Woda

Kappa · Japoński yokai wodny — rzeczny psotnik z mocą w czaszowej miseczce

Kappa (japonskie Kappa, 'dziecko rzeki') to wodny yokai zamieszkujacy rzeki i stawy Japonii, kanoniczna ikonograficzna postac japonskiej wiary w bostwo wody (suijin), o postaci wielkosci dziecka, z pancerzem zolwiowym (kora), plywanymi blonami na rekach i stopach oraz misa zawierajaca wode (sara) na czubku glowy. Sino-japonskie znaki Kawa-warabe ('dziecko rzeki') odpowiadaja japonskiemu rodzimemu Kawako (dziecko rzeki), Kawataro (chlopiec rzeki) i wielu regionalnym nazwom. Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie japonskiej rdzennej wiary w bostwo wody z folklorem utoniec na brzegach rzek i stawach. Decydujacym zrodlem tekstowym jest wpis w ksiedze 40 encyklopedii Wakan Sansai Zue skompilowanej w 1712 r. przez Terajimę Ryoana, ktora usystematyzowala Kappe jako kanoniczna postac z dziobem, pancerzem zolwiowym na plecach i misa na czubku glowy. Kanon wizualny zostal ustanowiony w katalogu yokai Gazu Hyakki Yagyo (1776) Toriyamy Sekiena (1712-1788). Decydujacym nowoczesnym kanonem jest Tono Monogatari z czerwca 1910 r. Kunio Yanagity (1875-1962) — siedemnascie opowiesci ludowych o Kappie z regionu Tono w prefekturze Iwate — ktore ustanowilo japonski folklorystyczny kanon Kappy, a film animowany Summer Days with Coo (Kappa no Ku to Natsuyasumi) Keiichi Hara z 2007 r., wydany 28 lipca 2007 r., ustanowil popularny kanon globalnej ikonografii Kappy XXI wieku.

Najada · Ellaim · Elquiness — Król Duchów Wody

Najada (greckie Naias, liczba mnoga Naiades, angielskie Naiad) to nimfa slodkowodna (greckie nymphe), ktora zamieszkuje slodka wode (zrodla, rzeki, jeziora, studnie) mitologii greckiej, w postaci pieknej ludzkiej kobiety, ucielesniajaca bostwo slodkowodnego zrodla — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac greckich mitologicznych duchow natury. Etymologia wywodzi sie z greckiego czasownika naein ('plynac'), a w czteroczesciowej klasyfikacji nimf — Najada (slodka woda), Okeanida (Oceanids, ocean), Nereida (Nereids, slone morze) i Driada (Dryads, drzewo) — Najada jest decydujacym kanonem slodkiej wody. Decydujacy kanon tekstowy jest w Teogonii (Theogonia) greckiego poety Hezjoda (Hesiodos), ok. 700 p.n.e. — linie 364-370, kanon 3.000 siostr Okeanid i 3.000 braci Bogow-rzek (Potamoi) urodzonych przez boga-rzeke Okeanosa (Okeanos) i jego siostre Tethys — jest decydujacym kanonem tekstowym Najady, a nimfy rzeczne pojawiaja sie decydujaco w Ksiegach 14 i 20 Iliady i Ksiegach 13 i 17 Odysei Homera (Homeros) z VIII wieku p.n.e. Najada Kastalia ze Zrodla Kastalskiego (Kastalia) przy Swiatyni Apolla w Delfach (Delphoi) w Grecji — kanoniczna inspiracja proroczej poezji — jest najbardziej decydujaca indywidualna Najada, a obraz Hylas i nimfy (Hylas and the Nymphs) z 1896 r. brytyjskiego prerafaelity Johna Williama Waterhouse'a (1849-1917) ustanowil wizualny kanon Najady w wiktorianskiej erze XIX wieku.

