Gnom

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie teorii czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r. ze sredniowiecznymi europejskimi tradycjami gornikow Gnoma. Decydujacy kanon ikonografii Gnoma to kanon czterech duchow-elementow (Elemental Spirits) — Woda (Undyna), Powietrze (Sylf), Ziemia (Gnomus), Ogien (Salamandra) — lacinskiego traktatu Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (Liber de Nymphis, Sylphis, Pygmaeis et Salamandris) Paracelsusa (Theophrastus Bombastus von Hohenheim, 1493-1541, urodzony w Szwajcarii), opublikowany posmiertnie w Bazylei, Szwajcaria w 1566 r. — napisany w latach 30. XVI wieku w Salzburgu, Innsbrucku i innych regionach austriacko-szwajcarskich. Paracelsus ustanowil Gnomus jako greckie ukute slowo oznaczajace 'ten, ktory mieszka w ziemi' lub 'istota wiedzy', i ustanowil kanoniczna ikonografie zamieszkania w kopalniach i jaskiniach oraz obslugi klejnotow i metali. W sredniowiecznej Europie — kopalnie XIV-XVI wieku w niemieckiej Saksonii, w austriackich Alpach i w czeskim regionie Czech — folklor gornikow, ze duch gorski (Bergmaennlein, 'maly czlowiek gorski') lub Kobold strzeze skarbow kopalni i pokazuje gornikom zyly, to rdzenny fundament paracelsusowskiego kanonu Gnoma. Le Comte de Gabalis z 1690 r. francuskiego autora Montfaucon de Villars (1635-1673) — ktory adaptowal teorie czterech duchow-elementow Paracelsusa do francuskiej literatury salonowej XVII wieku — to decydujace wydarzenie popularyzacji ikonografii Gnoma w Europie XVII i XVIII wieku, a siedem krasnoludow z bajki 53 z 1812 r. Krolewna Sniezka (Schneewittchen) z Kinder- und Hausmaerchen niemieckich braci Grimm (Jakub i Wilhelm) — choc krasnoludy (Zwerg) per se, oceniane jako decydujaca adaptacja ikonografii Gnoma — ustanowily XIX-wieczny kanon Gnoma bajek. Poczatek w 1872 r. przemyslowej produkcji pierwszego ceramicznego ogrodowego krasnoluda (Gartenzwerg, 'ogrodowy krasnolud') przez warsztat Philippa Griebla w Graefenroda, Turyngia, Niemcy, to decydujace pochodzenie globalnego kanonu Gnoma dekoracji ogrodowej XIX i XX wieku.

Cechy

• Mala postac starca (zwykle okolo 30 cm)
• Biala broda i czerwona stozkowa czapeczka
• Zamieszkuje w ziemi, jaskiniach, skalach i kopalniach
• Wprawny w wydobyciu klejnotow, mineralow i metali
• Stroz skarbu, o usposobieniu do unikania ludzi
• Slabosc na swiatlo sloneczne i halas

Opowieści

Kanon czterech duchow-elementow z Ksiegi Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander Paracelsusa z 1566 r. jest decydujacym pochodzeniem kanonu Gnoma, a Le Comte de Gabalis z 1690 r. Montfaucon de Villars ustanowil XVII-wieczny francuski salonowo-literacki kanon Gnoma. Siedem krasnoludow z Krolewny Sniezki z 1812 r. braci Grimm — choc krasnoludy (Zwerg) per se, oceniane jako decydujaca adaptacja ikonografii Gnoma — ustanowily XIX-wieczny kanon Gnoma bajek, a siedem krasnoludow (Doc, Grumpy, Happy, Sleepy, Bashful, Sneezy, Dopey) z pierwszej pelnometrazowej animacji Disneya Krolewna Sniezka i siedmiu krasnoludkow (wydanej 21 grudnia 1937 r. w USA, w rezyserii Davida Handa, opartej na oryginale braci Grimm) ustanowily XX-wieczny globalny kanon Disneya Gnom-krasnolud. Pierwsza produkcja ceramicznego ogrodowego krasnoluda w warsztacie Philippa Griebla w Graefenroda, Turyngia, Niemcy, w 1872 r. to decydujacy kanon europejskiej dekoracji ogrodowej XIX i XX wieku, a ksiazka obrazkowa Gnomy (holenderski Leven en Werken van de Kabouter) holenderskiego autora Wila Huygena (1922-2009) i ilustratora Riena Poortvlieta z 1976 r. — skanonizowana przez holenderska animacje TV z 1989 r. Swiat Davida Gnoma — stala sie XX-wiecznym globalnym kanonem Gnoma literatury dzieciecej konca XX wieku. Rasa Gnom z Monster Manual D&D z 1977 r. Gary'ego Gygaxa (1938-2008) z TSR w USA — konsekwentna az do 5e (5. edycji) z 2014 r., jako rasa Postaci Gracza — jest kanonem Gnoma nowoczesnego fantasy RPG, a samolot Gnoma z Warcraft II: Tides of Darkness z 31 sierpnia 1995 r. Blizzard Entertainment i rasa Gnoma z World of Warcraft z 2004 r. ustanowily XXI-wieczny globalny kanon Gnoma gier wideo.

