Dokkaebi

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to rdzenny koreanski animizm: wiara w duchy-przedmioty, w ktorej dlugo uzywane domowe narzedzia lub miotly, mozdzierze i pogrzebacze splamione ludzka krwia staja sie dokkaebi przez bycie zamieszkanymi przez ducha, polaczona z koreanskim szamanizmem (musok) w celu utworzenia postaci. Decydujacym tekstem jest wpis Tohwanyeo i Bihyeongnang w Ksiedze Pierwszej Memorabiliow Trzech Krolestw (Samguk Yusa), skompilowanej przez mnicha Iryeona (1206-1289) w 1281 r.: dwudziesty piaty krol Silli, krol Jinji (panowal 576-579), zostal zdetronizowany i zmarl, ale jego dusza polozyla sie z dziewicza Tohwanyeo i splodzila syna, Bihyeongnanga, ktory nocnie dowodzil banda duchow dokkaebi, aby wykonywac prace na zewnatrz krolewskiego palacu, budujac most Sinwon-sa w ciagu jednej nocy i przywodzac jednego dokkaebi o imieniu Gildal do krolewskiego haremu. To jest kanoniczny koreanski zapis dokkaebi. Przypuszcza sie, ze Iryeon przepisal ustne legendy Silli w pozniej trzynastej wieku. Teksty okresu Joseon, takie jak Yongjae Chonghwa Seong Hyeona (koniec XV w.) i anonimowy Cheonggu Yadam (poczatek XIX w.), usystematyzowaly opowiesci ludowe dokkaebi, a kanoniczna ikonografia, taka jak dokkaebi-bangmangi, dokkaebi-gamtu, zapasy dokkaebi i milosc do galaretki z gryki, ustanowila sie w tradycji ustnej okresu Joseon.

Cechy

• Rodzi sie, gdy duch zamieszkuje w dlugo uzywanym przedmiocie lub w zakrwawionej miotle lub mozdzierzu
• Spelnianie zyczen przez dokkaebi-bangmangi — kanoniczna magiczna pala 'iWyloncie zloto!'
• Moc niewidzialnosci podczas noszenia dokkaebi-gamtu (czapki niewidzialnosci)
• Kapryśna natura kochajaca zapasy, psikusy i zaklady
• Kocha galaretke z gryki i wino ryzowe oraz honoruje obietnice i odplate
• Kanoniczna komiczna slabosc: zwrot w lewo w meczu zapasniczym odslania jego podatnosc

Opowieści

Ustanowiony jako centralna postac ustnych opowiesci ludowych okresu Joseon, dokkaebi stal sie centralnym motywem kanonicznych opowiesci, takich jak Heungbu-jeon, Kongjwi i Patjwi, Dokkaebi-gamtu i Starzec z Wenem. Starzec z Wenem — w ktorym dokkaebi myli wen spiewajacego starca ze zrodlem jego pieknego glosu i wynagradza go zlotem i srebrem za jego usuniecie, ale gdy chciwy sasiad nasladuje piosenke, dokkaebi rozpoznaje oszustwo i przylacza takze wen pierwszego starca do sasiada, pozostawiajac go podwojnie wenowanym — to kanoniczna pouczajaca opowiesc dokkaebi. Od lat osiemdziesiatych XX w. dokkaebi-bangmangi i dokkaebi-gamtu ustanowily sie jako kanoniczna ikonografia dziecieca w koreanskich basniach i podrecznikach szkolnych. Serial dramatyczny tvN Goblin (Dokkaebi: Samotny i Wielki Bog), emitowany od 2 grudnia 2016 r. do 21 stycznia 2017 r. (napisany przez Kim Eun-sook, w rezyserii Lee Eung-boka, z Gong Yoo jako Kim Shinem, Lee Dong-wookiem jako Kosiarzem i Kim Go-eun jako Ji Eun-tak), zreinterpretowal dokkaebi jako tragicznego bohatera zycia wiecznego, osiagajac sredni wskaznik ogladalnosci 12,8 procent i szczyt 20,5 procent — najwyzszy w historii koreanskiej telewizji kablowej — i byl emitowany w ponad stu krajach za posrednictwem Netflixa, ustanawiajac dokkaebi w globalnym kanonie tresci K. Wygral siedem kategorii na Baeksang Arts Awards 2017, w tym Najlepszy Dramat, Najlepsza Rezyseria i Najlepszy Scenariusz.