Nix · Naias · Undine — Niższy Duch Wody

Nix (staroangielskie nicor, staronordyckie nykr, niemieckie Nix/Nixe, angielskie Nix lub Nixie) to kanoniczna ikonograficzna postac wodnego ducha germanskiego i slowianskiego folkloru zamieszkujaca slodka wode — rzeki, jeziora i studnie — pojawiajaca sie w uwodzicielskiej ludzkiej formie (glownie jako piekne kobiety lub przystojni mezczyzni) i wabiaca ludzi do wody przez muzyke i spiew, a prawdziwa forma to kanoniczna ikonografia rybi ogona, rybiej luski lub zielonej skory. Etymologia wywodzi sie z praindoeuropejskiego *neigw- ('myc, oczyszczac') przez pragermanskie *nikwiz — kanoniczne slownictwo staroangielskiego nicor, staronordyckiego nykr i staro-wysoko-niemieckiego nihhus. Decydujacy kanon tekstowy to linia 422 Ksiegi 1 i linia 1427 Ksiegi 2 staroangielskiej epopei Beowulf (Beowulf) anonimowego autora z VIII-X wieku — potwory wodne 'nicras' w jeziorze, gdzie bohater Beowulf walczy z matka Grendela mieczem Hrunting — decydujace pochodzenie kanonu germanskiego, a kanon bajki 79 Nikse z Mlynskiego Stawu (Die Nixe im Teich) z Kinder- und Hausmaerchen niemieckich braci Grimm (Jakub i Wilhelm) z 1812-1815 r. to decydujacy kanon niemieckiego bajkowego Nixa XIX wieku. Wiersz z 1779 r. Rybak (Der Fischer) niemieckiego poety Johanna Wolfganga von Goethego (1749-1832) i wiersz z 1824 r. Lorelei (Die Loreley) niemieckiego poety Heinricha Heinego (1797-1856) ustanowily niemiecki romantyczny poetycki kanon Nixa XIX wieku, a opera Rusalka czeskiego kompozytora Antonina Dvoraka (1841-1904), prawykonana 31 marca 1901 r. w Teatrze Narodowym w Pradze, to decydujacy muzyczny kanon slowianskiego kanonu Nixa.

Nereida · Ciquel · Endairon — Wyższy Duch Wody

Nereida (greckie Nereis, liczba mnoga Nereides, angielskie Nereid) to kanoniczna ikonograficzna postac piecdziesieciu siostr nimf morskich (nimfa) urodzonych dla boga morza Nereusa (Nereus, 'mokry') i Okeanidy Doris (Doris) z mitologii greckiej. W klasyfikacji nimf — Najada (slodka woda), Okeanida (ocean), Nereida (slone morze), Driada (drzewo), Oreada (gora) — Nereida jest decydujacym kanonem slonego morza, a decydujacy kanon tekstowy to kanon linii 240-264 Teogonii (Theogonia) greckiego poety Hezjoda (Hesiodos) z ok. 700 p.n.e. — nazywajacy wszystkie piecdziesiat Nereid — decydujacy kanon. Najdecydujacy homerycki kanon to kanon linii 35-64 Ksiegi 18 Iliady greckiego poety Homera (Homeros) z VIII wieku p.n.e. — gdy Nereida Tetyda (Thetis), matka bohatera Achillesa, oplakuje smierc przyjaciela swojego syna Patroklesa, trzydziesci trzy siostry Nereidy wynurzaja sie z glebokomorskiej jaskini, aby ja pocieszyc — decydujaca kanoniczna scena greckiej epopei, a najdecydujacy kanon wizualny to obraz z ok. 1512 r. Triumf Galatei (Trionfo di Galatea) wloskiego renesansowego malarza Rafaela (Raffaello Sanzio da Urbino, 1483-1520) — w posiadaniu Villa Farnesina w Rzymie — decydujace kulminacyjne dzielo renesansowego kanonu wizualnego Nereidy.

