Wiatr

Sylfida — Niższy duch wiatru

Sylfida (francuskie Sylphide, angielskie Sylphid, lacinskie sylphida) to decydujaca kanoniczna adaptacja malego Sylfa lub mlodego Sylfa wprowadzonego jako 'sylphid' w linii 50 Piesni 1 satyrycznego poematu Lok porwany (The Rape of the Lock) (rozszerzone wydanie 5 piesni z 1714 r.) Alexandra Pope'a (Alexander Pope, 1688-1744) opublikowanego w Anglii 4 maja 1712 r. Etymologia laczy lacinskie Sylphus (Sylf, duch powietrza) Paracelsusa z 1566 r. z grecko-lacinskim zdrobnialym-zenskim sufiksem -ida — decydujace kanoniczne slownictwo — a ikonografia przedstawia eleganckiego, lekkiego ducha z malymi skrzydlami podobnymi do skrzydel motyla lub wazki w bialym stroju. Decydujacy kanon to balet La Sylphide prawykonany w Operze Salle Le Peletier w Paryzu 12 marca 1832 r. — skomponowany przez Jean-Madeleine'a Schneitzhoeffera, w choreografii Filippa Taglioniego, z Marie Taglioni w roli glownej — ustanawiajac decydujace pochodzenie baletu romantycznego XIX wieku jako pierwsze przedstawienie na palcach w historii baletu. Nowela z 1822 r. Trilby, ou le Lutin d'Argail francuskiego pisarza Charlesa Nodiera (Charles Nodier, 1780-1844) to decydujace zrodlo libretta baletu z 1832 r., a wersja dunska prawykonana w Krolewskim Teatrze w Kopenhadze 28 lipca 1836 r., w choreografii Augusta Bournonville'a (1805-1879) i skomponowana przez Hermana Severina Lovenskiolda, to decydujacy dunski kanon baletu zachowany do 2024 r.

Ariel · Sylfida · Minervar — Król Duchów Wiatru

Ariel (angielskie Ariel, hebrajskie Ariel ('lew Boga' lub 'poslaniec Boga'), lacinskie Ariel) to duch powietrza w ostatniej solowej sztuce Burza z 1611 r. angielskiego dramaturga Williama Shakespeare'a (1564-1616), wierny sluga czarnoksieznika Prospera, ktory w niewidzialnej postaci swobodnie rozkazuje burzom, iluzjom i muzyce — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac ducha powietrza literatury angielskiej. Etymologia wywodzi sie z hebrajskiego Ariel ('lew Boga' lub 'poslaniec Boga') — alternatywnej nazwy Jerozolimy w Izajasza 29,1-2 Starego Testamentu — a w europejskim mistycyzmie kabalistycznym XIV-XVI wieku Ariel zostal skanonizowany jako aniol elementu powietrza (Powietrze) wsrod siedemdziesiat dwoch aniolow Shem HaMephorash, decydujaco zapisany w Ksiedze 3 De Occulta Philosophia Libri Tres niemieckiego mistyka Heinricha Corneliusa Agrippy (1486-1535) z 1533 r. Decydujacy kanon to sztuka Shakespeare'a Burza, premiera 1 listopada 1611 r. w Palacu Whitehall w Londynie, Anglia (opublikowana w First Folio Tom 1 z 1623 r.) — fabula, w ktorej Ariel, uwieziony w sosnie przez wiedzme Sycorax przez dwanascie lat, jest uratowany przez Prospera i zwiazany do sluzby mu przez dwanascie lat w zamian za obietnice wolnosci (Akty 1.2 do 4) — jest decydujacym kanonem ducha powietrza literatury angielskiej. Sylf Ariel w wierszu satyrycznym Porwanie kosmyka z 1714 r. Alexandra Pope'a (1688-1744) rozszerzyl XVIII-wieczny kanon ducha powietrza literatury angielskiej, a kanon Air Elemental i Sylf z Monster Manual D&D z 1977 r. Gary'ego Gygaxa z TSR w USA jest decydujaca kanoniczna ikonografia ducha powietrza nowoczesnego fantasy RPG.

