Yuki-onna

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie japonskiej rdzennej wiary gorskiej z folklorem smiertelnego mrozu (toshi) regionow obfitych opadow sniegu. W Tohoku, Chubu i Hokkaido — gdzie spoleczne doswiadczenie podroznikow zamarzajacych na smierc w zimowych gorach bylo rzeczywiste co zime — doswiadczenie polaczylo sie z wiara w bostwo gorskie (yama-no-kami), aby ustanowic ikonografie Yuki-onna. Najwczesniejszy zapis tekstowy to Sogi Shokoku Monogatari Ksiega III, opowiesc podrozna poznomuromachskiego poety renga Sogi (1421-1502, szacowany pozny XV wiek): wysoka kobieta ubrana na bialo spotkana w gorach snieznych prowincji Echigo (obecnie prefektura Niigata) zamraza czlowieka swoim oddechem, kanoniczny zapis. W okresie Edo Yuki-onna zostala ustanowiona jako kanon wizualny w sekcji yin katalogu yokai Gazu Hyakki Yagyo Toriyamy Sekiena z 1776 r. — w bialym kimonie, z dlugimi czarnymi wlosami i blada twarza — a Miyage Iwa-toku z XVIII wieku Takai Ranzana i Yokai-ko z XIX wieku Tada Katsumiego utrwalily ja. Regionalne nazwy Yuki-onna w Japonii — Yuki-joro w Yamagata, Yuki-onba w Ibaraki, Yuki-biraki w Fukushimie, Yuki-nee w Nagano itd. — roznia sie, ale dziela ikonograficzne pochodzenie. Decydujaca nowoczesna kanonizacja jest opowiadanie Yuki-Onna w Kwaidan: Stories and Studies of Strange Things, opublikowane w Bostonie w kwietniu 1904 r. przez Lafcadia Hearna (Koizumi Yakumo): drwale Mosaku i Minokichi z prowincji Musashi (wspolczesne Tokio) spotykaja Yuki-onna w zamieci sniegu, ona zamraza starszego Mosaku, ale oszczedza mlodego Minokichiego z tabu 'nie mow nikomu o tym, co dzis widziales', a lata pozniej, gdy Minokichi zenil sie z Oyuki i wyjawia jej sekret, ona zostaje ujawniona jako Yuki-onna i znika — decydujacy kanon.

Cechy

• Biale kimono i dlugie smolisto czarne wlosy
• Blada, bezkrwista twarz i zimne niebieskie oczy
• Pojawia sie nagle w zamieci sniegu
• Zamraza ludzi na smierc chlodnym oddechem
• Ambiwalencja piekna, smutku i okrucienstwa
• Bez stop lub nie zostawia sladow (klasyczna ikonografia)

Opowieści

Sogi Shokoku Monogatari Sogi z okresu Muromachi i Gazu Hyakki Yagyo (1776) Toriyamy Sekiena z okresu Edo ustanowily literacki i wizualny kanon Yuki-onna, a Kwaidan, Yuki-Onna Lafcadia Hearna z 1904 r. ustanowil decydujacy nowoczesny kanon. Czarno-bialy film Kobieta Sniegu z 1953 r. studia Toho (rezyseria Isamu Kosugi) byl poczatkiem kanonu kinowego, a odcinek Yuki-Onna filmu antologicznego Kwaidan Masaki Kobayashiego (wydany 27 lutego 1965 r., oparty na Lafcadio Hearnie, omnibus czterech opowiadan) — z Keiko Kishi (ur. 1932) jako Yuki-onna i Tatsuya Nakadai (ur. 1932) jako Minokichi — zdobyl Nagrode Specjalna Jury na Festiwalu Filmowym w Cannes 1965 i dopelnil globalny kanon kinowy. The Strange Love (Kaiki Yukionna) Tokuma Takao z 1968 r., Yuki-onna Toshiharu Ikedy z 1980 r. i Yuki-onna Shiori Sakurai z 2017 r. sa trwalymi adaptacjami w kinie i telewizji japonskiej. Tsurara z mangi Hiroshi Shiibashi Nurarihyon's Grandson, serializowanej w Weekly Shonen Jump od 2008 r., jest kanoniczna Yuki-onna mangi japonskiej XXI wieku, a Yukimenoko (angielski Froslass) z gry wideo Nintendo Pokemon Diamond i Pearl z 2008 r. zapozyczyl ikonografie Yuki-onna.

Słabość

Slabosci Yuki-onna to: (1) cieplo i ogien — kanoniczny motyw japonski, ze topnieje i znika przed cieplem, ogniem i nadejsciem lata; (2) nadejscie wiosny — Yuki-onna z japonskiej wiary w gory sniezne jest kami zimowej gory i kanonem cyklu naturalnego, ze znika, gdy nadchodzi wiosna; (3) tabu ujawnienia sekretu — kanoniczna slabosc i ikonografia tabu w Kwaidan Yuki-Onna Lafcadia Hearna z 1904 r., w ktorym Yuki-onna naklada na czlowieka tabu sekretu ('nie mow nikomu'), a gdy czlowiek lamie tabu, ona znika lub go zabija; (4) uczucie, ktore zywi do ludzi — decydujacy tragiczny motyw japonskiego horroru w kanonie Oyuki Kwaidan Hearna, w ktorym Yuki-onna zywi uczucie do czlowieka Minokichiego, poslubia go i rodzi dzieci, ale znika w smutku po ujawnieniu sekretu; (5) swiatlo sloneczne — w niektorych kanonach regionalnych Yuki-onna jest nocna i znika wraz ze wschodem slonca; (6) czyste serce dziecka — w niektorych japonskich opowiesciach ludowych Yuki-onna okazuje litosc dziecku. W finale odcinka Yuki-Onna Kwaidan Masaki Kobayashiego z 1965 r., gdy Minokichi ujawnia sekret, Oyuki ronil smutne lzy i rozpuszcza sie w zamieci sniegu — decydujaca scena w historii kina, ktora stala sie kanonem.