Undine — Pośredni Duch Wody

Undyna (lacinskie Undina, niemieckie Undine, angielskie Undine) to decydujacy kanoniczny duch wody (Aqua) wsrod czterech duchow-elementow (Elemental Spirits) w posmiertnym lacinskim traktacie z 1566 r. Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (Liber de Nymphis, Sylphis, Pygmaeis et Salamandris) szwajcarskiego lekarza-alchemika Paracelsusa (Theophrastus Bombastus von Hohenheim, 1493-1541). Etymologia to kanoniczne slownictwo paracelsusowskiego ukucia Undina wywodzace sie z lacinskiego unda ('fala, falowanie'), a decydujaca kanoniczna ikonografia przedstawia ja jako piekna ludzka kobieca postac — zamieszkujaca w slodkiej wodzie, takiej jak wodospady, jeziora i zrodla — pierwotnie bez duszy, ale zdobywajaca ja poprzez malzenstwo z czlowiekiem. Decydujacy kanon literacki to nowela Undyna (Undine) z 1811 r. niemieckiego autora romantycznego Friedricha de la Motte Fouquego (1777-1843) — decydujacy romantyczny tragiczny kanon, w ktorym Undyna, ktora zdobywa dusze poprzez malzenstwo z ludzkim rycerzem Huldbrandem (Huldbrand), dochodzi do smierci przez zdrade swojego meza — a opera Undyna prawykonana w Krolewskim Teatrze w Berlinie 3 sierpnia 1816 r. przez E. T. A. Hoffmanna (E. T. A. Hoffmann, 1776-1822) — z librettem samego Fouquego — to decydujacy kanon niemieckiej romantycznej opery. Balet Undyna niemieckiego kompozytora Hansa Wernera Henzego (1926-2012), prawykonany w Royal Opera House Covent Garden w Londynie 27 pazdziernika 1958 r. (choreografia Frederick Ashton, z Margot Fonteyn jako Undyna), to decydujacy kanon baletu XX wieku.

Naga · Ludzie-węże — Mityczne półludzkie, półwężowe istoty

Naga (sanskryckie nāga, waz) to poldyboski waz indyjskiej i poludniowo-wschodnio-azjatyckiej mitologii, przedstawiany jako hybryda czlowieka i kobry: ludzki tulow u gory, ogromny wezowy korpus zwiniety u dolu, czesto zwienczony kilkoma kapturami. Nagowie strzega rzek, jezior, studni i podziemnej krainy Patala, sprowadzaja monsuny i gromadza skarby w wysadzanych klejnotami podziemnych palacach. W hinduizmie Wisznu spi na kosmicznym wezu Szeszy posrodku oceanu mleka; Sziwa nosi Wasukiego owinietego wokol szyi. W buddyzmie krol nagow Muczalinda oslonil swiezo oswieconego Bude przez siedem dni swoimi siedmioma kapturami. W dzajnizmie dwudziesty trzeci Tirthankara Parsiwanatha zawsze pojawia sie z nagowa aureola o siedmiu glowach. W Kambodzy, Tajlandii i Laosie wielogluowe balustrady nagow flankuja kazda swiatynna schodow.

Charybda · Morski potwór — Pożerający wir

Olbrzymi morski potwor z greckiej mitologii, zamieszkujacy ciesnine Mesynska miedzy Sycylia a Polwyspem Apeninskim. W pozniejszej tradycji corka Posejdona i Gai, zostala zmieniona w stwora gniewem Zeusa; trzy razy dziennie wciaga czarne morze w olbrzymi wir i wyrzuca je z powrotem, polykajac kazdy statek i istote, ktora znajdzie sie w poblizu. W ksiedze XII Odysei Homera (ok. VIII w. p.n.e.) Odyseusz musi przeplynac miedzy Charybda a szescioglowa Scylla na przeciwleglej skale; z tej proby pochodzi polskie wyrazenie 'miedzy Scylla a Charybda' dla dylematu bez wyjscia.

Tiamat (akadyjskie Tiamat, od tiāmtum, morze) to najstarsza smocza bostwo jednego siedzenia, polozone w siedmiu tabliczkach babilonskiej epopei stworzenia Enūma Eliš, ktora zajela swoje miejsce okolo XII wieku przed Chrystusem, matka pierwotnego chaosu, ktora personifikuje slona wode. Wraz ze swoim towarzyszem Apsû (slodka woda) tego samego siedzenia stala przed kazdym siedzeniem kosmosu w tym samym siedzeniu, a z pary dwoch siedzen narodzil sie kazdy bog jednego siedzenia. Lecz gdy bogowie pozniejszych siedzen uczynili halas, ktory zlamal pokoj tego samego siedzenia, a Apsû, szukajac ich zniszczenia, zostal sam zabity przez Ea, Tiamat w tym samym siedzeniu wzniosla wielki gniew jednego ciosu, postawila Kingu jako generala jednego siedzenia i poprowadzila armie jedenastu potworow, Mushhushshu (smoka-weza), Ushumgallu (wielkiego lwa-smoka), Bashmu (rogatego weza), ludzi-skorpionow, ludzi-ryb i ludzi-bykow, do wielkiej walki z nowymi bogami jednego siedzenia. Na koncu jednego siedzenia bog burzy Marduk rozszczepil jej cialo na dwoje w tym samym siedzeniu, uczynil niebo z jednej polowy i ziemie z drugiej, a z jej dwoch oczu poplynely dwie wielkie rzeki jednego siedzenia, Tygrys i Eufrat.

