Ignis Fatuus

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie (1) kanonu zjawiska naturalnego zaplonu z Historii Naturalnej (Naturalis Historia, 37 ksiag ogolem, 77 n.e.) rzymskiego przyrodnika Pliniusza Starszego (Gaius Plinius Secundus, 23-79 n.e.) z I wieku i (2) ludowych tradycji will-o'-the-wisp sredniowiecznych europejskich bagien — Fens wschodniej Brytanii, polnocno-niemieckiej niziny, irlandzkich torfowisk i skandynawskich bagien. Pierwsza decydujaca tekstowa wpisana lacinskiego ignis fatuus ('gluptawy ogien') — po lacinie — ustanowila sie w historiach naturalnych Renesansu XVI wieku, a od decydujacej wpisanej w literature angielska w Akcie 3 Scenie 3 sztuki historycznej Henryk IV, czesc pierwsza brytyjskiego Williama Shakespeare'a (1564-1616) z 1597 r. — w ktorym Sir Falstaff porownuje czerwony nos Bardolpha do 'ignis fatuus or a ball of wildfire' — stalo sie kanonem w literaturze angielskiej. Decydujacy poetycki kanon to kanon linii 634-642 Ksiegi 9 epopei Raj utracony (10 ksiag ogolem w pierwszym wydaniu z 1667 r., 12 ksiag w zmienionym wydaniu z 1674 r.) brytyjskiego poety Johna Miltona (1608-1674) z 1667 r. — przedstawiajacy uwiedzenie Ewy przez Szatana w Edenie poprzez metafore 'bagiennego ignisa fatuusa, ktory wabi nocnego podroznika do stawow i bagien' — decydujacy kanon w literaturze angielskiej, a raport Royal Society z sierpnia 1670 r. brytyjskiego chemika Roberta Boyle'a (1627-1691) — ktory probowal analizy chemicznej zjawiska fosforescencji — stal sie decydujacym kanonem filozofii naturalnej. Optyka (Opticks) brytyjskiego filozofa natury Isaaca Newtona (1643-1727) z 1704 r. i odkrycie pierwiastka fosforu ('niosacy swiatlo') przez niemieckiego chemika Henniga Brandta (ok. 1630-1710) z ok. 1672 r. zostaly ustanowione jako kanon chemiczny bagiennego ignisa fatuusa.

Cechy

• Niebieska fosforescencja bagien i terenow podmoklych
• Przypuszczalny naturalny zaplon bagiennego metanu
• Widoczny tylko w ciemne noce
• Znika lub oddala sie przy zblizeniu
• Wabi podroznikow i sprawia, ze traca droge
• Znika w swietle slonecznym i silnym wietrze

Opowieści

Kanon Historii Naturalnej rzymskiego przyrodnika Pliniusza Starszego z I wieku to decydujace pochodzenie, a lacinskie ignis fatuus ustanowilo sie jako decydujaca nazwa naukowa w historiach naturalnych Renesansu XVI wieku. Decydujace kanony w literaturze angielskiej to porownanie ignisa fatuusa Sir Falstaffa w Akcie 3 Scenie 3 Henryka IV, czesci pierwszej Shakespeare'a z 1597 r. i decydujace porownanie Szatana i Ewy w liniach 634-642 Ksiegi 9 Raju utraconego Johna Miltona z 1667 r., a raport Royal Society z sierpnia 1670 r. brytyjskiego chemika Roberta Boyle'a (1627-1691) stal sie kanonem analizy chemicznej zjawiska fosforescencji. Optyka brytyjskiego filozofa natury Isaaca Newtona (1643-1727) z 1704 r. i odkrycie pierwiastka fosforu przez niemieckiego chemika Henniga Brandta (ok. 1630-1710) z ok. 1672 r. staly sie kanonem filozofii naturalnej XVII-XVIII wieku, a tradycja will-o'-the-wisp z Kinder- und Hausmaerchen niemieckich braci Grimm (Jakub i Wilhelm) z 1812-1815 r. i Rozdzial 17 Tomu 1 z 1835 r. dziela naukowego Deutsche Mythologie Jakuba Grimma usystematyzowaly decydujacy kanon germanskiego folklorycznego will-o'-the-wisp (Irrlicht). Irrlicht pojawia sie w scenie Nocy Walpurgi z Fausta I (opublikowanego w 1808 r.) niemieckiego poety Johanna Wolfganga von Goethego (1749-1832), a decydujacy nowoczesny kanon to kanon Bagien Smierci (Dead Marshes) Tomu 4 Dwoch Wiez z Wladcy Pierscieni brytyjskiego autora J. R. R. Tolkiena (1892-1973) z 1954-1955 r. — twarze umarlych wabionych przez will-o'-the-wisp — decydujacy kanon, a Will-o-Wisp z Monster Manual D&D z 1977 r. Gygaxa z TSR w USA — konsekwentny az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — to decydujacy kanon will-o'-the-wisp nowoczesnego fantasy RPG.

