Hełm

Średniowieczny hełm żelazny z szerokim rondem

Kapalin (ang. kettle hat, franc. chapel-de-fer, niem. Eisenhut) to otwarty helm najszerzej noszony przez piechura w Europie XII-XV wieku, a jego nazwa pochodzi z okraglej polkulistej czaszki i szerokiego ronda rozpostartego naokolo, co razem przypominalo odwrocony kociol (kettle). Jego prosta i sprytna postac pozwalala rondu chwytac strzaly i kamienie spadajace z gory oraz wrzaca wode, palone wapno i olej leje sie z muru w oblezeniu, tak ze pasowal piechurowi walczacemu blisko pod murem jak zaden inny. Praca jego wykonania byla tak prosta, ze kazdy wiejski kowal mogl jeden wykuc, tak ze jego cena byla bardzo niska, i rozszedl sie szeroko wsrod zwyklej piechoty i miejskiej milicji, ktora nie mogla sobie pozwolic na wspaniały helm rycerza. Lecz jego uzycie nie bylo bynajmniej niskie, gdyz kronika Joinville'a zapisuje, ze Ludwik IX francuski stanal w bitwie pod Mansurah w 1250 roku noszac chapel-de-fer, i tak ten kapelusz noszony byl przez ludzi niemal kazdej rangi, od piechura do krola.

Ikoniczny hełm pełnotwarzowy starożytnej Grecji

Helm koryncki to najbardziej symboliczny brazowy helm starozytnej Grecji. Wykuty z jednego arkusza brazu, bez szwu, obejmowal cala glowe, a oslony policzkow kryjace policzki i nosal kryjacy nos otulaly twarz niemal calkowicie, zostawiajac tylko waskie szczeliny na oczy i otwor przy ustach. Byl niezbednym wyposazeniem hoplity, greckiego ciezkiego piechura, i chronil, w zwartej falandze, gdzie mezczyzni walczyli ramie przy ramieniu z zachodzacymi na siebie tarczami, glowe i twarz od frontu. Pojawil sie okolo 8 wieku przed nasza era w Koryncie i byl szeroko uzywany az do 5 wieku przed nasza era, a poza walka noszono go zwykle zsunietego do gory na czubek glowy. Wewnatrz wyscielka z filcu lub skory lagodzila wstrzas, a na gorze czesto mocowano kite z konskiego wlosia. Kryjac niemal cala twarz, jego ochrona byla doskonala, lecz kosztem mocno ograniczonego pola widzenia i sluchu.

Beczkowaty hełm zakrywający całą głowę

Hełm garnczkowy to w pełni zamknięty europejski hełm rycerski z okresu od schyłku XII do XIV wieku — stalowy walec lub kubeł obejmujący całą głowę, twarz i górną część szyi. Wczesne egzemplarze były płaskie u góry, późniejsze zaokrąglano lub formowano w stożek (kształt głowy cukru), by lepiej odprowadzać ciosy. Wąska szczelina wzroku (occularium) i kilka małych otworów wentylacyjnych były jedynymi otworami, dając najlepszą ochronę swoich czasów kosztem mocno ograniczonego pola widzenia i wentylacji. Nie noszono go wprost na głowie, lecz na pikowanym czepcu, kolczym kapturze, a czasem na małej przyłbiczce (cervelière), które rozkładały uderzenie. Symbol krzyżowca i ciężkozbrojnego jeźdźca XIII wieku, był ciężkim i solidnym „kubłem bojowym”, który wkładano tuż przed konną szarżą.

Tradycyjny hełm japońskiego samuraja

Kabuto to tradycyjny helm, ktory japonski samuraj nosil wraz ze zbroja. Kilka zelaznych plyt nituje sie, by utworzyc okragly dzwon (hachi), za ktorym zwisa kilka segmentow oslony karku (shikoro) kryjacej szyje i barki, podczas gdy odgiete ku gorze klapy z przodu shikoro (fukigaeshi) chronia boki twarzy i nosily herb rodowy. Z przodu helmu mocowano ozdobe zwana maedate, by na polu bitwy ukazac, kim jest noszacy, i obnosic sie z jego dostojnoscia. W epoce Sengoku dowodcy rywalizowali, by tworzyc wlasne 'przeksztalcone helmy' (kawari-kabuto), ktorych ksztalty wznoszono z lakierowanego papieru, drewna i skory; polksiezyc Date Masamune oraz ozdoba z liscia paproci Tokugawy Ieyasu sa szczegolnie slawne. Masa wynosila okolo 2 do 5 kg zaleznie od ozdoby, wewnatrz wyscielano go miekkim materialem i mocowano paskiem pod broda (shinobi-no-o).