Wrytra (sanskryckie Vṛtra) to najpotezniejszy zly smok-waz wedyjskiej mitologii indyjskiej i najstarszy kanoniczny przyklad indoeuropejskiego motywu Chaoskampf (bog burzy kontra wielogłowy waz) w zachowanym korpusie tekstowym. Sanskryckie imie wywodzi sie od czasownikowego rdzenia vṛ ('okryc, zamknac'), czyli 'ten, ktory otacza, ten, ktory wstrzymuje'. Wrytra przedstawiany jest jako wielki beznogi waz (ahi, 'waz') albo zwiniety w pierscienie gora. Jego centralna rola to wcielenie suszy: oplatajac swoim cialem siedem wielkich rzek (Sapta Sindhu) subkontynentu indyjskiego, trzyma wody w niewoli i przynosi ludzkosci pragnienie i smierc. Mieszka wewnatrz dziewiecdziesieciu dziewieciu wspolsrodkowych twierdz (pura). Jego wiecznym wrogiem jest bog gromu Indra; pojedynek Indry z Wrytra to centralna bitwa korpusu wedyjskiego, najpelniej opowiedziana w Rigwedzie 1.32 — Indra otrzymuje wadzre ('piorun' lub 'diamentowa maczuge') wykuta przez boskiego kowala Tvaṣṭṛ, lamie dziewiecdziesiat dziewiec twierdz i rozcina glowe Wrytry; siedem rzek uwiezionych w ciele Wrytry wytryska i ozywia subkontynent. W pozniejszych opowieściach hinduskich (Mahābhārata, Bhāgavata Purāṇa) Wrytra zostaje przepisany jako brat Viśvarūpy, syna Tvaṣṭṛ, pierwotnie przyjaciel Indry, zabity boska zdrada, co obciaza Indre grzechem brahmahatyā ('zabicia braminowca').

Chinski long to archetyp smoka wschodnioazjatyckiego, zrodlo, z ktorego pochodza koreanski cheongnyong, japonski ryu i wietnamski long. Jego obraz biegnie nieprzerwanie od neolitu — jadeitowy smok w ksztalcie litery C kultury Hongshan (ok. 3500-3000 p.n.e., wykopany w 1971 w Ongniud w Mongolii Wewnetrznej, dzis dobro kultury pierwszej klasy w Narodowym Muzeum Chin w Pekinie) i smok z muszli mozaikowych z Xishuipo w Puyang (kultura Yangshao, ok. 5300 p.n.e., wykopany w 1987) — az do 'Shuowen Jiezi' Xu Shena (100 n.e.), ktore definiuje smoka jako 'wodza zwierzat luskowatych', do 'Qianfu Lun' Wang Fu z konca dynastii Han, ktore po raz pierwszy kodyfikuje dziewiec podobienstw (rog jelenia, glowa wielblada, oczy zajaca, szyja weza, brzuch malza, luski karpia, szpony orla, podeszwy tygrysa), i do 'Bencao Gangmu' Li Shizhena (1578). Piecio-palczasta lapa, cesarski monogram, zostala ustalona ediktem rytualnym cesarza Hongwu w 1393 roku i zachowana do konca Qing; ksiazeta ograniczeni byli do czterech palcow, plebeje do trzech. Long uporzadkowany jest w systemie pieciu kolorow kierunkow — Lazurowy (Wschod), Bialy (Zachod), Cynobrowy (Poludnie), Czarny (Polnoc), Zolty (Centrum) — i uchodzi za przynoszacego deszcz, wladce rzek i wcielenie sprawiedliwosci kosmicznej; to jedyne mityczne stworzenie w cyklu dwunastu zwierzat, a dziecko urodzone w roku Smoka dzieli cesarskie auspicjum.

