Trucizna

Wyvern · Rodzaj smoka — Legendarne stworzenie z dwiema nogami i skrzydłami

Wywern (wyvern) to dwunozny, z parą skrzydel nietoperza, smok sredniowiecznej europejskiej heraldyki i ludowej tradycji. Nazwa pochodzi od staroangielskiego 'wivere' (zmija) — z lacinskiego 'vipera' — a od zachodniego czworonoznego smoka rozni go brak konczyn przednich (skrzydla pelnia role ramion) oraz dlugi kolczasty ogon zakonczony zatrutym zadlem w ksztalcie grotu strzaly. Forma heraldyczna zostala ustalona w heraldyce anglo-normanskiej konca XII wieku za Henryka II, a 'Boke of Saint Albans' Juliany Berners (1486, British Library IB.55712) jest pierwszym angielskim podrecznikiem oddzielajacym wywerna od czworonoznego smoka jako odrebnej bestii heraldycznej. Walijski czerwony smok Y Ddraig Goch stal sie oficjalnym godlem dynastii Tudorow po bitwie pod Bosworth (1485), a heraldycy angielscy XIX wieku ujednolicili obie formy jako 'wywerna czworonoznego'. Ta sama sylwetka pojawia sie w Fell Beasts J.R.R. Tolkiena we 'Wladcy Pierscieni' (1954-55), w wywernach 'Dark Souls' (FromSoftware, 2011), w linii Rathalos serii 'Monster Hunter' (Capcom, od 2004), w smokach 'The Elder Scrolls V: Skyrim' (2011) oraz w smokach 'Gry o Tron' HBO (2011-2019).

Fáfnir to tragiczny smok legendy nordyckiej, zapisany w islandzkiej 'Völsunga saga' z konca XIII wieku oraz w piesniach 'Reginsmál' i 'Fáfnismál' Eddy poetyckiej, zachowanych w rekopisie Codex Regius (GKS 2365 4to, ok. 1270), obecnie w Instytucie Árniego Magnússona w Reykjaviku. Ta sama materia powraca na poczatku XIII wieku w sredniowysokoniemieckim 'Pienśni o Nibelungach' (Nibelungenlied), w ktorej Zygfryd zabija smoka skarbu. Fáfnir byl pierwotnie krasnoludem, jednym z trzech synow krola Hreiðmarra; zachlanny na zloto przyniesione jako okup za przypadkowo zabitego brata Otra przemienionego w wydre — skarb zawieral pierscien Andvaranaut, odebrany krasnoludowi Andvariemu i przezen przeklety — zabil ojca, wygnal brata Regina i przemienil sie w pluje jad wyrma, ogromnego beznogiego weza, zwijajacego sie na zlocie. Bohater Sigurðr (po niemiecku Zygfryd) wykopal jame zasadzki na sciezce smoka do rzeki i mieczem Gramr wykutym przez Regina ugodzil Fáfnira od dolu w pozbawiony lusek brzuch; wypicie krwi smoka dalo Sigurðrowi mowe ptakow, a zjedzenie upieczonego serca — madrosc wszystkich rzeczy. Epizod jest bezposrednim zrodlem 'Pierscienia Nibelunga' Ryszarda Wagnera (1869-1876) oraz Smauga w 'Hobbicie' J.R.R. Tolkiena (1937).

Hydra lernejska (starogreckie 'Lernaia Hydra', lacinskie 'Hydra Lernaea') to najbardziej ikoniczny wielogłowy potwor mitologii greckiej, druga z dwunastu prac nalozonych na Heraklesa przez krola Mykenu Eurysteusza. Jej narodziny zostaly utrwalone przez Hezjoda (koniec VIII w. p.n.e.) w 'Teogonii' (ok. 730 p.n.e.), wiersze 313-318: jest corka weza Echidny i burzowego olbrzyma Tyfona, siostra Cerbera, Chimery i lwa nemejskiego, wychowana przez Here jako narzedzie jej nienawisci do Heraklesa. Kanonicznie ma dziewiec glow, z ktorych srodkowa jest niesmiertelna (Pseudo-Apollodor, 'Biblioteka' II.5.2, II w. p.n.e.), a jej decydujaca moca jest regeneracja — z kazdej odciecej glowy wyrastaja dwie nowe. Herakles pokonuje ja tylko z pomoca siostrzenca i woznicy Iolaosa, ktory natychmiast wypala kazdy kikut plonaca pochodnia; ostatnia niesmiertelna glowe Herakles odcina i zakopuje pod ogromnym glazem. Trujaca krew Hydry zostaje zebrana na strzalach Heraklesa i pozniej zabija centaura Nessosa, olbrzyma Anteusa i wreszcie samego Heraklesa. Jej legowiskiem jest bagno Lerna w Argolidzie, we wschodnim Peloponezie, utozsamiane ze stanowiskiem archeologicznym pod dzisiejsza wsia Myloi, dziesiec kilometrow na poludnie od Argos, gdzie ekspedycja University of Cincinnati (1950-58, John L. Caskey) odkryla neolityczna osade z trzeciego tysiaclecia p.n.e.

