Katana

Pochodzenie

Katana rozwinela sie z tachi z poznego okresu Heian (794 do 1185). Tachi byl dlugim, zakrzywionym mieczem do walki konnej, zawieszanym u pasa ostrzem w dol, lecz w miare jak styl wojny zmienial sie z walki konnej na piesza, uchigatana, forma katany noszonej wsunieta za pas ostrzem do gory, by szybko ja dobyc i ciac, stala sie standardem, a forma ta zostala ustalona w okresie Muromachi. Pozniej, w okresie Edo (1603 do 1868), daisho, noszenie razem katany i krotszej wakizashi, stalo sie znakiem statusu samuraja, a katana stala sie duchowym symbolem samuraja.

Cechy

• Jednosieczna zakrzywiona glownia (okolo 60 do 80 cm)
• Metoda skladania i kucia tamahagane, stali nefrytowej
• Hamon, wzor hartowania, wlasciwy kazdej glowni
• Owijka rekojesci z samegawa, skory plaszczki, i ito, jedwabnego sznura
• Rozmaite artystyczne wzory tsuby, jelca
• Glownia o podwojnej strukturze twardego ostrza i miekkiego grzbietu

Opowieści

Katana byla glowna bronia i duchowym symbolem samuraja, uzywana nie tylko w walce, ale w ceremonii. Jej najwieksza cecha jest sposob noszenia ostrzem do gory w pasie, dzieki ktoremu iaido, sztuka dobywania, stalo sie mozliwe, laczac sam akt dobywania z pochwy w ciecie, silne w pierwszym ciosie, ktory tnie pierwszy w chwili spotkania. Jej struktura twardego ostrza i miekkiego grzbietu oraz lagodna krzywizna dawaly jej wyborna ostrosc wobec nieopancerzonego lub lekko uzbrojonego wroga. Jej prawdziwy zywiol byl jednak cieciem trzymanym obiema rekami, a nie jedna, tak ze rozwinela sie szermierka kreslenia glebokich i precyzyjnych ciec z sila calego ciala wlozona w glownie.

Słabość

Slabosc katany rodzi sie z tego, ze jest zakrzywionym mieczem sklaniajacym sie ku cieciu. Jest na slabszej pozycji wobec prostego miecza w prostym pchnieciu, a z powodu zakrzywionej glowni jej przebicie przy przebijaniu twardej plyty z przodu jest tez mniejsze. Twardo hartowane ostrze dobrze tnie, lecz latwo sie wyszczerbia, gdy uderza sie nierozwaznie. Przede wszystkim metoda skladania i kucia tamahagane wymaga wiele pracy i wielu miesiecy, tak ze nie da sie jej produkowac masowo: to podnioslo wartosc jednego miecza, lecz bylo granica w szybkim uzbrojeniu armii.

Znaczenie kulturowe

Katana zwana jest dusza samuraja i tworzy serce japonskiej kultury wojownika. W okresie Edo daisho, noszenie razem katany i wakizashi, bylo przywilejem samego stanu wojownikow i znakiem rangi, a miecz reprezentowal honor i ducha swego wlasciciela. Glownie legendarnego platnerza Masamune, mistrza okresu Kamakura, i Muramasy, ktorego glowniom pozniej przypisano ponura slawe krwiozerczych przekletych mieczy, staly sie symbolicznymi imionami japonskiej kultury miecza. Dzis katana jest, poza Japonia, jednym z najslynniejszych mieczy na calym swiecie, gleboko odcisnietym jako obraz slynnego miecza Wschodu poprzez filmy o samurajach i niezliczone komiksy i gry.

W popkulturze

Katana to miecz, ktory najszerzej pojawia sie nie tylko w dzielach o samuraju, ale w kulturze popularnej calego swiata. Jest rysowana jako godlowa bron bohatera od filmow o samurajach Akiry Kurosawy po dziela zachodnie, jak Kill Bill, i w niezliczonych komiksach, animacjach i grach. W fikcji jednak katana czesto jest wyolbrzymiana jako najsilniejszy miecz, ktory moze przeciac wszystko, z nierealistycznymi przedstawieniami przeciecia lufy karabinu na dwoje lub rozciecia innego miecza za jednym ciosem. Ten zmitologizowany obraz jest daleki od wyrafinowanej metody wytwarzania prawdziwej katany i jej pierwotnego przeznaczenia.

Ciekawostki

• Krzywizna katany, sori, ksztaltuje sie w duzej mierze przy hartowaniu rownie jak przy kuciu: grzbiet powleczony grubo glina i ostrze powleczone cienko stygna z roznymi szybkosciami, a utwardzone ostrze kurczy sie, by wygiac glownie, i ten sam proces tworzy hamon, wzor hartowania wlasciwy kazdemu mieczowi.
• Katana byla uznawana za dusze samuraja i zwiazana ze stanem wojownikow; w okresie Edo daisho, noszenie razem katany i wakizashi, bylo znakiem statusu samuraja, a Masamune, czczony jako najwiekszy mistrz, i Muramasa, ktorego glowniom przypisano legende ponurych przekletych mieczy, staly sie symbolami japonskiej kultury miecza.
• Skladanie i kucie tamahagane bylo metoda usuwania zanieczyszczen i wyrownywania wegla tradycyjnej stali dymarkowej, a katana byla wyborna w cieciu nieopancerzonego wroga, lecz popularny obraz najsilniejszego miecza, ktory tnie wszystko, jest romantyczna przesada, a wobec plyty lub w pchnieciu prosty miecz mial swoje zalety.