Kappa

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie japonskiej rdzennej wiary w bostwo wody (suijin) z folklorem utoniec na rzekach i stawach. Spoleczne doswiadczenie utoniec w rzekach i stawach w calej Japonii — rzeczywiste wystepowanie wypadkow plywania dzieci kazdego lata — bylo interpretowane jako gniew bostwa wody lub psota wodnego yokai, dajac poczatek ikonografii Kappy. Najwczesniejszy zapis tekstowy to wpis 'wodny cud' (suikai) w ksiedze 40 pierwszej japonskiej kompleksowej encyklopedii Wakan Sansai Zue skompilowanej w 1712 r. przez Terajime Ryoana, ktora ustanowila kanoniczna postac Kawataro (chlopca rzeki) z pancerzem zolwiowym na plecach, misa na czubku glowy i dziobiastym pyskiem. W katalogu yokai Gazu Hyakki Yagyo Toriyamy Sekiena z 1776 r. Kappa zostal ustanowiony jako kanon wizualny — okolo dziewiecdziesieciu centymetrow wzrostu, niebieska skora, pancerz zolwiowy i plywane konczyny, miska wody na czubku glowy. Toen Shosetsu Takizawy Bakina (1767-1848) z 1809 r. skompilowal opowiesci ludowe Kappy z okresu Edo. Regionalne nazwy Kappy w Japonii licza okolo osiemdziesieciu — Kawataro w Kiusiu, Enko w Sikoku, Kawako w zachodniej Japonii, Mentsuchi w Tohoku, Medochi w Tohoku, Karapa w Kagoshimie, Kijimuna w Okinawie — roznia sie wedlug regionu, ale dziela te sama kanoniczna ikonografie. Decydujaca nowoczesna kanonizacja jest Tono Monogatari z czerwca 1910 r. Kunio Yanagity (1875-1962), kanoniczny tekst japonskiej folklorystyki: siedemnascie opowiesci ludowych o Kappie z regionu Tono prefektury Iwate, przepisane przez Sasaki Kizena (1886-1933) i zredagowane przez Yanagite. Kappa-buchi (Staw Kappy) za swiatynia Joken-ji w miescie Tono ustanowil sie jako decydujace swiete miejsce japonskiej wiary w Kappe.

Cechy

• Postura wielkosci dziecka z niebieska lub zielona skora
• Pancerz zolwiowy (kora) i plywane rece i stopy
• Miska zawierajaca wode (sara) na czubku glowy
• Traci sile, gdy woda na misce wysycha
• Kocha walke sumo i ogorki (kyuri)
• Kanoniczna postawa zawsze odplacania sie za uprzejmosc

Opowieści

Wakan Sansai Zue z 1712 r. i Gazu Hyakki Yagyo Toriyamy Sekiena z 1776 r. ustanowily wizualny kanon Kappy, Toen Shosetsu Takizawy Bakina z 1809 r. jest decydujacym kanonem opowiesci ludowych Kappy z okresu Edo, a Tono Monogatari Kunio Yanagity z 1910 r. jest decydujacym japonskim folklorystycznym kanonem Kappy. Manga Kappa no Sanpei (Sanpei Kappa) Shigeru Mizukiego (1922-2015) serializowana po raz pierwszy w 1962 r. ustanowila kanon mangi Kappy, a animacja Studio Ghibli Pom Poko (Heisei Tanuki Gassen Ponpoko, wydana 24 sierpnia 1996 r., w rezyserii Isao Takahaty, 1935-2018) zawierala Kappe. Decydujacym wspolczesnym kanonem kinowym jest film animowany Summer Days with Coo (Kappa no Ku to Natsuyasumi) Keiichi Hara (ur. 1959) z 2007 r., wydany 28 lipca 2007 r. — przyjazn miedzy Coo, dzieckiem Kappy, ktore spalo w rzece okresu Edo i obudzilo sie w nowoczesnym Tokio, a ludzkim chlopcem Koichi Uehara — decydujacy popularny kanon ikonografii Kappy XXI wieku. Film zdobyl Nagrode Publicznosci na Miedzynarodowym Festiwalu Filmu Animowanego w Annecy 2007 i Nagrode za Najlepsza Animacje na Tokyo Anime Award 2008. Japonska siec restauracji sushi na tasmie Kappa Sushi (zalozona w 1979 r.) i japonski magazyn samochodowy Kappa ustanowily ikonografie Kappy jako centralna maskotke japonskiej kultury popularnej XXI wieku.