Imugi to koreanski 'niedokonczony smok', ogromny waz, ktory musi przetrwac tysiac lat asketycznej praktyki w gornych stawach, pod wodospadami i w ukrytych jaskiniach, gromadzac zasluge moralna, zanim zdobedzie perle spelnienia zyczen (yeouiju) i wzniesie sie jako prawdziwy smok. Przedstawiany jest jako waz o niezwykle grubych luskach i ogromnych rozmiarach, z zalazkami dwoch malych rogow na czole; ten sam obraz powraca w opowiesciach zbieranych w prowincjach Pyongan Poludniowy, Gangwon i Jeolla Poludniowy. Najwczesniejsza koreanska wzmianka tekstowa to 'Sun-o-ji' Hong Man-jonga (1678), a najpelniejszym zrodlem sa badania terenowe Son Jin-taea (1900-1950?) wydane jako 'Badania nad opowiesciami ludowymi Korei' (1947) oraz dwunastotomowa 'Kolekcja koreanskich opowiesci ustnych' Im Seok-jaea (Pyongminsa, 1987-1993), klasyfikujaca ponad dwiescie opowiesci o imugi w typach 'imugi i panna' oraz 'smoczy staw'. 'Standardowy slownik jezyka koreanskiego' definiuje imugi jako 'wielkiego weza, ktoremu nie udalo sie zostac smokiem', a koreanski folklor odczytuje go jako poloczenie chinskiego jiao i rodzimych kultow wezowych. Wspolczesne odczytania pojawiaja sie w manhwie 'Kraina wiatru' (Kim Jin, od 1992), w blockbusterze 'D-War' (2007, rezyseria Shim Hyung-rae) i w manhwie 'Myojin Imugi' (Jeong Ju-yeon, 2014).

Yong koreanski to rodzimy smok Korei, zyczliwa bostwo wodne zajmujace odrebne miejsce w tradycji smoka Dalekiego Wschodu. Przedstawiany jest z dlugim, wezowatym cialem, rozgalezionym porozem jelenia, luskami karpia, szponami jastrzebia, podeszwami tygrysa i — co najbardziej rozstrzygajace — czterema palcami na kazdej lapie, oznakowaniem koreanskiej rangi pomiedzy pieciopalczastym chinskim cesarskim longiem a trzypalczastym japonskim ryu. Najwczesniejsze zapisy to fragmenty o bostwach-smokach w 'Samguk Yusa' (1281) mnicha Iryeona, ksiega I 'Dziwne sprawy', zwlaszcza wpisy o Dongmyeongu, krolu Suro i krolu Munmu, oraz ikonografia smoka na konskach dachowek z Baekje i Silla z V-VI wieku. W micie koreanskim yong to postac, ktora imugi przyjmuje po tysiacu lat ascezy, gdy wreszcie zdobywa perle spelnienia zyczen (yeouiju). Obraz przewija sie w krolewskim plaszczu smoka (gollyongpo) krola Jeongjo (panowal 1776-1800, Narodowe Muzeum Palacowe Korei) i w dwoch zlotych smokach na suficie tronowym sali Geunjeongjeon palacu Gyeongbokgung (zalozony 1395, odbudowany 1865); jest antyteza zlosliwego smoka zachodniego — dobry, hojny i przynoszacy deszcz dla pol.

