Lew nemejski
Lew Nemejski · Niezniszczalna bestia — Nieśmiertelne stworzenie z mitologii greckiej
Lew nemejski (greckie Leon Nemeios) to w mitologii greckiej olbrzymi lew o zlocistej sierści zamieszkujacy dolinę Nemei w polnocno-wschodnim Peloponezie, cel pierwszej z dwunastu prac Heraklesa. Wedlug Teogonii Hezjoda jest synem Tyfona i Echidny (lub Ortrosa i Chimery); wariant tradycji każe go zrzucic z nieba Selene, bogini ksiezyca. Cecha rozstrzygajaca byla skora, ktorej zadna bron z brazu ani zelaza nie mogla przebic. Herakles probowal bez skutku luku, miecza i maczugi, zagonil lwa do jaskini o dwoch wejsciach, zatkal jedno z nich i udusil bestie golymi rekami. Do oprawienia zadne ostrze nie wystarczalo; jedynie wlasne pazury lwa mogly przeciac skore, podstep ujawniony przez Atene. Herakles nosil te skore przez cale zycie jako plaszcz, z czaszka jako helmem, a skora lwa stala sie najlatwiej rozpoznawalnym atrybutem ikonograficznym herosa.
Pochodzenie
Najwczesniejsze odniesienie literackie to Teogonia Hezjoda 326-332 (VIII w. p.n.e.), gdzie lew pojawia sie jako potomek Ortrosa i Chimery (lub Echidny), obok Cerbera, Hydry i Sfinksa, wypuszczony przez Here w Nemei, by wystawic Heraklesa na probe. Kanoniczne ujecie pierwszej pracy znajduje sie w Bibliotece pseudo-Apollodora II.5.1 (I-II w. n.e.), ktora ustala jaskinie o dwoch wejsciach, rade Ateny, uduszenie golymi rekami, oprawienie pazurami lwa i przekazanie skory Eurysteuszowi w Mykenach. Diodor Sycylijski IV.11.3-4, Hyginus Fabulae 30, Pauzaniasz II.15.2-3 i Idylla XXV Teokryta (w ktorej Herakles sam relacjonuje walke) rozwijaja tradycje. W dolinie Nemei stala swiatynia Zeusa, a Igrzyska Nemejskie, zalozone w 573 r. p.n.e., zostaly rytualnie powiazane z mitem.
Cechy
- Olbrzymie cialo lwa o zlocistej sierści
- Skora nieprzenikniona dla broni z brazu ani zelaza
- Skore moze przeciac jedynie wlasne pazury lwa
- Wariant: Selene, bogini ksiezyca, miala go zrzucic z nieba
- Mieszka w jaskini o dwoch wejsciach w dolinie Nemei
- Samo jego rycza przeraza pobliskie wioski i ich stada
Opowieści
Lew nemejski to ikoniczny przeciwnik pierwszej pracy Heraklesa i klasyk sztuki greckiej od VI w. p.n.e. Wazy czarnofigurowe i czerwonofigurowe, metopy swiatyn Heraklesa, malowidla scienne z Pompejow i rzymskie sarkofagi wielokrotnie ukazuja herosa duszacego bestie golymi rekami. Wsrod konstelacji Lew na ekliptyce jest szeroko utozsamiany z lwem nemejskim, skatalogowany przez Ptolemeusza w Almageste i zachowany w kanonie IAU. Skora lwa staje sie znakiem rozpoznawczym herosa w Heraklesie farnezyjskim, w sklepieniu Galerii Farnese Annibale Carracciego (1597-1608) i w obrazach Heraklesa Petera Paula Rubensa z 1639 r. Krolewski lew Anglii, godlo angielskiej reprezentacji rugby i film 'Herkules' Disneya (1997) odwoluja sie do tej ikonografii.
Słabość
Nieprzenikniona skora byla jednoczesnie najwieksza sila lwa i jego mityczna slaboscia. Wedlug pseudo-Apollodora, po niepowodzeniu luku, miecza i maczugi, Herakles zatkal jedno z dwoch wejsc jaskini i udusil bestie w walce wrecz. Do oprawienia zadne ostrze nie wystarczalo; Atena ujawnila herosowi podstep uzycia pazurow samego lwa, jedynego materialu zdolnego przeciac skore. Decydujaca slabosc lwa nemejskiego tkwi nie w broni zewnetrznej, lecz w polaczeniu sily i madrosci, jednym z najjasniejszych moralnie przykladow greckiego wzorca proby herosa.
Znaczenie kulturowe
Skora lwa nemejskiego to najbardziej rozpoznawalny atrybut Heraklesa w sztuce greckiej i rzymskiej, znak wizualny odrozniajacy go od kazdego innego herosa. Czaszka jako helm, sierść jako plaszcz: ta ikonografia ciagnie sie od waz attyckich przez hellenistyczno-rzymskiego Heraklesa farnezyjskiego, sklepienie Galerii Farnese Carracciego, obrazy Heraklesa Rubensa az po recepcje nowoczesna. W astronomii konstelacja Lwa jest odczytywana jako posmiertna postac lwa; w heraldyce krolewski lew Anglii i Szkocji, godlo angielskiej reprezentacji rugby i wiele sredniowiecznych i nowoczesnych herbow siegaja do archetypu nemejskiego. Herkules Disneya (1997) i seria God of War czynia lwa pierwszym ikonicznym wrogiem.
W popkulturze
Hezjod, Teogonia 326-332 (VIII w. p.n.e.) — potomek Ortrosa i Chimery, umieszczony w NemeiPseudo-Apollodor, Biblioteka II.5.1 (I-II w. n.e.) — kanoniczna opowiesc o pierwszej pracyDiodor Sycylijski IV.11.3-4 i Hyginus, Fabulae 30 — pelne rozwiniecie walkiTeokryt, Idylla XXV — relacja w pierwszej osobie samego HeraklesaPauzaniasz, Opis Grecji II.15.2-3 — lokalizacja jaskini lwaHerakles farnezyjski (kopia hellenistyczno-rzymska, Neapol) — rzezbiarski kanon skory lwaAnnibale Carracci, sklepienie Galerii Farnese (1597-1608) — lew nemejski w barokowej ikonografii