepienie Galerii Farnese Carracciego, obrazy Heraklesa Rubensa az po recepcje nowoczesna. W astronomii konstelacja Lwa jest odczytywana jako posmiertna postac lwa; w heraldyce krolewski lew Anglii i Szkocji, godlo angielskiej reprezentacji rugby i wiele sredniowiecznych i nowoczesnych herbow siegaja do archetypu nemejskiego. Herkules Disneya (1997) i seria God of War czynia lwa pierwszym ikonicznym wrogiem.

W popkulturze

• Hezjod, Teogonia 326-332 (VIII w. p.n.e.) — potomek Ortrosa i Chimery, umieszczony w Nemei
• Pseudo-Apollodor, Biblioteka II.5.1 (I-II w. n.e.) — kanoniczna opowiesc o pierwszej pracy
• Diodor Sycylijski IV.11.3-4 i Hyginus, Fabulae 30 — pelne rozwiniecie walki
• Teokryt, Idylla XXV — relacja w pierwszej osobie samego Heraklesa
• Pauzaniasz, Opis Grecji II.15.2-3 — lokalizacja jaskini lwa
• Herakles farnezyjski (kopia hellenistyczno-rzymska, Neapol) — rzezbiarski kanon skory lwa
• Annibale Carracci, sklepienie Galerii Farnese (1597-1608) — lew nemejski w barokowej ikonografii

Ciekawostki

Konstelacja Lwa jest kanonicznie utozsamiana z lwem nemejskim; widnieje w Almageste Ptolemeusza wsrod 48 staroyzytnych konstelacji i przetrwala w nowoczesnej liscie 88 IAU. Oprawienie wlasnymi pazurami lwa jest najwyrazniej poswiadczone u pseudo-Apollodora, gdzie Atena ujawnia podstep herosowi, typowy grecki schemat, w ktorym sila herosa zostaje dopelniona boska madroscia. Standardowa kolejnosc dwunastu prac, ustalona przez pseudo-Apollodora, brzmi: 1) lew nemejski 2) hydra lernejska 3) lania kerynejska 4) dzik erymantejski 5) stajnia Augiasza 6) ptaki ze Stymfalos 7) byk kretenski 8) klacze Diomedesa 9) pas Hipolity 10) bydlo Geryona 11) jablka Hesperyd 12) pojmanie Cerbera. Lew zajmuje pierwsze miejsce nie z chronologii, lecz z konstrukcji ikonograficznej: jego skora bedzie zbroja herosa we wszystkich kolejnych pracach.