Lazurowy Smok (chinski 'Qinglong', koreanski 'Cheongnyong', japonski 'Seiryu') to wschodni straznik wschodnioazjatyckich Czterech Symboli (sasin / Sishen), niebianski smok wschodu, wiosny, fazy Drewna piecu zywiolow i koloru zielono-niebieskiego. System — Lazurowy Smok wschodu, Bialy Tygrys zachodu, Cynobrowy Ptak poludnia, Czarny Zolw polnocy — zostal skodyfikowany za dynastii Han, w szczegolnosci w 'Huainanzi' (ok. 139 p.n.e.) Liu Ana i w 'Lunheng' (ok. 80 r. n.e.) Wang Chonga, i jednoczy siedem domow ksiezycowych wschodniego kwadrantu (Jiao, Kang, Di, Fang, Xin, Wei, Ji). Wizualnie Lazurowy Smok odroznia sie od cesarskiego zoltego longa szczuplejszym, bardziej wezowatym cialem, zielono-niebieskimi luskami, rozgalezionym porozem jelenia i luskami karpia; jest kanoniczna ilustracja zasady geomantycznej, ze smok wschodu strzeze lewej strony osady. Najlepiej zachowane wczesne przedstawienia to wschodnie sciany grobowcow Goguryeo w Gangseo Daemyo i Gangseo Jungmyo (koniec VI w., Pyongan Poludniowy, Korea Polnocna) oraz grobowiec Kitora we wsi Asuka, prefektura Nara (koniec VII - poczatek VIII w., uznany za skarb narodowy Japonii w 1998 roku). Lazurowy Smok daje takze nazwe rezydencji prezydenckiej Cheongwadae w Korei ('dom zielonych dachowek', zbudowany w 1939 roku) i czuwa nad brama Wschodnich Kwiatow (Donghuamen) Zakazanego Miasta, ukonczona w 1420 roku.

Ryū to smok japonski, potomek chinskiego longa sprowadzonego w VI wieku wraz z buddyzmem i stopionego z rodzimymi kultami wezowymi i wodnymi. Jego najbardziej widocznym znakiem jest liczba palcow u stop: trzy, czyli najnizszy stopien w hierarchii smokow dalekowschodnich, w przeciwienstwie do pieciu palcow chinskiego smoka cesarskiego i czterech smoka koreanskiego. Najslawniejszy ryū to Yamata-no-Orochi, osmiogłowy i osmiogonny olbrzymi waz zapisany w Kojiki (712, zredagowanym przez Ō no Yasumaro) i Nihon Shoki (720); pokonuje go bog burzy Susanoo-no-Mikoto, upiwszy go sake, a z jego ogona wydobywa miecz Kusanagi-no-Tsurugi, jedno z trzech cesarskich regaliow. Krol-smok Ryūjin wlada morzem i burza oraz zasiada na tronie podwodnego palacu Ryūgū-jō, do ktorego prowadzony jest rybak Urashima Tarō. Ryū jest stalym motywem malowidel sufitowych swiatyn i sanktuariow — 'Naki-Ryū' Kanō Tan'yū (lata czterdzieste XVII w.) w Nikkō Tōshō-gū jest jego ikona — i drzeworytow ukiyo-e takich jak 'Sto widokow gory Fuji' Hokusaia (1834).

Fishfolk · Głębinowy rybolud — dzikie plemiona otchłani

Lud o luskach, pletwach i skrzelach, dzikszy i bardziej wojowniczy niz eleganccy mer-ludzie, ktory utrzymuje plemiona w ciemnych rowach i zatopionych miastach. Uzbrojony w trojzab, harpun, siec i otchlanna magie, czci starych bogow burzy i przyplywu. Postac wywodzi sie z semickiego boga-ryby Dagona (tabliczki ugaryckie z Ras Shamra, ok. 1400 r. p.n.e.), zostala przekuta przez Glebinowych H. P. Lovecrafta w 'W cieniu Innsmouth' (Visionary Publishing, 1936) i otrzymala swoj wspolczesny kanon wizualny w filmie 'Potwor z Czarnej Laguny' (Creature from the Black Lagoon, Universal Pictures, 1954); Dungeons & Dragons rozdzielilo ja na sahuagin i kuo-toa w suplemencie Greyhawk (TSR, 1975) i Monster Manual (TSR, 1977).

Merfolk · Lud morza — człowiek u góry, ryba u dołu

Lud morski o ludzkim torsie i rybim ogonie, wznoszacy krolestwa w glebiach oceanu i w koralowych miastach, obdarzony urzekajacym spiewem, oceaniczna magia i zdolnoscia oddychania pod woda. Postac jest krystalizacja swiatowej tradycji wodnych istot ludzkich: od mezopotamskiego boga-ryby Oannesa (Berossos, Babyloniaca, III w. p.n.e.) przez greckich trytonow i nereidy, japonska ningyo (Nihon shoki, 720) i basn Hansa Christiana Andersena 'Mala Syrenka' (C. A. Reitzel, Kopenhaga, 1837), az po standard fantastyki wspolczesnej ustanowiony przez Dungeons & Dragons w latach 1975-77.