Dżinn · Syllairon — Wyższy duch wiatru

Dzinn (arabskie Jinn, angielskie Jinn lub Djinn) to kanoniczna ikonograficzna postac duchowej istoty mitologii arabsko-islamskiej, zamieszkujacej miedzy ludzmi a aniolami (mala'ika). Etymologia wywodzi sie z arabskiego rdzenia J-N-N (oznaczajacego 'ukryty, niewidzialny') i jest kanonicznym slownictwem z etymologicznym pokrewienstwem do lacinskiego genius (duch opiekunczy). Decydujacy kanon tekstowy to kanon Sury al-Dzinn (Rozdzial 72 'Dzinny') Koranu (Qur'an) objawionego prorokowi Mahometowi (Muhammad, ok. 570-632) przez aniola Gabriela ok. 610-632 n.e. — w ktorym Dzinny slysza objawienie Mahometa i przechodza na islam — decydujacy kanon, a kanon wersetu 56 Rozdzialu 51 tego samego Koranu — 'Nie stworzylem Dzinnow i ludzi tylko, aby mnie czcili' — to decydujacy kanon celu istnienia Dzinnow. Decydujacy zachodni kanon to kanon Lampy Aladyna i Rybaka i Dzinna z Alf Layla wa-Layla (Tysiac i Jednej Nocy, One Thousand and One Nights) skompilowanej w dynastii mameluckiej arabskiej Syrii i Egiptu w XIV-XV wieku, a francuskie tlumaczenie Les Mille et une Nuits (12 tomow w sumie) francuskiego orientalisty Antoine'a Gallanda (1646-1715) z 1704-1717 r. decydujaco ustanowilo zachodni kanon Dzinna, a Dzin (dubbingowany przez Robina Williamsa) z animowanego filmu Disneya Aladyn, wydanego 25 listopada 1992 r. w USA, to decydujace kulminacyjne dzielo globalnego kanonu Dzinna XX wieku.

Sylf · Shuriel · Sylaphe — Pośredni duch wiatru

Sylf (lacinskie Sylphus, angielskie Sylph, francuskie Sylphe) to decydujacy kanoniczny duch powietrza (Aer) wsrod czterech duchow-elementow w posmiertnym lacinskim traktacie z 1566 r. Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (Liber de Nymphis, Sylphis, Pygmaeis et Salamandris) szwajcarskiego lekarza-alchemika Paracelsusa (Theophrastus Bombastus von Hohenheim, 1493-1541). Etymologia to lacinskie Sylphus, ukute przez Paracelsusa jako zlozenie greckiego silphe (silphe, 'motyl, cma') i lacinskiego sylvestris ('lesny'), a ikonografia przedstawia Sylfa wolnego i przezroczystego ze skrzydlami podobnymi do skrzydel wazki lub motyla. Satyryczny poemat Lok porwany (The Rape of the Lock) brytyjskiego poety Alexandra Pope'a (Alexander Pope, 1688-1744) opublikowany w Londynie 4 maja 1712 r. (rozszerzone wydanie 5 piesni z 1714 r.) ustanowil decydujacy angielski literacki kanon, w ktorym dusze kobiece staja sie sylfami po smierci i chronia dziewice, a balet La Sylphide prawykonany w Operze Salle Le Peletier w Paryzu 12 marca 1832 r. (skomponowany przez Schneitzhoeffera, w choreografii Filippa Taglioniego, z Marie Taglioni w roli glownej) stal sie pierwszym przedstawieniem na palcach w historii baletu, ustanawiajac decydujacy XIX-wieczny kanon baletu romantycznego.

Hermes · Bóg podróży, handlu, złodziei i posłaniec

Hermes (starogreckie Hermes, lacinskie Mercurius) to decydujacy kanoniczny bog poslancow, podrozy, handlu, zlodziei, hazardu, retoryki i granic wsrod 12 bogow olimpijskich greckiej mitologii oraz decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, ktora jako syn Zeusa (Zeus) i Mai (Maia, najstarsza z Plejad), urodzila sie w jaskini na gorze Kyllene (Kyllene) — w dniu swoich narodzin — wynalazla lutnie (lyra) ze skorupy zolwia — i ukradla 50 swietych krow Apolla (Apollon). Etymologia greckie Hermes wywodzi sie od herma (herma, 'stos kamieni, kamien graniczny') — decydujace kanoniczne slownictwo, a pseudonimy Argeifontes (Argeiphontes, 'zabojca Argosa'), Diaktoros (Diaktoros, 'przewodnik'), Psychopompos (Psychopompos, 'przewodnik dusz') i Soter (Soter, 'zbawca') to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Hymny Homeryckie (Homeric Hymns) Nr 4 — Hymn do Hermesa — 580 wersow z okolo VII-VI wieku p.n.e. — decydujacy kanon narodzin Hermesa, wynalezienia lutni i kradziezy bydla Apolla — i Teogonia (Theogony) wersy 938-939 Hezjoda z okolo VIII-VII wieku p.n.e. — decydujacy kanon narodzin Hermesa jako syna Zeusa i Mai.

