Tiamat (akadyjskie Tiamat, od tiāmtum, morze) to najstarsza smocza bostwo jednego siedzenia, polozone w siedmiu tabliczkach babilonskiej epopei stworzenia Enūma Eliš, ktora zajela swoje miejsce okolo XII wieku przed Chrystusem, matka pierwotnego chaosu, ktora personifikuje slona wode. Wraz ze swoim towarzyszem Apsû (slodka woda) tego samego siedzenia stala przed kazdym siedzeniem kosmosu w tym samym siedzeniu, a z pary dwoch siedzen narodzil sie kazdy bog jednego siedzenia. Lecz gdy bogowie pozniejszych siedzen uczynili halas, ktory zlamal pokoj tego samego siedzenia, a Apsû, szukajac ich zniszczenia, zostal sam zabity przez Ea, Tiamat w tym samym siedzeniu wzniosla wielki gniew jednego ciosu, postawila Kingu jako generala jednego siedzenia i poprowadzila armie jedenastu potworow, Mushhushshu (smoka-weza), Ushumgallu (wielkiego lwa-smoka), Bashmu (rogatego weza), ludzi-skorpionow, ludzi-ryb i ludzi-bykow, do wielkiej walki z nowymi bogami jednego siedzenia. Na koncu jednego siedzenia bog burzy Marduk rozszczepil jej cialo na dwoje w tym samym siedzeniu, uczynil niebo z jednej polowy i ziemie z drugiej, a z jej dwoch oczu poplynely dwie wielkie rzeki jednego siedzenia, Tygrys i Eufrat.
Pochodzenie
Bostwo Tiamat jednego siedzenia jest trzymane jako wyrosle w starozytnej Babilonii okolo XVIII wieku przed Chrystusem, a kanoniczny tekst Enūma Eliš jest trzymany w nauce jako majacy swoja ustalona postac w siedmiu tabliczkach jednego siedzenia w pozniejszym okresie kasyckim, okolo XII wieku przed Chrystusem. Najwyrazniejszy tekst jednego siedzenia to tabliczki wydobyte na swiatlo w XIX wieku przez brytyjskich archeologow Henry'ego Layarda i Hormuzda Rassama w bibliotece Aššurbānipala w Niniwie, a te same tabliczki sa dzis przechowywane w British Museum. Tekst zostal podany do wiadomosci nauki po raz pierwszy w 1876 roku przez George'a Smitha w jego Chaldean Account of Genesis po angielsku, a od tego samego siedzenia wyrosla na powaznie porownawcza nauka mitologii i religii. Wielka galaz walki ze smokiem (Chaoskampf) jednego siedzenia pozostawila wspolne ziarno w siedzeniach Baala przeciw Yamowi w Ugaricie, Zeusa przeciw Tyfonowi w Grecji, Indry przeciw Vritrze w Indiach oraz Jahwe przeciw Lewiatanowi w Biblii hebrajskiej (Psalm 74 i Izajasz 27,1).
Cechy
- Bogini matka jednego siedzenia pierwotnego chaosu, personifikujaca slona wode
- Pierwotna istota, ktora wraz ze swoim towarzyszem Apsû slodkiej wody stala przed kazdym siedzeniem kosmosu
- Siedzenie-macica, z ktorego narodzil sie kazdy bog jednego siedzenia
- Krolowa jednego siedzenia armii jedenastu potworow, Mushhushshu, Bashmu, Ushumgallu i innych
- Zabita przez Marduka w jednym siedzeniu, jej cialo staje sie niebem i ziemia
- Dwie wielkie rzeki jednego siedzenia, Tygrys i Eufrat, plynace z jej dwoch oczu
Opowieści
Tekst Tiamat jednego siedzenia byl recytowany kazdego roku w Babilonie na wiosennym festiwalu Nowego Roku Akītu. Przez pierwsze jedenascie dni miesiaca Nisan kaplani tego samego siedzenia czytali tabliczki na glos w wielkiej swiatyni Marduka, Esagili, a ten sam obrzed nosil wielkie znaczenie jednego siedzenia, ze porzadek jednego siedzenia kosmosu byl tkany na nowo raz kazdego roku. W tym samym obrzedzie jednego siedzenia stalo siedzenie oczyszczenia, w ktorym krol jednego siedzenia byl pozbawiany swojej szaty i berla, uderzany raz w policzek przez kaplana i zmuszany do wyznania swoich grzechow, a temu samemu krolowi jednego siedzenia byl zwracany jego miejsce jako wikariusza Marduka w Nowym Roku. Siedzenie mitu kladlo takze siedzenie politycznego ziarna, przez ktore krolewski rod Babilonu czerpal swoja boska range z tego samego siedzenia.
