Nereida

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to (1) kanon linii 35-64 Ksiegi 18 i linii 84-98 Ksiegi 24 Iliady Homera (Homeros) z VIII wieku p.n.e. — kanon Nereidy Tetydy, matki bohatera Achillesa, i jej siostr Nereid — oraz (2) kanon linii 240-264 Teogonii (Theogonia) greckiego poety Hezjoda (Hesiodos) z ok. 700 p.n.e. — nazywajacy wszystkie piecdziesiat Nereid. Linie 240-264 Teogonii Hezjoda nazywaja wszystkie piecdziesiat Nereid — Amfitryte (zone Posejdona), Tetyde (matke Achillesa), Galatee (kochana przez Cyklopa Polifema), Doto, Proto, Pherousa i inne — decydujacy kanon, a linie 35-64 Ksiegi 18 Iliady Homera nazywaja trzydziesci trzy siostry Nereidy — Glauke, Thaleia, Kymodoke, Nesaie, Speio, Thoe, Halie, Kymothoe, Aktaie i inne. Grecka tragedia Nereidy (Nereides, zachowana fragmentarycznie) greckiego tragika Ajschylosa (Aeschylus, 525-456 p.n.e.) z V wieku p.n.e. i kanon linii 859-964 Ksiegi 4 Argonautyki (Argonautika) aleksandryjskiego poety Apolloniosa Rodyjskiego (Apollonios Rhodios, 295-215 p.n.e.) z IV i III wieku p.n.e. — gdy statek Argo bohatera Jazona (Iason) jest w niebezpieczenstwie, siostry Nereidy na rozkaz Tetydy bezpiecznie prowadza statek — to decydujacy kanon Nereidy szkoly aleksandryjskiej.

Cechy

• Piecdziesiat siostr przewodzi roznym aspektom morza
• Postac pieknej ludzkiej kobiety
• Zaprzyjaznia sie z delfinami i stworzeniami morskimi
• Wprawna w muzyce i tancu
• Przyjazna marynarzom i bohaterom
• Slabnie z dala od morza

Opowieści

Kanon Nereidy z Ksiegi 18 linii 35-64 Iliady Homera z VIII wieku p.n.e. i linii 240-264 Teogonii Hezjoda z ok. 700 p.n.e. to decydujace pochodzenie, a grecka tragedia Nereidy Ajschylosa z V wieku p.n.e. i Ksiega 4 Argonautyki Apolloniosa Rodyjskiego z IV i III wieku p.n.e. rozszerzyly kanon szkoly aleksandryjskiej. Kanon linii 738-897 Ksiegi 13 Metamorfoz rzymskiego poety Owidiusza (Publius Ovidius Naso, 43 p.n.e. - 17 n.e.) z ok. 8 n.e. — milosc Nereidy Galatei (Galateia) i mlodego pasterza Akisa (Acis) i nieodwzajemniona milosc jednookiego olbrzyma Cyklopa Polifema (Polyphemos) prowadzaca do zamordowania Akisa z zazdrosci — to decydujacy kanon lacinsko-literacki, a Bibliotheca greckiego Apollodora (Apollodoros) z II wieku n.e. usystematyzowala system mitu Nereidy. Decydujacy renesansowy kanon wizualny to obraz z ok. 1486 r. Narodziny Wenus (La Nascita di Venere) wloskiego malarza Sandro Botticellego (1445-1510, w posiadaniu Galerii Uffizi we Florencji), ktory dal decydujacy ikonograficzny wplyw Nereidy, a obraz z ok. 1512 r. Triumf Galatei (Trionfo di Galatea) Rafaela (Raffaello Sanzio, 1483-1520, w posiadaniu Villa Farnesina w Rzymie) — przedstawiajacy Nereide Galatee jadaca na rydwanie-muszli ciagnietym przez dwa delfiny — to decydujace kulminacyjne dzielo renesansowego kanonu wizualnego Nereidy. Obraz z 1873 r. Tryton i Nereida (Triton und Nereide) szwajcarskiego malarza symbolisty Arnolda Boecklina (1827-1901, w posiadaniu Neue Pinakothek w Monachium, Niemcy) i obraz z 1905 r. Syrena (The Sea Maiden) brytyjskiego prerafaelity Herberta Jamesa Drapera (1863-1920) ustanowily kanon wizualny Nereidy XIX i XX wieku, a Nereida z Monster Manual D&D z 1977 r. Gary'ego Gygaxa z TSR w USA — konsekwentna az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — to nowoczesny kanon fantasy RPG.