Paimon · Dziewiąty z 72 duchów Salomona — Król sztuk i wiedzy

Paimon (lacinskie Paimon, angielskie Paimon) to potezny krol 9. rangi sposrod 72 demonow w Ksiedze 1 grymuaru z XVII wieku — decydujacy kanon — Maly Klucz Salomona (Lemegeton Clavicula Salomonis) — Ars Goetia (Ars Goetia) — dowodzacy 200 legionami (legiony) demonow — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Pseudonimy — Paimaim, Krol Paimon (King Paimon), Krol Wielblądów, Krol Sztuk i Nauk — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Paimona w Pseudomonarchia Daemonum (Pseudomonarchia Daemonum) Johanna Weyera (Johann Weyer) z 1563 r. i decydujacy kanon krola 9. rangi 72 demonow w Ksiedze 1 Ars Goetia (Ars Goetia) Malego Klucza Salomona (Lemegeton Clavicula Salomonis) z XVII wieku. Decydujacy kanon grymuaru Paimona w The Magus (The Magus) Francisa Barretta (Francis Barrett) z 1801 r. w Anglii, i decydujacy kanon artystyczny ikonografii Paimona przedstawiajacej koronowanego mezczyzne na wielblądzie w Dictionnaire Infernal (Dictionnaire Infernal) Collina de Plancy (Collin de Plancy) z 1863 r., i decydujacy kanon kinowy XXI wieku 'Hail Paimon' w filmie Dziedzictwo. Hereditary (Hereditary) (w rezyserii Ariego Astera (Ari Aster), A24) wydanym w USA 8 czerwca 2018 r.

Hwanung· Koreański bóg nieba Ojciec Danguna

Hwanung (Hanja Hwanung) to niebianski bog mitologii koreanskiej — decydujacy kanon, syn Hwanina (Hwanin), niebianskiego boga, i ojciec Danguna Wanggeoma (Dangun Wanggeom) — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, ktora zstapila do swiata ludzi i zalozyla boskie miasto Sinsi (Sinsi). Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo Hwan ('jasnosc') + Ung ('samiec, bohater'), a pseudonimy Cheonwang ('Niebianski krol'), Hwanung Cheonwang (Hwanung Cheonwang), Sinung ('boski bohater') i Ungsang (Ungsang) to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to Samguk Yusa (Pamietniki Trzech Krolestw) Tom 1 'Gi-i (Dziwne wydarzenia)' rozdzial 'Stary Joseon Wanggeom Joseon' z okolo 1281 r. — 7. roku krola Chungnyeola z Goryeo — autorstwa mnicha Iryeona (1206-1289) — decydujacy kanon, w ktorym nieslubny syn Hwanina, Hwanung, poprosil o rzadzenie swiatem ludzi, a jego ojciec Hwanin spojrzal w dol na gore Samwi-Taebaek (Samwi-Taebaek) i okreslil ja jako miejsce, gdzie mozna 'szeroko korzystac ludziom (Hongik Ingan)', i dal Hwanungowi trzy Cheonbuin (Pieczecie niebianskie) i 3000 zwolennikow do zstapienia. Jewang Ungi (Piesni Cesarzy i Krolow) Tom 2 Yi Seunghyu (Yi Seunghyu, 1224-1300) z 1287 r. — 13. roku krola Chungnyeola z Goryeo — to decydujacy kanon.