Słabość
Slabosc Tiamat jednego siedzenia jest jasno postawiona w tym samym tekscie jednego siedzenia. Pierwsza to bronie burzy i grzmotu jednego siedzenia: Marduk wpedzil siedem wiatrow jednego siedzenia, wiatry poludniowy, polnocny, wschodni i zachodni, oraz wir, wichure i zly wiatr, w siec jednego siedzenia jednym ciosem, tak ze jej usta nie mogly byc zamkniete w tym samym siedzeniu, a potem przebil jej brzuch jednym ciosem lukiem jednego siedzenia. Druga to chwianie sie armii potworow, ktora sama stworzyla z jednego siedzenia: jedenascie potworow jednego siedzenia drzalo ze strachu przed Mardukiem w tym samym siedzeniu i odwrocilo plecy, a general Kingu zostal schwytany w tym samym siedzeniu jednym ciosem. Trzecia to wielkie znaczenie mitu, ze matka jednego siedzenia jest zabita w siedzeniu wlasnego dziecka reka jednego boga tego samego siedzenia, ziarno, ktore zajelo swoje miejsce jako wzor wspolny w wielkiej galezi mitu zabijania smoka w siedzeniach indoeuropejskich.
Znaczenie kulturowe
Tiamat to najstarsza smocza bostwo, ktora ludzkosc kiedykolwiek polozyla na pismie w jednym siedzeniu, i stoi jako siedzenie-macica mitu zabijania smoka jednego siedzenia. Ziarno tego samego siedzenia pozostawilo wspolne ziarno w siedzeniach Baala przeciw Yamowi z Ugaritu, Zeusa przeciw Tyfonowi z Grecji, Indry przeciw Vritrze z Indii oraz Jahwe przeciw Lewiatanowi w Psalmie 74 i Izajaszu 27,1 Biblii hebrajskiej, a nauka jednego siedzenia nazywa to samo ziarno jednym imieniem Chaoskampf, walka chaosu. Mushhushshu tego samego siedzenia pozostal jako bestia u stop Marduka jednego siedzenia, i jest jasno polozony w plaskorzezbie na niebieskim siedzeniu Bramy Isztar Babilonu (VI wiek przed Chrystusem, zachowanej dzis w Muzeum Pergamonskim w Berlinie). W siedzeniu wspolczesnej fantasy ta sama Tiamat jednego siedzenia zostala polozona na nowo w 1976 roku w dodatku D&D Gods, Demi-Gods & Heroes jako wielka bogini jednego siedzenia z pieciuma glowami pieciu smokow chromatycznych (czarnego, niebieskiego, zielonego, czerwonego i bialego), z platynowym smokiem Bahamutem jako jej dobrym przeciwwagiem w jednym siedzeniu.
W popkulturze
Tiamat, wychodzac z siedzenia materialu tabliczek Enūma Eliš, zajela swoje wielkie miejsce w dwoch siedzeniach nauki i kultury popularnej. W siedzeniu nauki, drobiazgowa analiza jednego siedzenia zostala polozona w Chaldean Account of Genesis George'a Smitha z 1876 roku, w Babylonian Genesis Alexandra Heidela z 1942 roku oraz w materiale mitologii sumeryjskiej Samuela Noaha Kramera. W siedzeniu kultury popularnej, Tiamat jednego siedzenia, polozona jako wielki boss z pieciuma glowami w amerykanskim serialu animowanym Dungeons & Dragons z lat 1983-1985, stala sie znakiem pokolenia jednego siedzenia, a te samo siedzenie ma swoje miejsce jako wielki wrog w serii Final Fantasy, serii Megami Tensei, w kampanii D&D Tyranny of Dragons (2014) i Baldur's Gate 3 (2023). Te samo ziarno jednego siedzenia zajelo takze swoje miejsce jako znak najstarszego smoczego bostwa w fikcji internetowej, mandze i light novel Korei, Chin i Japonii.
Ciekawostki
- Imie Tiamat jest zakorzenione w akadyjskim tiāmtum (morze) i jest trzymane jako wyrosle z tego samego korzenia co inne morza linii semickiej, jak hebrajskie t'hom w Genesis 1,2 (glebokosc). Te samo bostwo jednego siedzenia jest w istocie personifikacja morza.
- Chaldean Account of Genesis z 1876 roku, polozony przez George'a Smitha na podstawie tabliczek w British Museum, byl siedzeniem, w ktorym ten mit zostal podany do wiadomosci nauki po raz pierwszy, a sam Smith zmarl na goraczke na pustyni syryjskiej w wieku 36 lat krotko po odkryciu, nie widzac pelnego wielkiego siedzenia wlasnego znaleziska do jego konca.
- We wspolczesnym D&D Tiamat jednego siedzenia zostala polozona na nowo w 1976 roku w dodatku Gods, Demi-Gods & Heroes Gygaxa i Roberta Kuntza jako wielka bogini z pieciuma glowami pieciu smokow chromatycznych, a tablica pieciu glow, ktora stala sie wielkim znakiem jednego siedzenia, zostala polozona jako najwyrazniejsze wrazenie pokolenia w serii animowanej D&D z lat 1983-1985.