Słabość

Slabosci Gnoma to: (1) swiatlo sloneczne — decydujacy kanon w kanonie Paracelsusa z 1566 r. i sredniowiecznym europejskim folklorze gorniczym, ze Gnom, gdy jest wystawiony na swiatlo sloneczne, slabnie lub zamienia sie w kamien; (2) halas — kanon folkloru gornikow, ze Gnom chowa sie lub znika z powodu ludzkiego halasu i sztucznego wybuchu kopalni; (3) ludzka chciwosc — decydujacy kanon, ze Gnom ukrywa sie przed czlowiekiem, ktory pozada skarbu, kanon w Krolewnie Sniezce braci Grimm z 1812 r., ze siedem krasnoludow chroni Krolewne Sniezke bez chciwosci; (4) swiete swiatlo — sredniowieczny europejski kanon, ze katolicki egzorcyzm i swiete swiatlo moga pieczetowac duchy elementarne takie jak Gnom; (5) paracelsusowskie wiazanie czterech elementow — kanon ducha elementarnego Paracelsusa z 1566 r., ze Gnom jest srodowiskowo zwiazany ze swoim elementem ziemi — gorami, kopalniami, jaskiniami — i nie moze odejsc; (6) silny strumien wody — slaba opozycja Ziemi (Terra) i Wody (Aqua) w kanonie czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r., przez ktora silny strumien wody oslabia Gnoma; (7) wyczerpanie zyly — kanoniczna slabosc, ze Gnom slabnie i znika, gdy wszystkie klejnoty i metale jego zyly sa wydobyte; (8) wymarcie rasy — gdy kopalnia jest opuszczona, cala Gnom tej kopalni slabnie i znika. Od systemu D&D z 1977 r. az do 5e (5. edycji) z 2014 r. kanon adaptacji, ze rasa Gnoma znosi swiatlo sloneczne, sie ustanowil, ale slabosc swiatla slonecznego z kanonu Paracelsusa z 1566 r. jest decydujacym kanonem Gnoma ducha gorniczego, a siedem krasnoludow z Krolewny Sniezki i siedmiu krasnoludkow Disneya z 1937 r. pracuje w kopalni i wraca do domu w nocy — piesn pracy Heigh-Ho — ustanowily XX-wieczny kanon nocnej aktywnosci Gnom-krasnolud.

Znaczenie kulturowe

Gnom nie jest po prostu ikona ducha ziemskiego, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia zachodniego kanonu ducha ziemskiego, ktora przekracza teorie czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r., sredniowieczny europejski folklor gornikow, francuska literature salonowa z 1690 r., bajki braci Grimm z 1812 r., niemiecka industrie dekoracji ogrodowej z 1872 r., pierwsza pelnometrazowa animacje Disneya z 1937 r., fantasy RPG D&D z 1977 r. i globalne gry wideo XXI wieku. Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander Paracelsusa z 1566 r. (Theophrastus Bombastus von Hohenheim, urodzony w Szwajcarii) — jako decydujace wydarzenie renesansowej europejskiej filozofii przyrody i alchemii — stala sie decydujacym kanonem XIX-wiecznej europejskiej literatury fantasy poprzez Le Comte de Gabalis z 1690 r. Montfaucon de Villars i francuska literature salonowa lat 1690-1700. Poczatek w 1872 r. przemyslowej produkcji pierwszego ceramicznego ogrodowego krasnoluda (Gartenzwerg) przez warsztat Philippa Griebla (1845-1900) w Graefenroda, Turyngia, Niemcy — przemysl ceramiczny Graefenroda — stal sie decydujacym kanonem europejskiej dekoracji ogrodowej w XIX i XX wieku, a Graefenroda, malo miasto o okolo 3.400 mieszkancow w 2024 r., zostala skanonizowana jako 'Stolica niemieckich ogrodowych krasnoludkow' (Gartenzwerg-Hauptstadt). Pierwsza pelnometrazowa animacja Disneya Krolewna Sniezka i siedmiu krasnoludkow, wydana 21 grudnia 1937 r. w Carthay Circle Theatre w Los Angeles, USA — w rezyserii Davida Handa, wyprodukowana przez Walta Disneya — zarabiajaca 184 miliony dolarow w amerykanskim box office i zdobywajaca Nagrode Honorowa Akademii z 1939 r., jest decydujacym wydarzeniem historii filmu, a jej siedem krasnoludow ustanowilo XX-wieczny globalny kanon Disneya Gnom-krasnolud. Ksiazka obrazkowa Gnomy holenderskiego autora Wila Huygena z 1976 r. byla telewizyjna od 1989-1991 jako dwadziescia-szesc-odcinkowa animacja TV Swiat Davida Gnoma przez hiszpanska BRB Internacional, emitowana w ponad stu krajach, stajac sie globalnym kanonem Gnoma literatury dzieciecej konca XX wieku. Rasa Gnom z Monster Manual D&D z 1977 r. i rasa Gnom z Warcraft II Blizzarda z 1995 r. i World of Warcraft z 2004 r. (skumulowanych 100 milionow subskrybentow na swiecie) staly sie decydujacym kanonem globalnego rynku gier wideo XXI wieku.

W popkulturze

Paracelsus, Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (1566) — decydujacy kanon czterech duchow-elementow GnomSredniowieczny europejski folklor gorniczy (XIV-XVI wiek) — rdzenny kanon Gnoma gorniczegoMontfaucon de Villars, Le Comte de Gabalis (1690) — francuski salonowo-literacki kanon GnomaBracia Grimm, Krolewna Sniezka, siedem krasnoludow (1812) — kanon Gnom-krasnolud bajekPhilipp Griebel, pierwszy ceramiczny ogrodowy krasnolud (1872) — decydujacy kanon dekoracji ogrodowej XIX-XX wiekuDisney, Krolewna Sniezka i siedmiu krasnoludkow (1937) — globalny kanon Disneya GnomaWil Huygen, ksiazka obrazkowa Gnomy (1976) — kanon Gnoma literatury dzieciecejGygax, Monster Manual D&D, Gnom (1977) — decydujacy kanon fantasy RPGHiszpanska BRB, Swiat Davida Gnoma (1989) — globalny kanon animacji Gnoma dla dzieciBlizzard, World of Warcraft, rasa Gnom (2004) — kanon gier wideo XXI wieku