Słabość

Slabosci Nereidy to: (1) z dala od morza — decydujacy kanon srodowiskowego wiazania greckiego mitologicznego kanonu ducha natury, ze Nereida slabnie, gdy opuszcza swoje morze (slone morze); (2) oddzielenie od siostrzanych wiezi — w kanonie Ksiegi 18 Iliady Homera Nereida dziala w grupach ze swoimi siostrami i jest oslabiona, gdy jest oddzielona od swoich siostr; (3) ludzka duma — decydujacy kanon zemsty linii 670-764 Ksiegi 4 Metamorfoz Owidiusza z ok. 8 n.e. — gdy krolowa Kasjopeja (Kassiopeia), matka Andromedy (Andromede), chwali sie, ze jej piekno przekracza piekno Nereid, Nereidy apeluja do Posejdona, ktory wysyla potwora morskiego Cetusa (Ketos), aby zniszczyl Etiopie; (4) zazdrosc Polifema — decydujacy tragiczny kanon w kanonie Ksiegi 13 Metamorfoz Owidiusza, ze Cyklop Polifem, ktory kochal Galatee, zmiazdzyl mlodego pasterza Akisa na smierc skala; (5) los Achillesa — decydujacy tragiczny kanon w Ksiegach 18 i 24 Iliady Homera i w kanonie Apolloniosa Rodyjskiego z IV i III wieku p.n.e., ze Nereida Tetyda nie moze zapobiec smierci swojego syna Achillesa w wojnie trojanskiej; (6) tragiczny los — kanoniczna slabosc w mitologii greckiej, ze Nereida nie moze zapobiec tragicznemu losowi bogow i bohaterow; (7) burze i sztormy — grecki mitologiczny kanon, ze burze gniewu Posejdona oslabiaja Nereide; (8) bogowie i los — grecki mitologiczny kanon, ze Nereida ustepuje decyzjom Zeusa i decyzjom bogin losu, Moir. Decydujacy kanoniczny final Ksiegi 13 Metamorfoz Owidiusza z ok. 8 n.e. — ukochany Galatei Akis zostaje zmiazdzony skala Polifema, a krew Akisa staje sie rzeka, aby byc na wieki polaczonym z Galatea — to decydujacy kanon lacinsko-literackiej tragedii Nereidy.

Znaczenie kulturowe

Nereida nie jest po prostu ikona ducha morskiego, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia greckiego kanonu morza, ktora przekracza Iliade Homera z VIII wieku p.n.e., Teogonie Hezjoda z ok. 700 p.n.e., Nereidy Ajschylosa z V wieku p.n.e., Argonautyke Apolloniosa Rodyjskiego z III wieku p.n.e., Metamorfozy Owidiusza z ok. 8 n.e., Renesans XV i XVI wieku z Botticellim i Rafaelem, Boecklina i Drapera z XIX wieku oraz fantasy RPG D&D XX wieku. W greckiej mitologicznej wierze w ducha natury cywilizacji mykenskiej greckiej epoki brazu (3000-1200 p.n.e.) piecdziesiat siostr Nereid stalo sie decydujacym kanonem Morza Egejskiego, Morza Jonskiego i Morza Srodziemnego — decydujacym kanonem wiary w ducha natury greckiej epoki brazu. Kanon linii 35-64 Ksiegi 18 Iliady Homera — w ktorym trzydziesci trzy siostry Nereidy wynurzaja sie z glebokomorskiej jaskini, aby pocieszyc oplakujaca Tetyde — to decydujaca arcydziela scena greckiej epopei, a decydujacy renesansowy kanon wizualny to obraz z ok. 1512 r. Triumf Galatei Rafaela (1483-1520, w posiadaniu Villa Farnesina w Rzymie, 295 x 225 cm) — przedstawiajacy Nereide Galatee jadaca na rydwanie-muszli ciagnietym przez dwa delfiny, otoczona przez kupidynow — decydujace kulminacyjne dzielo renesansowej ikonografii Nereidy. Obraz z 1873 r. Tryton i Nereida szwajcarskiego malarza symbolisty Arnolda Boecklina (1827-1901, w posiadaniu Neue Pinakothek w Monachium, Niemcy, 105 x 194 cm) i obraz z 1905 r. Odyseusz i Syreny brytyjskiego prerafaelity Herberta Jamesa Drapera (1863-1920, w posiadaniu Ferens Art Gallery, Wielka Brytania) — chociaz Syreny sa decydujaca adaptacja ikonografii Nereidy — i inne obrazy XIX i XX wieku ustanowily kanon wizualny Nereidy. Nereida z Monster Manual D&D z 1977 r. Gygaxa z TSR w USA — konsekwentna az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — to decydujacy kanon ducha morskiego nowoczesnego fantasy RPG, a morze (Te Fiti) z animacji Disneya Vaiana: Skarb oceanu (Moana), wydanej 23 listopada 2016 r. w USA, i polinezyjsko-mitologiczna adaptacja XXI wieku sa oceniane jako decydujaca nowoczesna adaptacja kanonu Nereidy.

