Koreańska

Gumiho · Dziewięcioogoniasty lis — urzekający duch-lis Azji Wschodniej

Gumiho (koreanskie gumiho, 'lis o dziewieciu ogonach') to kanoniczna koreanska postac wschodnioazjatyckiej tradycji ducha-lisa (yohou), potwor-lis, ktory zyskuje dziewiec ogonow po przezyciu tysiaca lat. Najwczesniejszym tekstowym pochodzeniem jest Klasyk Gor i Morz (Shan Hai Jing), skompilowany w chinskim okresie Walczacych Krolestw (V do III w. p.n.e.), w ktorym region Cheonggu Sutry Poludniowych Gor jest zamieszkany przez lisa o dziewieciu ogonach, ktory 'przypomina lisa, lecz ma dziewiec ogonow, placze jak niemowle i pozera ludzi'. W Korei gumiho pojawia sie po raz pierwszy we wpisie Kim Yu-shin Ksiegi Pierwszej Memorabiliow Trzech Krolestw (Samguk Yusa) skompilowanej przez Iryeona w 1281 r. W Japonii ustanowil sie w legendzie Tamamo-no-Mae z epoki cesarza Toby (panowal 1107-1123). Powiesc o bogach i demonach Inwestytura Bogow (Fengshen Yanyi) Xu Zhonglina z poznoMingowskich Chin (skomponowana koniec XVI do poczatkow XVII w.), w ktorej malzonka Daji ostatniego krola Shang Zhou jest ujawniona jako wcielenie tysiacletniego lisa o dziewieciu ogonach, ustanowila decydujaca synteze wschodnioazjatyckiego kanonu gumiho. Korea-specyficzne cechy to (1) gromadzenie esencji zyciowej za pomoca perly lisa (hoeok), (2) motyw tabu, ze lis staje sie czlowiekiem, jesli ukrywa swoja tozsamosc przez sto lub tysiac dni, (3) konsumpcja ludzkich watrob i esencji zyciowej oraz (4) kanoniczna wizualna ikonografia koreanskiego gumiho w serii KBS Legendy Rodzinnych Stron (emitowanej 1977-2009). Serial tvN Tale of the Nine-Tailed z 2020 r. (z Lee Dong-wookiem i Jo Bo-ah) zglobalizowal koreanska ikonografie gumiho XXI w. jako kanon tresci K.

Dokkaebi · Koreański goblin — kapryśny duch psot i bogactwa

Dokkaebi (koreanskie dokkaebi) to reprezentatywny duch-yokai folkloru koreanskiego, rodzacy sie, gdy duch zamieszkuje w starym domowym narzedziu lub w miotle, mozdzierzu czy pogrzebaczu zaplamionym ludzka krwia, i jest decydujaca ikonograficzna postacia rdzennego koreanskiego animizmu. Najwczesniejszy tekst to wpis Tohwanyeo i Bihyeongnang w Ksiedze Pierwszej Memorabiliow Trzech Krolestw (Samguk Yusa), skompilowanej przez Iryeona (1206-1289) w 1281 r.: dusza zmarlego krola Jinjiego z Silli (panowal 576-579) miala cielesny stosunek z dziewicza Tohwanyeo i splodzila syna, Bihyeongnanga, ktory dowodzil banda duchow dokkaebi, aby zbudowac most w ciagu jednej nocy. Ta narracja jest kanonicznym koreanskim pochodzeniem ikonografii dokkaebi. Kanonicznymi narzedziami sa dokkaebi-bangmangi (magiczna pala spelniajaca zyczenia) i dokkaebi-gamtu (czapka niewidzialnosci), a dokkaebi kocha galaretke z gryki i wino ryzowe, lubi zapasy i psikusy oraz honoruje obietnice i odplate. Studium Badania nad koreanskimi opowiesciami ludowymi Son Jin-taego z 1942 r. wykazalo, ze dokkaebi, zanim zostal pokryty rogata ikonografia japonskiego oni w okresie kolonialnym, byl pierwotnie humanoidalna postacia bez rogow. Serial telewizyjny tvN Dokkaebi (Goblin) z 2016 r., emitowany od grudnia 2016 r. do stycznia 2017 r., zglobalizowal dokkaebi jako kanon K-dramatu.