Hełm z krzyżujących się metalowych taśm

Spangenhelm (helm segmentowy) to helm o budowie segmentowej, wykonany przez ulozenie metalowych pasm (spangen) skrzyzowanych w luk, by utworzyc szkielet, i wypelnienie luk miedzy nimi metalowymi plytami. Zwykle pasmo czolowe i kilka pasm w luk schodzacych sie na szczycie nitowano, by zrobic szkielet, a pola miedzy nimi wypelniano plytami zelaznymi lub brazowymi, by utworzyc niemal stozkowy ksztalt. Helm wykuty z jednej sztuki z jednego arkusza zelaza wymagal wielkiej bieglosci, lecz spangenhelm, ktorego czesci robiono osobno i skladano, robil sie znacznie latwiej i szybciej. Dlatego dostarczano go w ilosci i stal sie najpospolitszym helmem wojownikow wczesnego sredniowiecza, germanskich, frankijskich, bizantyjskich i wikingow na rowni. Forma z nosalem kryjacym nos byla najpospolitsza, a niektore mialy dodane plyty policzkowe lub kolczy welon kryjacy tyl. Poniewaz czesci robiono osobno, mozna bylo mieszac kilka metali, a istnieje niezliczona ilosc odmian wedlug regionu i epoki.

Zamknięty hełm europejski z XV wieku

Armet to scisle dopasowany bojowy helm, ktory wyrosl we Wloszech XV wieku. Jego znakiem jest oplywowa, zaokraglona czaszka, ktora podaza za krzywizna glowy, z para policzkow, ktore otwieraja sie do wewnatrz z kazdej strony i zamykaja na podbrodku, tworzac pojedyncza zamknieta skorupe. W odroznieniu od wczesniejszej przylbicy bascinet, ktora niosla kolczy aventail przy szyi, dwa policzki armetu spotykaja sie pod podbrodkiem i zamykaja w jednym punkcie, i kryja glowe i boki szyi pojedyncza powierzchnia plyty bez ani jednego ogniwa kolczugi. Z przodu zaslona jest osadzona na zawiasach, podnoszona do gory, tak ze w walce mogla byc opuszczona, zostawiajac tylko waska szczeline wzroku, a w obozie mogla byc podniesiona, by od razu uwolnic wzrok i oddech. W koncu XV wieku armet byl standardowym nakryciem glowy wloskiego bialego rynsztunku, a postac wygladzona przez mistrzow polnocnych Wloch, zwlaszcza warsztat Missaglia w Mediolanie, jest samym obliczem renesansowego rycerza, jak go sobie wyobrazamy dzisiaj.

Hiszpański hełm z grzebieniem z XVI wieku

Morion (hiszp. morrion) to otwarty helm, ktory wzrosl w Europie XVI i XVII wieku, a jego znakiem jest wysoki grzebien biegnacy posrodku czaszki i szerokie rondo zakonczone ostrzem z przodu i z tylu. Twarz stoi calkiem otwarta, tak ze widok, oddech i sluch sa o wiele lepsze niz pod zamknietym helmem, a helm pasowal do dlugich marszow i polowych trudow armii XVI wieku. Wysoki grzebien posrodku nie jest jedynie ozdoba, lecz czescia konstrukcyjnego wzmocnienia, ktora odbijala cios miecza lub bojowego cepa schodzacy z gory, a szerokie rondo kryło ramie i szyje przed strzalami i kamieniami spadajacymi z gory. Jego prosty ksztalt pozwalal kuc go w wielkiej liczbie, i tak stal sie standardowym nakryciem glowy hiszpanskiego tercio, a przez kolonialne zalogi Nowego Swiata i straze dworow Europy przekazal sie az do dzis, gdy nawet teraz Gwardia Szwajcarska Papieska w Watykanie nosi polerowany morion jako czesc swojego ceremonialu.

Średniowieczny hełm o szpiczastym szczycie z odczepianą zasłoną

Basinet (przylbica) to standardowy helm europejskiego rycerza w 14 i 15 wieku. Jego dzwon wznosi sie w szpic, tak uksztaltowany, by cios opadajacy z gory zesliznal sie po pochylej powierzchni. Przy dolnej krawedzi malymi skoblami (vervelles) mocowano dokola kolnierz kolczy (aventail), by okryc szyje, barki i kark. Z przodu mocowano przylbice, ktora mozna bylo otworzyc lub zdjac, trzymana zwykle otwarta dla widocznosci i oddechu, a opuszczana w gestwie walki, by chronic twarz. Tak, choc kontynuowala ochrone helmu garnczkowego, znacznie poprawiala widocznosc i oddech, a w polowie 14 wieku szybko zastapila helm garnczkowy, stajac sie najpospolitszym helmem schylku sredniowiecza. Wedlug ksztaltu przylbicy bylo wiele odmian, najslawniejsza spiczasta przylbica w ksztalcie ryja, zwana 'psim pyskiem' (hounskull).