Topór bojowy

Pochodzenie

Topor to jedno z najstarszych narzedzi i typow broni, jakich ludzkosc uzywala, od epoki kamienia, a przez epoki brazu i zelaza rozwinal sie w formy wyspecjalizowane do wojny. Topor bojowy, odgaleziony od codziennego topora, dal poczatek formom wlasciwym kazdej cywilizacji: toporowi dunskiemu wikingow i Anglosasow, rzucanej francisce Frankow i sagarisowi swiata scytyjskiego i perskiego. Poniewaz glowice mozna bylo wykonac z malej ilosci metalu i prostego kucia oraz osadzic na drewnianym trzonku, byla tania i szybka w wykonaniu w porownaniu z kosztownym mieczem, tak ze byla szeroko uzywana jako bron zwyklego wojownika, zwlaszcza w spoleczenstwach nordyckich i germanskich, gdzie miecz byl rzadki.

Cechy

• Lekka, szeroka glowica topora przeznaczona wlasnie do wojny
• Wiele odmian, jak topor dunski, franciska i sagaris
• Ostrze o dlugosci okolo 15 do 30 cm, calkowita dlugosc okolo 60 do 120 cm
• Zaczepianie, chwytanie tarczy broda, dolnym rogiem, by ja uniewaznic
• Prostszy i tanszy w wykonaniu niz miecz
• Wladany jedna reka lub dwiema

Opowieści

Sila topora bojowego tkwila w cieciu, ktore skupialo sile na waskim ostrzu. Opuszczony z sila, z ta sila skupiona na jednym punkcie ostrza, rozlupywal tarcze, rozcinal helmy i zadawal glebokie rany. Zaczepianie, ktore bylo wlasna specjalnoscia topora, chwytalo gorny brzeg tarczy wroga dolnym rogiem ostrza, broda, sciagalo go w dol, by zlamac garde, a potem uderzalo w odsloniety luke. Frankowie uzywali franciski, rzucanej salwa tuz przed szarza, by rozproszyc tarcze i szyk wroga, a elitarni gwardzisci wikingow i Anglosasow, huskarlowie, scinali konia i czlowieka razem dwurecznym toporem dunskim.

Słabość

Slabosc topora bojowego rodzi sie z jego budowy sklaniajacej sie ku cieciu. Trudno nim parowac tak precyzyjnie jak mieczem i slabo nadaje sie do prostego pchniecia. Drewniany trzonek grozi przecieciem przez ostrze wroga lub zlamaniem w gwaltownym zderzeniu. Przede wszystkim wielki topor wladany dwiema rekami nie zostawia reki na tarcze, tak ze cialo jest odslonione i bezbronne podczas zamachu. Glowica jest ciezka, tak ze przy chybieniu przejscie do nastepnego ruchu zabiera czas, co latwo pozwala na kontre.

Znaczenie kulturowe

Topor bojowy jest gleboko odcisniety w umysle publicznosci jako symbol wojownika wikinga. Wlocznia byla naprawde czestsza, lecz topor uchodzil za cenna i godlowa bron w nordyckiej kulturze wojownika i tak silnie sie z nia zwiazal: topor swietego Olafa widnieje w herbie Norwegii po dzis dzien. Dalej wstecz, dwusieczny ceremonialny topor cywilizacji minojskiej, labrys, byl swietym symbolem ponad bronia. Topor byl tez, w spoleczenstwach gdzie miecz byl symbolem bogactwa i stanu, praktyczna i uniwersalna bronia, ktora zwykly wojownik mogl wziac w reke.

W popkulturze

Topor bojowy to bron, ktorej nigdy nie brak w dzielach o wikingach i sredniowieczu oraz w fantastyce. Pojawia sie zwykle jako godlowa bron wojownika i berserka w filmach i serialach, jak Wikingowie, oraz w niezliczonych grach, i jako reprezentatywna bron ludow krasnoludzkich. Ogromny wielki topor wladany dwiema rekami lub postac z toporem w kazdej rece jest czesto rysowana. W fikcji jednak topor jest czesto wyolbrzymiany jako nierealistycznie ciezki i ogromny, albo obraz wiking rowna sie topor jest jeszcze bardziej utrwalany, podczas gdy fakt, ze wlocznia byla w rzeczywistosci czestsza, jest ukrywany.

Ciekawostki

• Franciska, rzucany topor Frankow, byla rzucana salwa tuz przed szarza, by zlamac tarcze wroga i rozproszyc jego szyk, i odbijala sie nieregularnie na ziemi, tak ze trudno bylo jej uniknac; niektorzy utrzymuja, ze Frankowie wzieli swa nazwe od tego topora, choc etymologia jest sporna.
• Dwureczny topor dunski byl godlowa bronia elitarnych gwardzistow Anglosasow i ludow nordyckich, huskarlow, i pojawia sie na tkaninie z Bayeux przedstawiajacej bitwe pod Hastings w 1066 roku, gdzie huskarlowie krola Harolda wladali nim przeciw normandzkiej jezdzie.
• Zaczepianie, ktore otwieralo luke przez chwycenie brzegu tarczy wroga dolnym rogiem ostrza, broda, i sciagniecie go w dol, bylo wlasna specjalnoscia topora, a topor, tanszy i latwiejszy w wykonaniu niz miecz, byl bronia zwyklego wojownika w spoleczenstwach nordyckich i germanskich, gdzie miecz byl symbolem stanu; topor swietego Olafa pozostaje w herbie Norwegii dzis.