Czarny Smok (Black Dragon) to jedna z galezi smokow chromatycznych, ktore zakorzenily sie w pierwszej edycji Dungeons & Dragons z 1974 roku Gary'ego Gygaxa i Dave'a Arnesona, wielka jaszczurka o zlym charakterze, ktora panuje na zgnilych siedzeniach bagna i mokradel. Luski czarne jak lakier, dwa dlugie rogi, ktore zaginajа sie do tylu w miare jak rosna, i waskie zolte oczy, ktore lsnia przez mgle, sa najwyrazniejszym znakiem jednego siedzenia, a z jego paszczy wydycha pojedyncza prosta linia silnego kwasu, ktory koroduje nawet stalowy rynsztunek w jednym przejsciu. Zna kazde siedzenie swojego terytorium dokladnie, a sadystyczny zwyczaj niezabijania czlowieka jednym ciosem, lecz dreczenia go powoli i picia jego bolu, wyroznia sie najbardziej posrod innych smokow chromatycznych tego samego siedzenia. Jego legowisko to zatopiona stara swiatynia lub waska, ciemna jaskinia w sercu bagna, gdzie sadza ludzkich niewolnikow i jaszczuroludzi (lizardfolk), by tkali siedzenie labiryntu.

Hydra · Lernejska bestia — Mityczne wielogłowe stworzenie

Hydra (greckie Hydra, lacinskie Hydra) jest najslynniejszym wieloglowym potworem mitologii greckiej, dokladniej Hydra Lernejska od swego bagiennego siedliska w Lernie na Peloponezie. Jest corka Tyfona i Echidny, siostra Cerbera, Chimery i Ortrosa, wychowana osobiscie przez bogine Here jako proba dla Heraklesa. Kanoniczna liczba jej glow to dziewiec, choc warianty siegaja od siedmiu do stu; jedna srodkowa glowa jest niesmiertelna. Jej charakterystyczna moc to regeneracja: po kazdej sciecie wyrastaja dwie nowe glowy. Jej oddech i krew sa smiertelnie trujace. Jako druga z dwunastu prac Heraklesa, Hydra ulegla dzieki pomocy bratanka Jolaosa, ktory pochodnia wypal kazda ucieta szyje, az wreszcie heros odcial niesmiertelna glowe i pochowal ja pod wielkim glazem. Herakles zanurzyl wowczas swoje strzaly w krwi Hydry, rozpoczynajac lancuch zatruwan przebiegajacy przez reszte mitologii greckiej.

Bazyliszek · Legendarna bestia — Mityczne stworzenie o zabójczym spojrzeniu

Bazyliszek (greckie basiliskos 'krolik', lacinskie basiliscus) to legendarny krol wezy grecko-rzymskiej historii naturalnej i sredniowiecznych europejskich bestiariuszy. Pierwszy szczegolowy opis znajduje sie w Historii naturalnej Pliniusza Starszego VIII.33 (okolo 77-79 r. n.e.), gdzie bazyliszek to maly waz o dlugosci dwunastu palcow (okolo 23 cm) zamieszkujacy pustynie Cyreny w Afryce Polnocnej, z bialym znakiem w ksztalcie korony na glowie, ktorego sam syk rozprasza wszystkie inne weze; ktorego spojrzenie zabija kazda istote, ktora go napotka; ktorego oddech zwiedla trawe i kruszy kamien; i ktorego zwloki nadal sa jadowite — Pliniusz przekazuje anegdote o jezdzcu, ktory przebil jednego wlocznia, ale jad podniosl sie po drzewcu i zabil jezdzca i konia razem. Od XII w. wzwyz angielskie bestiariusze jak Bestiariusz z Aberdeen i MS Bodley 764 przeksztalcily figure w hybrydowe stworzenie z glowa, skrzydlami i nogami koguta oraz ogonem weza, utozsamiane z kogutem-wezem (cockatrice). 'Harry Potter i Komnata Tajemnic' J. K. Rowling (1998) uczynila bazyliszka kanoniczna postacia wspolczesnej fantastyki.

Belzebub · Pan Much — Książę obżarstwa

Belzebub (hebrajskie Baʿal-Zəvuv, greckie Beelzeboul, lacinskie Beelzebub) to wielki demon tradycji judeochrzescijanskiej — decydujacy kanon — wywodzacy sie z hebrajskiego Baal-zebub oznaczajacego 'Pan Much' — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac kananickiego boga 'Baal-Zebul (Baal-Zebul, ksiazecy Baal)', pierwotnie czczonego w miescie Ekron Filistynow, przy czym Zydzi zmienili nazwe na 'Pan Much (zebub = mucha)' w sposob pogardliwy. Pseudonimy — Beelzeboul, Pan Much, ksiaze demonow i Arcyksiaze 'Lakomstwa (Gula, Gluttony)' wsrod Siedmiu Grzechow Glownych — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia 2 Krolewskiej 1:2-16 z okolo VI-IV wieku p.n.e., w ktorej krol Izraela Achazjasz (Ahaziah) zachorowal i wyslal poslancow, aby skonsultowac sie z Belzebubem z Ekronu, ale zostal upomniany przez Eliasza (Elijah), a decydujacy kanon Ewangelii Mateusza (Matthew) 12:24-27, Ewangelii Lukasza (Luke) 11:15-19 i Ewangelii Marka (Mark) 3:22 I wieku n.e., w ktorej faryzeusze oczernili Chrystusa, mowiac 'wyrzuca demony przez Belzebuba, ksiecia demonow'. Decydujacy kanon literacki angielski XVII wieku Raju utraconego (Paradise Lost) Ksiega 1 wersety 78-81 Johna Miltona (John Milton) z 1667 r. — upadly aniol po Lucyferze — i decydujacy kanon literacki angielski XX wieku powiesci Wladca Much (Lord of the Flies) Williama Goldinga (William Golding) z 1954 r.