Słabość

Slabosci Kappy to: (1) woda na misce na czubku glowy — zrodlem sily Kappy jest woda zawarta w misce (sara) na czubku, a kanoniczny japonski motyw, ze gdy ta woda wyschnie lub rozleje sie, natychmiast traci sile i zostaje podporzadkowany przez ludzi; (2) uprzejmy uklon — decydujaca kanoniczna slabosc w japonskim folklorze: gdy osoba sprawia, ze Kappa uprzejmie sie klania, Kappa, rowniez zwiazana z uprzejmoscia, klania sie wraz z nia, rozlewajac wode ze swojego czubka; (3) absolutne przestrzeganie uprzejmosci i obietnicy — kanoniczna postawa japonskiej Kappy, ze nie moze zlamac raz danej obietnicy, a motyw, ze Kappa, nie mogac zlamac swojej obietnicy z osoba, ktora okazala mu uprzejmosc, pomaga tej osobie; (4) ogorki (kyuri) — kanoniczne ulubione jedzenie Kappy; japonska opowiesc ludowa, ze rzucenie ogorka sprawia, ze Kappa uwalnia osobe, aby go zjesc; (5) zelazo i poroze jelenia — regionalny japonski kanon w niektorych obszarach, ze Kappa boi sie zelaza i poroza jelenia; (6) slina i piasek — decydujaca slabosc w kanonie Tono, ze rzucenie sliny lub piasku do miski Kappy zanieczyszcza wode w misce i oslabia Kappe. W Tono Monogatari Kunio Yanagity z 1910 r., gdy spotyka sie Kappe, po sprawieniu, by uprzejmie sie skloniL i rozlal wode ze swojej miski, Kappa zostaje podporzadkowany i pisze przysiege, ze nigdy wiecej nie bedzie wabil ludzi — narracja, ktora jest decydujacym kanonem slabosci Kappy.

Znaczenie kulturowe

Kappa nie jest po prostu yokai grozy, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia japonskiego kanonu yokai, ktory przekracza japonska rdzenna wiare w bostwo wody, folklorystyke Kunio Yanagity z 1910 r., mange Shigeru Mizukiego z lat 60. XX wieku oraz globalna japonska animacje XXI wieku i popkulturowa maskotke. Spoleczne doswiadczenie rzeczywistych wypadkow plywackiego-utoniec dzieci kazdego lata w Japonii, interpretowane jako gniew bostwa wody lub psota Kappy, zostalo skondensowane w ikonografie Kappy z socjo-historycznego doswiadczenia japonskiego spoleczenstwa wiejskiego, a Tono Monogatari Kunio Yanagity z 1910 r., kanoniczny tekst japonskiej folklorystyki, bylo decydujacym wydarzeniem, przez ktore japonska akademia XX wieku ponownie ustanowila Kappe jako kanoniczny przypadek rdzennej wiary. Kappa-buchi (Staw Kappy) za swiatynia Joken-ji w miescie Tono, prefektura Iwate, zostal wyznaczony przez japonski rzad jako niematerialne dziedzictwo kulturowe w 2010 r. (100 rocznica transkrypcji Tono Monogatari Yanagity) i jest decydujacym swietym miejscem japonskiej wiary w Kappe; kazdego roku od czerwca do wrzesnia Biuro Turystyki Miasta Tono wydaje 'Pozwolenie na Lapanie Kappy' (Kappa Hokaku Kyokasho, 220 jenow), dzieki ktoremu mozna lapac Kappe w Kappa-buchi, element niematerialnego dziedzictwa kulturowego polaczonego z japonska branza turystyczna. Summer Days with Coo Keiichi Hara z 2007 r. — zdobywca Nagrody Publicznosci na Miedzynarodowym Festiwalu Filmu Animowanego w Annecy i Nagrody za Najlepsza Animacje na Tokyo Anime Award — bylo decydujacym wydarzeniem, przez ktore ikonografia Kappy japonskiej animacji stala sie globalnym kanonem XXI wieku. Japonska siec restauracji Kappa Sushi (zalozona w 1979 r., obecnie okolo 300 sklepow w Japonii) i Kappa jako japonska postac mangi dla dzieci od lat 80. XX wieku ustanowily sie jako decydujaca maskotka japonskiej kultury popularnej XXI wieku.

W popkulturze

Terajima Ryoan, Wakan Sansai Zue (1712) — tekstowa kanonizacja KappyToriyama Sekien, Gazu Hyakki Yagyo (1776) — wizualny kanon Kappy z EdoTakizawa Bakin, Toen Shosetsu (1809) — kanon opowiesci ludowych Kappy z EdoKunio Yanagita, Tono Monogatari (1910) — decydujacy japonski folklorystyczny kanon KappyShigeru Mizuki, Kappa no Sanpei (1968) — japonski kanon mangi KappyIsao Takahata, Pom Poko (1994) — wystepowanie Kappy w GhibliKeiichi Hara, Summer Days with Coo (2007) — decydujacy globalny japonski animacyjny kanon KappyPozwolenie na Lapanie Kappy z Kappa-buchi miasta Tono (2010) — turystyka Kappy japonskiego niematerialnego dziedzictwa kulturowegoSiec restauracji Kappa Sushi (zalozona w 1979 r.) — japonska popkulturowa maskotka Kappy