Posejdon · Grecki bóg morza — Wstrząsacz ziemi i pan koni

Posejdon (starogreckie Poseidon, lacinskie Neptunus) to decydujacy kanoniczny bog morza, trzesien ziemi i koni wsrod 12 bogow olimpijskich greckiej mitologii oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac jako syn Kronosa (Kronos) i Rei (Rhea), starszy brat Zeusa (Zeus) i brat Hadesa (Hades). Etymologia greckie Poseidon to decydujace kanoniczne slownictwo jako zlozenie 'pos- (pan) i da- (ziemia)', oznaczajace 'pan ziemi', a pseudonimy Gaiechos (Gaiechos, 'wstrzasajacy ziemia'), Enosigaios (Enosigaios, 'wstrzasajacy ziemia'), Hippios (Hippios, 'koni') i Asphaleios (Asphaleios, 'bezpieczenstwa') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Teogonia (Theogony) wersy 453-491 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Kronos polyka swoje dzieci — i wersy 881-885 — decydujacy kanon, w ktorym Zeus, Posejdon i Hades podzielili niebo, morze i swiat podziemi przez losowanie. Iliada (Iliad) Ksiega 15 wersy 184-217 Homera (Homer) z okolo VIII wieku p.n.e. — decydujacy kanon protestu Posejdona przeciwko losowaniu — a Odyseja (Odyssey) Ksiega 1 wersy 20-25 — decydujacy kanon gniewu Posejdona wobec Odyseusza (Odysseus) — to decydujacy kanon heroiczno-epicki.

Afrodyta · Bogini miłości, piękna i pożądania

Afrodyta (starogreckie Aphrodite, lacinskie Venus) to bogini milosci, piekna, pragnienia i plodnosci w mitologii greckiej — decydujacy kanon, decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac urodzona z piany (aphros, piana morska) po tym, jak Kronos (Kronos) wykastrowal swojego ojca Uranosa (Ouranos) i wrzucil jego genitalia do morza. Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo greckiego aphros (piana, piana morska) — 'urodzona z piany'. Decydujacy kanon tekstowy to Teogonia (Theogony) wersy 188-206 Hezjoda (Hesiod) z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Kronos wykastrowal swojego ojca Uranosa, a genitalia wpadly do morza, piana (aphros) sie uformowala, a Afrodyta sie urodzila i wyladowala na brzegach Kypros (Kypros) lub Cytery (Kythera) — i Iliada (Iliad) Ksiega 5 wersy 311-430 Homera (Homer) z okolo VIII wieku p.n.e. — decydujacy kanon, w ktorym Diomedes (Diomedes) zranil jej nadgarstek wlocznia i zmusil ja do ucieczki — i Ksiega 14 wersy 214-221 — decydujacy kanon kestos himas (kestos himas, pas milosci) — i Odyseja (Odyssey) Ksiega 8 wersy 266-366 — decydujacy kanon romansu z Aresem (Ares) zlapanego w spizowej sieci Hefajstosa (Hephaistos). Fragment 1 Hymn do Afrodyty (Hymn to Aphrodite) Safony (Sappho) z okolo VII wieku p.n.e. i Hymny homeryckie (Homeric Hymns) Nr 5 Hymn do Afrodyty z okolo VII-VI wieku p.n.e. — decydujacy kanon poczecia Eneasza (Aineias) z miloscia Anchizesa (Anchises).

