Pistolet skałkowy

Pochodzenie

Pistolet skałkowy wywodzi się z zamka skałkowego udoskonalonego na początku XVII wieku (około lat 1610.) przez Francuza Marina le Bourgeoys, który połączył kilka systemów zapłonu. Krzesząc iskry krzemieniem o stal, mechanizm ten zastąpił zamek lontowy — wymagający noszenia zapalonego lontu — oraz kosztowny zamek kołowy i stał się standardem dzięki prostocie, niezawodności i niskiej cenie. Od połowy XVII do początku XIX wieku był regulaminowym pistoletem armii oraz cywilną bronią do obrony i pojedynku w całej Europie i koloniach, póki kapiszon, odtylcowe ładowanie i metalowy nabój z połowy XIX wieku go nie wyparły.

Cechy

• Jednostrzałowy pistolet skałkowy, zapalany iskrami z krzemienia
• Do przeładowania po jednym strzale (powolne ładowanie)
• Zasięg skuteczny około 15 m, niecelny przez gładką lufę
• Po strzale można odwrócić i użyć jako maczugi
• Godło piratów i kawalerii
• Standardowa broń pojedynku

Opowieści

Kawaleria strzelała jeden raz z bliska tuż przed szarżą i natychmiast przechodziła do szabli lub pałasza, a piraci, by nadrobić jeden strzał, nosili kilka załadowanych pistoletów na sznurach na ciele i strzelali z nich jeden po drugim, nim przeszli do abordażu. Z powodu krótkiego zasięgu liczył się tylko na kilkadziesiąt kroków, i zamiast liczyć na trafienie, stawiano na strzał z bliska oraz efekt huku i dymu. W pojedynku honorowym był bronią ceremonialną: obaj odmierzali umówione kroki, odwracali się i oddawali po jednym strzale. Gdy jedyny strzał był zużyty, odwracano pistolet, czyniąc zeń doraźną maczugę i bijąc ciężką kolbą.

Słabość

Jego największą słabością była jednostrzałowość — po strzale trzeba było przeładować proch, kulę i podsypkę oraz sprawdzić krzemień, więc ładowanie było powolne. Zasięg skuteczny około 15 m był bardzo krótki, a gładka lufa czyniła go niecelnym. Proch podsypowy leżał odsłonięty, więc deszcz lub wilgoć powodowały częste niewypały (podsypka błyskała, lecz broń nie strzelała), a zużyty krzemień czy 'flash in the pan' bywały częste. Silny wiatr mógł nawet zdmuchnąć podsypkę. Te ograniczenia usunęły kapiszon i metalowy nabój XIX wieku.

Znaczenie kulturowe

Pistolet skałkowy jest symbolem epoki żagla i jej piratów oraz kultury pojedynku honorowego. W XVIII i XIX wieku dżentelmeni zmywali zniewagi pojedynkiem, a dobrana para wytwornych pistoletów pojedynkowych była godłem tej kultury honoru — pojedynek Alexandra Hamiltona i Aarona Burra w 1804 roku to słynny przypadek. Zamek skałkowy odcisnął też głębokie piętno na angielszczyźnie: od podsypki, która błyska bez wystrzału, pochodzi 'flash in the pan'; od trzech części broni — lock, stock and barrel — pochodzi 'lock, stock and barrel' (wszystko, w całości); a od pozycji bezpiecznej 'to go off half-cocked' (działać pochopnie).

W popkulturze

Pistolet skałkowy to częsta broń dzieł o piratach i epoce żagla. W filmie Piraci z Karaibów jednostrzałowy pistolet skałkowy, w którym Jack Sparrow przez lata zachowuje jedną kulę, jest ikoną serii, a w grach o piratach, jak Assassin's Creed IV: Black Flag i Sea of Thieves, występuje jako główna broń palna. Musical Hamilton inscenizuje pojedynek Hamilton-Burr jako 'ten paces'. Najczęściej maluje się go jako 'mocny jednym strzałem, lecz powolny w przeładowaniu', by wydobyć napięcie: kiedy zużyć ten jeden strzał.

Ciekawostki

• Zamek skałkowy pozostawił kilka angielskich idiomów. Od prochu podsypowego na panewce (pan), który błyska, gdy broń nie strzela, pochodzi 'flash in the pan' (coś, co na chwilę rozbłyska i schodzi na niczym); od trzech części broni — lock, stock and barrel — pochodzi 'lock, stock and barrel' (wszystko, co do joty).
• Para pistoletów pojedynkowych Wogdona użyta w pojedynku Hamilton-Burr z 1804 roku przetrwała do dziś, a fakt, że kryły ukryty lekki spust (hair trigger), bywał odtąd przedmiotem sporów.
• Pirat Czarnobrody (Edward Teach) słynął z noszenia kilku załadowanych pistoletów na sznurach na piersi — ponieważ każdy strzelał tylko raz, mógł oddać strzał i sięgnąć po następny w walce abordażowej.