Vritra

Pochodzenie

Bezposrednim zrodlem tekstowym jest Rigweda (zlozona okolo 1500-1200 p.n.e. przez plemiona indo-aryjskie osiadle w Pendzabie), w ktorej pojedynek Indry z Wrytra rozsiany jest w Mandalach 1, 2, 3, 4, 6 i 10; najpelniejszy opis bitwy znajduje sie w Rigwedzie 1.32, w pietnastu wierszach, czesto zwanym samym sednem wedyjskiej himnologii do Indry. Mitologia porownawcza klasyfikuje ten epizod jako najstarszy zachowany przypadek indoeuropejskiego Chaoskampfu — Indra kontra Wrytra, grecki Zeus kontra Tyfon, nordycki Thor kontra Jörmungandr, mezopotamski Marduk kontra Tiamat, hetycki Teszub kontra Iluyanka — klasyfikacja doprecyzowana przez Georges'a Dumézila (1898-1986) w 'Ouranós-Váruna' (1934) i 'Loki' (1948) oraz przez Calverta Watkinsa (1933-2013) w 'How to Kill a Dragon: Aspects of Indo-European Poetics' (Oxford University Press, 1995). Pozniejsza transformacja hinduska — zabicie Viśvarūpy, syna Tvaṣṭṛ, i wynikajacy z tego grzech brahmahatyā Indry — pojawia sie w Mahābhāracie (I-IV w. n.e.), w Bhāgavata Purāṇa (VIII-X w.) i w Viṣṇu Purāṇa.

Cechy

• Wielki beznogi waz (ahi) albo zwinieta w pierscienie gora
• Sanskryckie imie 'ten, ktory otacza, ten, ktory wstrzymuje' (od rdzenia vṛ, 'okryc')
• Wcielenie suszy, trzymajacy siedem rzek (Sapta Sindhu) wiezniami w swoim ciele
• Mieszka wewnatrz dziewiecdziesieciu dziewieciu wspolsrodkowych twierdz (pura)
• Wieczny przeciwnik Indry; kanoniczny przyklad Chaoskampfu boga burzy z wezem
• Zabity wylacznie przez boska wadzre Indry, ze slabym punktem w glowie

Opowieści

Mit Wrytry pierwotnie sluzyl jako wedyjskie wyjasnienie suszy i monsunow na subkontynencie indyjskim, a dzis stoi w mitologii porownawczej Dumézila i Watkinsa jako najstarszy przykladowy przypadek indoeuropejskiego Chaoskampfu. Wspolczesne pochodne obejmuja bossow Wrytre w serii 'Megami Tensei' Atlusa oraz grywalna postac Wrytre w 'Smite' (2014) Hi-Rez Studios.

Słabość

Decydujacym slabym punktem Wrytry jest jego glowa, wrazliwa tylko na boska wadzre wykuta przez Tvaṣṭṛ. Dziewiecdziesiat dziewiec wspolsrodkowych twierdz jest grozne, lecz pozniejszy wariant Mahābhāraty wyjasnia, ze Indra wszedl o zmierzchu przez piane — ani woda, ani lad, ani dzien, ani noc, ani czlowiek, ani zwierze — by obejsc zabezpieczenia.

Znaczenie kulturowe

Mit odczytywany jest w mitologii porownawczej jako najstarszy kanoniczny przyklad indoeuropejskiego motywu Chaoskampf (bog burzy kontra waz), z paralelami w greckim Zeusie kontra Tyfon, nordyckim Thorze kontra Jörmungandr, mezopotamskim Marduku kontra Tiamat i hetyckim Teszubie kontra Iluyanka. Uznawany jest za zalozycielskie mityczne wyjasnienie suszy i deszczu w tradycji indo-aryjskiej.

W popkulturze

Rigweda 1.32 (ok. 1500-1200 p.n.e.), hymny do Indry-Wrytry w Mandalach 1, 2, 3, 4, 6 i 10 Rigwedy, Udyoga Parva Mahābhāraty (I-IV w. n.e.), Bhāgavata Purāṇa (VIII-X w.), 'Ouranós-Váruna' (1934) i 'Loki' (1948) Georges'a Dumézila, 'How to Kill a Dragon' Calverta Watkinsa (Oxford University Press, 1995), Wrytra z serii 'Megami Tensei' Atlusa oraz Wrytra w 'Smite' (2014) Hi-Rez Studios.

Ciekawostki

Udyoga Parva Mahābhāraty opowiada, ze po zabiciu Wrytry Indra byl tak przygnieciony grzechem brahmahatyā, ze ukryl sie na dlugo wewnatrz lodygi lotosu — fragment ten jest czesto cytowany jako zalozycielski przypadek motywu 'winy bohatera' w mitologii indyjskiej. Wadzra zostala pozniej wchlonieta do ikonografii buddyjskiej jako symbol niezniszczalnosci i przebudzenia, dostarczajac wzorzec rytualnego berla nadal uzywanego w buddyzmie tybetanskim.