W popkulturze

• Homer, Iliada, Ksiega 18, linie 35-64 (VIII wiek p.n.e.) — decydujaca kanoniczna scena Nereidy
• Hezjod, Teogonia, linie 240-264 (ok. 700 p.n.e.) — decydujacy kanon nazywajacy wszystkie piecdziesiat Nereid
• Ajschylos, tragedia Nereidy (V wiek p.n.e.) — grecki kanon tragiczny
• Apollonios Rodyjski, Argonautyka, Ksiega 4, linie 859-964 (IV-III wiek p.n.e.) — kanon szkoly aleksandryjskiej
• Owidiusz, Metamorfozy, Ksiega 13, linie 738-897 (ok. 8 n.e.) — decydujacy lacinski kanon Galatea-Akis
• Apollodor, Bibliotheca (II wiek n.e.) — systematyzacja mitu Nereidy
• Rafael, Triumf Galatei (ok. 1512) — decydujacy renesansowy kanon wizualny
• Boecklin, Tryton i Nereida (1873) — kanon symbolizmu XIX wieku
• Obrazy Drapera (1905) — brytyjski kanon prerafaelicki
• Gygax, Monster Manual D&D, Nereida (1977) — kanon fantasy RPG

Ciekawostki

Grecka etymologia Nereis Nereidy — substantywna forma boga morza Nereusa (Nereus, 'mokry') — oznacza 'corke Nereusa', a liczba mnoga Nereides i angielskie Nereid (po raz pierwszy poswiadczone w 1605 r.) ustanowily sie jako kanoniczne slownictwo. W liniach 240-264 Teogonii Hezjoda z ok. 700 p.n.e. — nazywajacych wszystkie piecdziesiat Nereid — decydujacy kanon ustanowil grecki mitologiczny kanon piecdziesieciu siostr, a najslynniejsze Nereidy to (1) Tetyda — matka bohatera Achillesa — (2) Amfitryta — zona Posejdona — i (3) Galatea — kochana przez Cyklopa Polifema — decydujace trzy siostry. W liniach 35-64 Ksiegi 18 Iliady Homera z VIII wieku p.n.e. — dla dobra Achillesa, ktory oplakuje smierc swojego przyjaciela Patroklesa, jego matka Tetyda jest pocieszana przez trzydziesci trzy siostry Nereidy, ktore wynurzaja sie z glebokomorskiej jaskini — decydujaca arcydziela scena greckiej epopei. Kanon Galatea-Akis-Polifem linii 738-897 Ksiegi 13 Metamorfoz Owidiusza z ok. 8 n.e. stal sie kanonem opery barokowej z angielska opera maska z 1718 r. Acis i Galatea (Acis and Galatea) Georga Friedricha Haendela (1685-1759), prawykonana w Cannons w Canonbury, Wielka Brytania. Decydujacy renesansowy kanon wizualny, Triumf Galatei (Trionfo di Galatea) Rafaela (1483-1520) z ok. 1512 r., w posiadaniu wiejskiej willi Villa Farnesina w Rzymie — namalowana jako fresk scienny willi dla sienenskiego bankiera Agostino Chigi — to fresk o wymiarach 295 x 225 cm i jest decydujacym kulminacyjnym dzielem renesansowej ikonografii Nereidy. Nereida z Monster Manual D&D z 1977 r. Gygaxa z TSR w USA byla — konsekwentna az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — decydujacym konsekwentnym kanonem ducha morskiego fantasy RPG przez czterdziesci lat, a animacja Disneya Vaiana: Skarb oceanu (Moana, w rezyserii Johna Muskera i Rona Clementsa, swiatowy box office okolo 640 milionow dolarow) wydana 23 listopada 2016 r. w USA — chociaz polinezyjsko-mitologiczna adaptacja — jest oceniana jako decydujaca nowoczesna XXI-wieczna adaptacja kanonu Nereidy.