Znaczenie kulturowe

Yuki-onna nie jest po prostu yokai grozy, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia japonskiej estetyki grozy, przekraczajaca japonska wiare w zimowe gory sniezne, japonologie Lafcadia Hearna, japonskie kino lat 60. XX wieku, globalna japonska mange XXI wieku i gry. Spoleczne doswiadczenie corocznych smierci z zimna w regionach obfitych opadow sniegu Tohoku i Chubu, polaczone z wiara w bostwo gorskie (yama-no-kami), skondensowalo sie w ikonografie Yuki-onna, kanoniczny przypadek japonskiej folklorystyki; Yokai-Dangi Kunio Yanagity (1875-1962) z 1942 r. analizowalo Yuki-onna jako decydujacy przypadek japonskiej folklorystyki. Kwaidan z 1904 r. Lafcadia Hearna (Koizumi Yakumo) — dzielo greckiego urodzenia irlandzkiego pisarza naturalizowanego w Japonii, ktoremu nadano japonskie imie, ktory ustalil japonski rdzenny folklor w jezyku angielskim — jest decydujacym kanonem japonologii XIX i XX wieku, a publikacja Hearna w jezyku angielskim byla decydujacym wydarzeniem, ktore przekazalo ikonografie Yuki-onna na Zachod. Nagroda Specjalna Jury Kwaidan Masaki Kobayashiego z 1965 r. na Festiwalu Filmowym w Cannes byla decydujacym wydarzeniem, przez ktore japonskie kino grozy stalo sie kanonem swiatowego kina, a film jest oceniany jako jedno z reprezentatywnych dziel zlotej ery kina japonskiego wraz z Yasujiro Ozu i Akira Kurosawa. Seria Nurarihyon's Grandson Hiroshi Shiibashi z 2008 r. (skumulowany naklad okolo 14 milionow egzemplarzy) i anime telewizyjne z lat 2010-2014 ustanowily ikonografie Yuki-onna w globalnym kanonie japonskiej mangi XXI wieku, a Yukimenoko (angielski Froslass) z Pokemon Diamond/Pearl Nintendo z 2008 r., a takze japonski film The Barber of Yoshino z 2017 r. sa przypadkami cyfrowej i kinowej adaptacji ikonografii Yuki-onna XXI wieku.

W popkulturze

• Sogi, Sogi Shokoku Monogatari (pozny XV wiek) — najwczesniejszy zapis tekstowy Yuki-onna
• Toriyama Sekien, Gazu Hyakki Yagyo (1776) — wizualny kanon Yuki-onna z Edo
• Lafcadio Hearn, Kwaidan, Yuki-Onna (1904) — decydujacy nowoczesny kanon
• Isamu Kosugi, Kobieta Sniegu (1953) — poczatek japonskiego filmu Yuki-onna
• Masaki Kobayashi, Kwaidan (1965) — globalny kanon Festiwalu Filmowego w Cannes
• Kunio Yanagita, Yokai-Dangi (1942) — japonski folklorystyczny kanon Yuki-onna
• Hiroshi Shiibashi, Nurarihyon's Grandson, Tsurara (2008) — japonski kanon mangi XXI wieku
• Nintendo, Pokemon Diamond/Pearl, Froslass (2008) — zapozyczenie Yuki-onna z gry wideo
• Anime telewizyjne Nurarihyon's Grandson (2010-2014) — globalny kanon japonskiej animacji

Ciekawostki

Sino-japonskie znaki dla Yuki-onna tlumacza sie doslownie jako 'snieg' i 'kobieta', kanoniczna japonska pisownia, ktora utrwalila sie od okresu Muromachi. Regionalne nazwy Yuki-onna w Japonii — Yuki-joro w Yamagata, Yuki-onba w Ibaraki, Yuki-biraki w Fukushimie, Yuki-nee w Nagano i tak dalej — licza okolo trzydziestu, ale dziela ten sam ikonograficzny rdzen. Kwaidan: Stories and Studies of Strange Things Lafcadia Hearna, opublikowany w kwietniu 1904 r. przez Houghton Mifflin w Bostonie, byl ostatnim dzielem opublikowanym przez Hearna piec miesiecy przed jego smiercia 26 wrzesnia tego samego roku i zawiera siedemnascie opowiadan zrekonstruowanych w jezyku angielskim z japonskich opowiesci ludowych opowiedzianych mu przez jego japonska zone Koizumi Setsuko. Kwaidan Masaki Kobayashiego, wydany 27 lutego 1965 r. — osmiomiesieczne zdjecia i czteroopowiadaniowy omnibus o dlugosci trzech godzin i jedenastu minut — zdobyl Nagrode Specjalna Jury na Festiwalu Filmowym w Cannes 1965 i zostal nominowany do Oscara dla Najlepszego Filmu Nieanglojezycznego w tym samym roku. Tsurara z mangi Nurarihyon's Grandson Hiroshi Shiibashi z 2008 r. — Yuki-onna ochroniarka rodu Nurarihyon — byla emitowana w TV Tokyo jako pierwszy i drugi sezon anime od kwietnia 2010 r. do grudnia 2011 r. Wedlug statystyk Instytutu Studiow Folklorystycznych Uniwersytetu Keio w Japonii z 2018 r., okolo 100-200 osob zamarza na smierc kazdego roku w zimowych gorach Japonii, cytowane jako statystyczna podstawa dla utrzymania sie wiary w Yuki-onna w XXI wieku.