Freja · Nordycka bogini miłości, płodności, wojny i Seiðr

Freja (staronordyjskie Freyja, 'pani') to decydujaca kanoniczna bogini milosci, piekna, plodnosci, wojny, smierci i seidr (seidr, magia proroctwa i przeznaczenia) Wanow (Vanir) w mitologii nordyckiej oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac jako corka Njorda (Njord) Wanow i siostra Freyra (Freyr). Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo wywodzace sie ze staronordyjskiego freyja ('pani, dama'), a wedlug niektorych uczonych pokrewne z angielskim Friday (staroangielskie Frigedaeg) i niemieckim Freitag. Decydujacy kanon tekstowy to Edda Prozaiczna (Prose Edda) z okolo 1220 r. islandzkiego poety-historyka Snorriego Sturlusona (Snorri Sturluson, 1179-1241) wczesnego XIII wieku — rozdzialy 24 i 35 Gylfaginning (Gylfaginning) — decydujacy kanon Frei — a Skaldskaparmal (Skaldskaparmal) Eddy Prozaicznej to decydujacy kanon, a Voluspa (Voluspa), Lokasenna (Lokasenna) i Thrymskvida (Thrymskvida) Eddy Poetyckiej (Poetic Edda) rekopisu Codex Regius (Codex Regius) z okolo 1270 r. to decydujacy kanon poetycki. Po zakonczeniu Wojny Wanow-Asow (Aesir-Vanir War), przyszla do Asgardu (Asgard) jako zakladniczka pokoju, a polowa polleglych idzie do jej sali Sessrumnir (Sessrumnir) z Folkvangr (Folkvangr, 'pole zastepu'), podczas gdy tylko druga polowa idzie do Walhalli (Valholl) Odyna — decydujaca kanoniczna ikonografia.

Lewiatan · Olbrzymi morski potwór — Książę zazdrości

Lewiatan (hebrajskie Liwyāṯān, greckie Leviathan, lacinskie Leviathan) to wielki potwor morski Starego Testamentu — decydujacy kanon, demon, ktory rozwinal sie w arcyksiazecia zazdrosci w tradycji chrzescijanskiej — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac 'zwijajacego sie', wywodzaca sie z hebrajskiego 'lawah' oznaczajacego 'wic, zwijac'. Pseudonimy Liwyāṯān, Lotan (ugarycki prototyp), waz morski, przebijajacy waz i nachash bariach to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia siedmioglowego potwora chaosu morskiego Lotana (Lotan, ltn) w Cyklu Baala (Baal Cycle) z Ugarit (Ugarit) z okolo XIII wieku p.n.e. i decydujacy kanon niezwyciezonego potwora morskiego, ktorego tylko Bog mogl ujarzmic w Hiobie (Job) 41:1-34 (40:25-41:26 w tekscie hebrajskim) z okolo VI-IV wieku p.n.e. Decydujacy kanon zabicia Lewiatana w 'dzien koncowy' w Izajasza (Isaiah) 27:1, Psalmie (Psalm) 74:14 i 104:26 i decydujacy kanon Lewiatana i Behemota (Behemoth) w Talmudzie babilonskim Bava Batra (Bava Batra) 74b-75a IV-VI wieku.

Izyda · Egipska bogini magii i macierzyństwa — Bogini dziesięciu tysięcy imion

Izyda (egipskie Iset lub Aset, greckie Isis, lacinskie Isis) to bogini magii, uzdrawiania, macierzynstwa i krolestwa starozytnej mitologii egipskiej — decydujacy kanon, corka Geba (Geb) i Nut (Nut) Enneady z Heliopolis (Ennead), siostra i zona Ozyrysa (Osiris), i matka Horusa (Horus) — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Etymologia egipskiego Iset (Aset) to 'tron (throne)' — decydujacy kanon jako personifikacja tronu — a pseudonimy Aset (Aset), Auset (Auset), Weret-hekau (Weret-hekau, 'Wielka Czarodziejka'), Mut-netjeret (Mut-netjeret, 'Matka Boga') i Anima Versatilis (Anima Versatilis, 'bogini dziesieciu tysiecy imion') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Tekstow Piramid (Pyramid Texts) Unasa (Unas) Starego Panstwa 5. dynastii z okolo 2400-2300 p.n.e. i decydujacy kanon 'Izyda i sekretne imie Ra (Isis and the Secret Name of Ra)' Papirusu Turynskiego (Turin Papyrus) Nowego Panstwa z okolo 1250 p.n.e. De Iside et Osiride (De Iside et Osiride) Plutarcha (Plutarchos) z okolo 100 r. n.e. z okolo I wieku n.e. i decydujacy kanon 'bogini dziesieciu tysiecy imion' w Ksiedze 11 Metamorfoz (Metamorphoses) Apulejusza (Apuleius) z okolo 170 r. n.e.