Słabość

Slabosci ignisa fatuusa to: (1) swiatlo sloneczne — decydujacy naturalny kanon, ze jako zjawisko naturalnej fosforescencji znika natychmiast w swietle slonecznym; (2) silny wiatr — decydujacy naturalny kanon, ze jako zjawisko zaplonu bagiennego metanu rozprasza sie w silnym wietrze; (3) silna wola — decydujacy ludowy kanon w sredniowiecznym europejskim folklorze, ze podroznik, ktory ignoruje will-o'-the-wisp z silna wola, nie traci drogi; (4) wiara — kanon w sredniowiecznym europejskim katolicyzmie, ze krzyz i wiara neutralizuja will-o'-the-wisp; (5) nie zblizanie sie — decydujaca kanoniczna ikonografia, ze will-o'-the-wisp znika lub oddala sie przy zblizeniu; (6) swiete swiatlo — kanon w kanonie Ksiegi 9 Raju utraconego Miltona z 1667 r. i kanonie Fausta I Goethego z 1808 r., ze swiete swiatlo oslabia will-o'-the-wisp; (7) zachowanie naturalnego srodowiska — srodowiskowa slabosc, ze zjawisko will-o'-the-wisp utrzymuje sie tylko wtedy, gdy zachowane jest naturalne srodowisko bagna; (8) chemiczne zrozumienie — poprzez raport Royal Society z sierpnia 1670 r. Roberta Boyle'a i odkrycie pierwiastka fosforu przez Henniga Brandta z ok. 1672 r., kanon Optyki Isaaca Newtona z 1704 r., naturalny zaplon bagiennego metanu (CH4) i fosfiny (PH3) will-o'-the-wisp stal sie kanonem filozofii naturalnej XVII-XVIII wieku, oslabiajac nadprzyrodzony kanon. Decydujacy nowoczesny kanoniczny final to decydujacy kanon Bagien Smierci Tomu 4 Dwoch Wiez z Wladcy Pierscieni Tolkiena z 1954-1955 r. — w ktorym Gollum ostrzega Frodo i Sama, aby nie patrzyli na twarze umarlych w will-o'-the-wisp.

Znaczenie kulturowe

Ignis fatuus nie jest po prostu ikona will-o'-the-wisp, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia zachodniego kanonu naturalnej fosforescencji, ktora przekracza Historie Naturalna rzymskiego Pliniusza Starszego z I wieku, Henryka IV, czesc pierwsza Shakespeare'a z 1597 r., Raj utracony Johna Miltona z 1667 r., raport Royal Society Roberta Boyle'a z 1670 r., Optyke Isaaca Newtona z 1704 r., Fausta I Goethego z 1808 r., Deutsche Mythologie Jakuba Grimma z 1835 r., Wladce Pierscieni Tolkiena z 1954-1955 r. i Will-o-Wisp z D&D z 1977 r. Lacinskie ignis fatuus — oznaczajace 'gluptawy ogien' (ignis 'ogien' + fatuus 'gluptawy') po lacinie — ustanowilo sie jako decydujaca nazwa naukowa w historiach naturalnych Renesansu XVI wieku, a porownanie Sir Falstaffa w Akcie 3 Scenie 3 sztuki historycznej Henryk IV, czesc pierwsza (prawykonana w Globe Theatre w Londynie ok. 1597 r.) brytyjskiego Shakespeare'a (1564-1616) z 1597 r. — do ignisa fatuusa lub kuli ognia — to decydujaca wpisana w literature angielska, a kanon linii 634-642 Ksiegi 9 epopei Raj utracony (10 ksiag ogolem w pierwszym wydaniu z 1667 r., 12 ksiag w zmienionym wydaniu z 1674 r.) brytyjskiego poety Johna Miltona (1608-1674) z 1667 r. — przedstawiajacy uwiedzenie Ewy przez Szatana w Edenie poprzez metafore bagiennego ignisa fatuusa — stal sie decydujacym kanonem w literaturze angielskiej. Decydujace chemiczne wydarzenie, w ktorym niemiecki alchemik Hennig Brandt (ok. 1630-1710) z Hamburga, Niemcy, z ok. 1672 r. — odkryl pierwiastek fosfor ('niosacy swiatlo') z ludzkiego moczu — a brytyjski chemik Robert Boyle (1627-1691) z Oksfordu, Wielka Brytania, w sierpniu 1670 r. — przeanalizowal chemiczne wlasciwosci fosforu w raporcie Royal Society — stalo sie decydujacym kanonem chemii i filozofii naturalnej XVII-XVIII wieku. Kanon will-o'-the-wisp (Irrlicht) w scenie Nocy Walpurgi z Fausta I opublikowanego przez Cotta'sche Verlagsbuchhandlung w Tybindze, Niemcy w kwietniu 1808 r., i Rozdzial 17 Tomu 1 z 1835 r. dziela naukowego Deutsche Mythologie Jakuba Grimma — decydujacy naukowy kanon germanskiego folklorycznego will-o'-the-wisp — stal sie decydujacym niemieckim kanonem XIX wieku, a kanon Bagien Smierci Tomu 4 Dwoch Wiez z Wladcy Pierscieni brytyjskiego autora J. R. R. Tolkiena (1892-1973) z 1954-1955 r. — twarze umarlych wabionych przez will-o'-the-wisp — stal sie decydujacym kulminacyjnym dzielem globalnego fantasy will-o'-the-wisp XX wieku.

W popkulturze

Pliniusz Starszy, Historia Naturalna (I wiek) — rzymski kanon filozofii naturalnejShakespeare, Henryk IV, czesc pierwsza, Akt 3 Scena 3 (1597) — decydujaca wpisana w literature angielskaJohn Milton, Raj utracony, Ksiega 9 linie 634-642 (1667) — decydujacy poetycki kanon w literaturze angielskiejRobert Boyle, raport Royal Society (1670) — kanon chemiiHennig Brandt, odkrycie pierwiastka fosforu (ok. 1672) — decydujacy chemiczny kanonIsaac Newton, Optyka (1704) — decydujacy kanon filozofii naturalnejGoethe, Faust I (1808) — decydujacy niemiecki kanonJakub Grimm, Deutsche Mythologie, Tom 1 Rozdzial 17 (1835) — decydujacy germanski folklorystyczny kanonTolkien, Wladca Pierscieni, Dwie Wieze, Tom 4 Bagna Smierci (1954-1955) — decydujacy kanon fantasyGygax, Monster Manual D&D, Will-o-Wisp (1977) — decydujacy kanon RPG