Cheonyeo-gwisin · Duch dziewicy związanej krzywdą — koreański duch błądzący z nierozwiązanym han

Cheonyeo-gwisin (koreanskie Cheonyeo-gwisin, 'duch dziewicy') to mszczacy duch kobiety, ktora zmarla niezamezna, zywiac han (urazliwy smutek), kanoniczna ikonograficzna postac koreanskiego horroru identyfikowana przez biala szate zalobna (sobok), dlugie, rozpuszczone czarne wlosy i blada bez krwi twarz. Nazywana takze sonkaksi (zona, ktora zostala utracona), termin sklada sie z chinsko-koreanskich znakow oznaczajacych cheonyeo (dziewica) i gwisin (duch). Ikonograficzne pochodzenie tkwi w polaczeniu konfucjanskiego swiatopogladu malzenskiego i koreanskiego szamanizmu (musok) okresu Joseon (1392-1910): wiary, ze blakajaca sie dusza niezameznej kobiety wedruje w dziewieciu zrodlach (gucheon), i doktryny haewon (rozwiazanie pretensji), wedlug ktorej blakajacy sie duch osiaga nirwane tylko wtedy, gdy jego han jest rozwiazany. Decydujacym kanonem literackim jest poznojoseonska powiesc w klasycznym chinskim Historia Janghwa i Hongnyeon (Janghwa Hongnyeon-jeon) z XVII i XVIII wieku — w ktorej siostry Janghwa i Hongnyeon z Cheolsan w prowincji Pyeongan sa falszywie oskarzone przez macoche, umieraja niesprawiedliwie, staja sie Cheonyeo-gwisin i odwoluja sie do nowego magistratu Jeong Dong-u, ktory rozwiazuje ich krzywde — ustanawiajac decydujacy kanon ikonografii Cheonyeo-gwisin. Serial antologiczny telewizji KBS Legendy Rodzinnych Stron (Jeonseol-ui Gohyang) z 1977 r. ustanowil kanoniczny koreanski horror telewizyjny, a film Whispering Corridors (Yeogo Goedam) Park Ki-hyunga z 1998 r. oraz film A Tale of Two Sisters (Janghwa, Hongnyeon, z Im Soo-jung i Moon Geun-young) Kim Jee-woona z 2003 r. ustanowily globalny kanon XXI wieku ikonografii Cheonyeo-gwisin koreanskiego horroru.

Lekki pocisk starożytności

Oszczep to lekka wlocznia o dlugosci okolo 150 do 200 cm, przeznaczona do rzucania. W odroznieniu od zwyklej wloczni trzymanej do pchniecia jego drzewce jest cienkie i lekkie, a wywazenie tak ustawione, by lecial daleko i celnie. Jego najslynniejsza odmiana jest rzymski pilum, ktorego cienki trzpien z miekkiego zelaza pod grotem zaprojektowano tak, by giel sie pod wlasnym ciezarem, gdy utkwil w tarczy wroga, i trudno bylo go wyjac: tkwiacy pilum ciagnal tarcze w dol i w koncu zmuszal wroga, by ja odrzucil. Oszczep to bron uniwersalna, ktora powstala niezaleznie u cywilizacji niemal kazdego kontynentu, a zwyczajem bylo, tuz po rzucie, siegnac po miecz lub inna wlocznie i prowadzic walke dalej.

Tradycyjny strój Korei

Hanbok to reprezentatywny tradycyjny strój Korei, złożony z jeogori (kurtka) z chimą (spódnica, kobiety) lub baji (spodnie, mężczyźni). Jego estetyka tworzy płynne krzywe z prostego kroju, a kolorystyka opiera się na systemie pięciu kolorów filozofii yin-yang. Ustalony w dynastii Joseon, podlegał ścisłym regułom tkaniny, koloru i ozdób zależnie od rangi.