Słabość

Slabosci dokkaebi to: (1) krew konska — w folklorze koreanskim dokkaebi ekstremalnie nienawidzi krwi konskiej, a czerwone tkaniny posmarowane krwia konska lub amulety zrobione z krwi konskiej sa kanonicznymi srodkami apotropaicznymi; (2) gryka — dokkaebi kocha galaretke z gryki i makaron z gryki, ale istnieje takze motyw, w ktorym gryka rozsypana z miski sprawia, ze dokkaebi natychmiast znika; (3) zasada obietnicy i zakladu — dokkaebi jest sztywno zwiazany obietnicami raz danymi i regulami zapasow i zakladow, a wiele opowiesci ludowych wykorzystuje te sztywnosc do oszukania dokkaebi; (4) zwrot w lewo — podczas zapasow z dokkaebi zwrot w lewo odslania jego podatnosc, pozwalajac czlowiekowi triumfowac; jest to kanoniczna komiczna slabosc; (5) pianie koguta o swicie — bedac nocnym, dokkaebi znika natychmiast, gdy kogut piejе, pozostawiajac tylko miotle lub mozdzierz, w ktorym mieszkal. W serialu tvN Goblin z 2016 r. koncepcja, ze tylko panna mloda dokkaebi (Kim Go-eun jako Ji Eun-tak) moze wyciagnac miecz wbity w piersi niesmiertelnego dokkaebi Kim Shina — wspolczesna wariacja pierwotnego motywu slabosci — stala sie kanoniczna.

Znaczenie kulturowe

Dokkaebi nie jest po prostu yokai, lecz kanonem kulturowym na rozdrozu rdzennej wiary koreanskiej, tozsamosci narodowej i polityki reprezentacji japonskiego panowania kolonialnego. W okresie kolonialnym (1910-1945) japonscy uczeni utozsamili dokkaebi z japonskim oni, przedstawiajac go jako rogatego i odzianego w skore tygrysa, ikonografia, ktora byla rozpowszechniana przez ilustracje podrecznikow szkolnych z lat dwudziestych i trzydziestych XX w. i zniekształcila popularna koreanska ikonografie dokkaebi. Publikacja Badan nad koreanskimi opowiesciami ludowymi Son Jin-taego (1900-?) z 1942 r. akademicko wykazala ikonograficzna roznice miedzy koreanskim dokkaebi a japonskim oni — ze koreanski dokkaebi byl pierwotnie humanoidem bez rogow, owlosionym, kochajacym galaretke z gryki — i stoi jako kanoniczne koreanskie studium folklorystyczne. Kim Yeol-gyu (1932-2013) kontynuowal to w Mitologii Narodu Koreanskiego (1988), a Park Eun-bong w studiach folklorystycznych nad dokkaebi (1996). Globalny sukces serialu tvN Goblin z 2016 r., napisanego przez Kim Eun-sook i wyrezyserowanego przez Lee Eung-boka, byl decydujacym wydarzeniem w kanonizacji tradycji K-dramatu Hallyu, ozywiajac koreanska folklorystyczna ikonografie dokkaebi w globalnej kulturze popularnej XXI w. Inicjatywa Fundacji Dziedzictwa Kulturowego Korei z 2020 r. dotyczaca wpisania dokkaebi jako niematerialnego dziedzictwa kulturowego i wystawa specjalna Narodowego Muzeum Folklorystycznego Korei z 2023 r. poswiecona dokkaebi doprowadzily akademickie i popularne ustanowienie ikonografii dokkaebi.

W popkulturze

Iryeon, Memorabilia Trzech Krolestw (Samguk Yusa), Ksiega Pierwsza, Tohwanyeo i Bihyeongnang (1281) — najwczesniejszy zapis tekstowy dokkaebiSeong Hyeon, Yongjae Chonghwa (koniec XV w.) — wczesnojoseonska systematyzacja opowiesci ludowych dokkaebiCheonggu Yadam (poczatek XIX w.) — decydujacy kanon poznojoseonskich opowiesci ludowych dokkaebiStarzec z Wenem, tradycja ustna — kanoniczna pouczajaca opowiesc dokkaebi w okresie JoseonSon Jin-tae, Badania nad koreanskimi opowiesciami ludowymi (1942) — naukowe rozroznienie miedzy koreanskim dokkaebi a japonskim oniKim Yeol-gyu, Mitologia Narodu Koreanskiego (1988) — nowoczesny kanon folklorystyki dokkaebiSerial tvN Goblin (Dokkaebi: Samotny i Wielki Bog) (2016) — globalizacja ikonografii dokkaebi jako tresci KSwiatowe emisje Goblin na Netflixie (2017) — globalna kanonizacja ikonografii dokkaebiWystawa specjalna o dokkaebi w Narodowym Muzeum Folklorystycznym Korei (2023) — naukowe i popularne ustanowienie