Hydra
Hydra · Lernejska bestia — Mityczne wielogłowe stworzenie
Hydra (greckie Hydra, lacinskie Hydra) jest najslynniejszym wieloglowym potworem mitologii greckiej, dokladniej Hydra Lernejska od swego bagiennego siedliska w Lernie na Peloponezie. Jest corka Tyfona i Echidny, siostra Cerbera, Chimery i Ortrosa, wychowana osobiscie przez bogine Here jako proba dla Heraklesa. Kanoniczna liczba jej glow to dziewiec, choc warianty siegaja od siedmiu do stu; jedna srodkowa glowa jest niesmiertelna. Jej charakterystyczna moc to regeneracja: po kazdej sciecie wyrastaja dwie nowe glowy. Jej oddech i krew sa smiertelnie trujace. Jako druga z dwunastu prac Heraklesa, Hydra ulegla dzieki pomocy bratanka Jolaosa, ktory pochodnia wypal kazda ucieta szyje, az wreszcie heros odcial niesmiertelna glowe i pochowal ja pod wielkim glazem. Herakles zanurzyl wowczas swoje strzaly w krwi Hydry, rozpoczynajac lancuch zatruwan przebiegajacy przez reszte mitologii greckiej.
Pochodzenie
Najwczesniejsze odniesienie literackie znajduje sie w Teogonii Hezjoda (VIII w. p.n.e.), wersy 313-318, gdzie Hydra wystepuje wsrod dzieci Tyfona i Echidny obok Cerbera, Chimery i Ortrosa, wychowana przez Here jako proba dla Heraklesa. Kanoniczny opis drugiej pracy opiera sie na Bibliotece pseudo-Apollodora II.5.2 (I-II w. n.e.), ktora ustala dziewiec glow, Jolaosa z pochodnia, dar gigantycznego kraba od Hery i pogrzeb niesmiertelnej glowy. Diodor Sycylijski IV.11, Hyginus Fabulae 30 i 151, Pauzaniasz II.37.4 oraz Wergiliusz Eneida VI rozwijaja tradycje. Alkajos podaje dziewiec glow, Simonides piecdziesiat, Eurypides w swoim Heraklesie sto, co dowodzi, ze sama wariacja jest motywem. Ceramika czarnofigurowa od VI w. p.n.e., metopy swiatyni Zeusa w Olimpii i malowidla scienne z Pompejow utrwalaja ikonografie.
Cechy
- Wiele wezowych glow, kanonicznie dziewiec, warianty od siedmiu do stu
- Regeneracja: za kazda scieta glowe wyrastaja dwie
- Jedna srodkowa glowa niesmiertelna
- Oddech i krew smiertelnie trujace
- Ogromne wezowe cialo, ziemnowodne na bagnach Lerny
- Wychowana osobiscie przez Here jako proba dla Heraklesa
Opowieści
Hydra to ikoniczna przeciwniczka drugiej pracy Heraklesa i klasyk sztuki greckiej. Wazy czarnofigurowe od VI w. p.n.e., metopy swiatyni Zeusa w Olimpii i malowidla scienne z Pompejow przedstawiaja walke. W astronomii konstelacja Hydra, skatalogowana przez Ptolemeusza w Almageste, jest najwieksza z 88 nowoczesnych konstelacji IAU; poludniowa konstelacja Hydrus dzieli te nazwe. W biologii rodzaj Hydra slodkowodnych parzydelkowcow, zaobserwowany przez Leeuwenhoeka w 1702 r. i dowiedziony jako regenerujacy przez Abrahama Trembleya w 1744 r., dziedziczy bezposrednio mityczna nazwe. W kulturze popularnej tajna organizacja HYDRA z Marvel Comics, stworzona przez Joego Simona i Jacka Kirby w Strange Tales 135 w 1965 r., kontynuuje motyw.
Słabość
Kazda ucieta szyja musi byc natychmiast wypalona ogniem, w przeciwnym razie wyrosna dwie nowe glowy. U pseudo-Apollodora Jolaos czeka z pochodnia przy kazdym ciosie Heraklesa. Srodkowej niesmiertelnej glowy nie da sie zabic; heros odcina ja i grzebie pod wielkim glazem. Niektore przedstawienia twierdza, ze Hydra traci sile poza bagnem. Gigantyczny krab Karkinos wyslany przez Here atakuje stope Heraklesa podczas walki i zostaje zmiazdzony; Hera podnosi jego dusze do konstelacji Raka.
Znaczenie kulturowe
Hydra to wiecej niz potwor: to archetyp 'zla, ktore rosnie pod ciosami', i zdecydowanie najpotezniejszy trop regeneracyjnego zagrozenia w literaturze zachodniej. Siedmioglowa bestia w Piekle Dantego i ta z Apokalipsy 13 dziela jej obrazowanie; Koriolan Szekspira nazywa pospolstwo 'wieloglowa hydra'. Angielska karykatura polityczna XVIII w. przedstawia korupcje jako hydre, a historycy Marcus Rediker i Peter Linebaugh zrekonstruowali w 'The Many-Headed Hydra' (2000) atlantycki handel niewolnikami i bunt proletariacki pod tym znakiem. Konstelacja Hydra, o powierzchni 1303 stopni kwadratowych, jest najwieksza z 88 konstelacji IAU. Marvelowska HYDRA, wprowadzona przez Joego Simona i Jacka Kirby w 1965 r., zaniosla motyw do kina XXI w.
W popkulturze
Hezjod, Teogonia 313-318 (VIII w. p.n.e.) — Hydra Lernejska jako corka Tyfona i EchidnyPseudo-Apollodor, Biblioteka II.5.2 (I-II w. n.e.) — kanoniczny opis drugiej pracyDiodor Sycylijski IV.11 i Hyginus, Fabulae 30 — pelne rozwiniecie walkiOwidiusz, Metamorfozy ksiega IX — zatrute strzaly i ich konsekwencjeEurypides, Herakles — stuglowa HydraWergiliusz, Eneida ksiega VI — Hydra u bram zaswiatowDante, Pieklo — siedmioglowa bestia w sredniowiecznej alegorii chrzescijanskiej