Imugi to koreanski 'niedokonczony smok', ogromny waz, ktory musi przetrwac tysiac lat asketycznej praktyki w gornych stawach, pod wodospadami i w ukrytych jaskiniach, gromadzac zasluge moralna, zanim zdobedzie perle spelnienia zyczen (yeouiju) i wzniesie sie jako prawdziwy smok. Przedstawiany jest jako waz o niezwykle grubych luskach i ogromnych rozmiarach, z zalazkami dwoch malych rogow na czole; ten sam obraz powraca w opowiesciach zbieranych w prowincjach Pyongan Poludniowy, Gangwon i Jeolla Poludniowy. Najwczesniejsza koreanska wzmianka tekstowa to 'Sun-o-ji' Hong Man-jonga (1678), a najpelniejszym zrodlem sa badania terenowe Son Jin-taea (1900-1950?) wydane jako 'Badania nad opowiesciami ludowymi Korei' (1947) oraz dwunastotomowa 'Kolekcja koreanskich opowiesci ustnych' Im Seok-jaea (Pyongminsa, 1987-1993), klasyfikujaca ponad dwiescie opowiesci o imugi w typach 'imugi i panna' oraz 'smoczy staw'. 'Standardowy slownik jezyka koreanskiego' definiuje imugi jako 'wielkiego weza, ktoremu nie udalo sie zostac smokiem', a koreanski folklor odczytuje go jako poloczenie chinskiego jiao i rodzimych kultow wezowych. Wspolczesne odczytania pojawiaja sie w manhwie 'Kraina wiatru' (Kim Jin, od 1992), w blockbusterze 'D-War' (2007, rezyseria Shim Hyung-rae) i w manhwie 'Myojin Imugi' (Jeong Ju-yeon, 2014).

Yong koreanski to rodzimy smok Korei, zyczliwa bostwo wodne zajmujace odrebne miejsce w tradycji smoka Dalekiego Wschodu. Przedstawiany jest z dlugim, wezowatym cialem, rozgalezionym porozem jelenia, luskami karpia, szponami jastrzebia, podeszwami tygrysa i — co najbardziej rozstrzygajace — czterema palcami na kazdej lapie, oznakowaniem koreanskiej rangi pomiedzy pieciopalczastym chinskim cesarskim longiem a trzypalczastym japonskim ryu. Najwczesniejsze zapisy to fragmenty o bostwach-smokach w 'Samguk Yusa' (1281) mnicha Iryeona, ksiega I 'Dziwne sprawy', zwlaszcza wpisy o Dongmyeongu, krolu Suro i krolu Munmu, oraz ikonografia smoka na konskach dachowek z Baekje i Silla z V-VI wieku. W micie koreanskim yong to postac, ktora imugi przyjmuje po tysiacu lat ascezy, gdy wreszcie zdobywa perle spelnienia zyczen (yeouiju). Obraz przewija sie w krolewskim plaszczu smoka (gollyongpo) krola Jeongjo (panowal 1776-1800, Narodowe Muzeum Palacowe Korei) i w dwoch zlotych smokach na suficie tronowym sali Geunjeongjeon palacu Gyeongbokgung (zalozony 1395, odbudowany 1865); jest antyteza zlosliwego smoka zachodniego — dobry, hojny i przynoszacy deszcz dla pol.

Hwanung· Koreański bóg nieba Ojciec Danguna

Hwanung (Hanja Hwanung) to niebianski bog mitologii koreanskiej — decydujacy kanon, syn Hwanina (Hwanin), niebianskiego boga, i ojciec Danguna Wanggeoma (Dangun Wanggeom) — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, ktora zstapila do swiata ludzi i zalozyla boskie miasto Sinsi (Sinsi). Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo Hwan ('jasnosc') + Ung ('samiec, bohater'), a pseudonimy Cheonwang ('Niebianski krol'), Hwanung Cheonwang (Hwanung Cheonwang), Sinung ('boski bohater') i Ungsang (Ungsang) to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Samguk Yusa (Pamietniki Trzech Krolestw) Tom 1 'Gi-i (Dziwne wydarzenia)' rozdzial 'Stary Joseon Wanggeom Joseon' z okolo 1281 r. — 7. roku krola Chungnyeola z Goryeo — autorstwa mnicha Iryeona (1206-1289) — decydujacy kanon, w ktorym nieslubny syn Hwanina, Hwanung, poprosil o rzadzenie swiatem ludzi, a jego ojciec Hwanin spojrzal w dol na gore Samwi-Taebaek (Samwi-Taebaek) i okreslil ja jako miejsce, gdzie mozna 'szeroko korzystac ludziom (Hongik Ingan)', i dal Hwanungowi trzy Cheonbuin (Pieczecie niebianskie) i 3000 zwolennikow do zstapienia. Jewang Ungi (Piesni Cesarzy i Krolow) Tom 2 Yi Seunghyu (Yi Seunghyu, 1224-1300) z 1287 r. — 13. roku krola Chungnyeola z Goryeo — to decydujacy kanon.