Gryf · Legendarny lew-orzeł — Mityczne stworzenie z cechami orła i lwa

Gryf (Griffin, Gryphon, greckie gryps, lacinskie gryphus) to zlozona swieta bestia o glowie, skrzydlach i przednich konczynach orla oraz tulowiu, tylnych konczynach i ogonie lwa, wcielajaca krola nieba zlaczonego z krolem ziemi. Najwczesniejsze przedstawienia pojawiaja sie okolo 3000 r. p.n.e. w starozytnej Mezopotamii (elamicka Suza) i w Egipcie z okresu Nakada III; sala tronowa Knossos na minojskiej Krecie (okolo 1500 r. p.n.e.) ukazuje gryfy jako strazy krolewskie. Grecka tradycja umieszczala je na dalekiej polnocy Scytii, gdzie wiodly wieczna wojne z jednookimi arimaspami o zloto. W sredniowiecznej Europie gryf stal sie najpopularniejszym godlem heraldycznym, symbolem boskiego krolestwa, sprawiedliwosci oraz, w alegorii chrzescijanskiej, dwoch natur Chrystusa. Czysciec Dantego pokazuje gryfa ciagnacego rydwan Kosciola.

Pegasus · Skrzydlaty Koń — Legendarna istota z mitologii greckiej

Pegaz (greckie Pegasos) jest skrzydlatym koniem mitologii greckiej, urodzonym z krwi Meduzy, gdy Perseusz odcial jej glowe i krew zmieszala sie z piana morska. Jego brat, urodzony w tej samej chwili, to olbrzym ze zlotym mieczem Chryzaor. Teogonia Hezjoda 280-286 wywodzi nazwe z greckiego pege (zrodlo, fontanna), poniewaz piana, z ktorej Pegaz powstal, byla pomyslana jako zrodlo morskie. Bohater Bellerofont, ktoremu Atena dala zlote wedzidlo, ujarzmil Pegaza u zrodla Peirene w Koryncie i wraz z nim zabil Chimere, jego najslynniejszy czyn. Zrodlo Hippokrene (zrodlo konia) na gorze Helikon, swiete dla Muz, mialo wytrysnac tam, gdzie Pegaz uderzyl ziemie kopytem, czyniac go tez emblematem inspiracji poetyckiej. Gdy Bellerofont, stawszy sie dumnym, chcial dosiasc Pegaza, by wzniesc sie na Olimp, Zeus poslal giez, ktory ukasil konia i zrzucil bohatera, ale Pegaz dotarl na Olimp bezpiecznie i stal sie nosicielem piorunow Zeusa. Jest utrwalony na niebie jako konstelacja Pegaza.

Birdfolk · Lud ptaków — rasa szczytów przemierzająca niebiosa

Ptasiludzie (Birdfolk) to humanoidalna rasa ptasia z piorami, skrzydlami i dziobami. Mityczne podlozesiega czterech starozytnych tradycji: bog z glowa sokola Horus starozytnego Egiptu (poswiadczony od palety Narmera z XXXI wieku p.n.e., Muzeum Egipskie w Kairze), olbrzymi ptak Garuḍa wedyjskich Indii (Rigveda Mandala 10, ok. 1500-1200 p.n.e., wierzchowiec Wisznu), japonski Tengu okresu Heian (zapisany w 'Nihon Shoki' z 720 r.) oraz greckie Harpie z 'Teogonii' Hezjoda (ok. 720 p.n.e.) i 'Argonautyki' Apolloniosa z Rodos (III wiek p.n.e.). Standaryzacja D&D zaczyna sie od rasy Aarakocra wprowadzonej przez Gary'ego Gygaxa w 'Dragon Magazine' numer 109 (sierpien 1986) dla kampanii World of Greyhawk, skodyfikowanej w 'Forgotten Realms Adventures' (1989), 'Monstrous Compendium Volume 2' (1990), 'Forgotten Realms Campaign Setting' trzeciej edycji (2000), 'Elemental Evil Player's Companion' piatej edycji (2015) i 'Mordenkainen Presents: Monsters of the Multiverse' (2022). Ptasiludzie mierza od 150 do 180 centymetrow wzrostu, waza od 35 do 50 kilogramow, sa lekkiej i smuklej budowy, i maja skrzydla o rozpietosci szesciu do siedmiu metrow (odmiany orla, sokola, sowy lub papugi), nogi ze szponami zamiast stop, dziob i bystry wzrok orla. Cechy rasowe piatej edycji to +2 Zrecznosc, +1 Madrosc, predkosc latania 15 metrow i szpon jako bron naturalna (1k4). Ich plemienne spoleczenstwa gniazduja na wysokich szczytach gorskich powyzej czterech tysiecy metrow w Andach lub Himalajach, lub w miastach lotniczych unoszonych przez chmury, a ikonografia rozciaga sie na niebieskie plemiona Skypiei w 'One Piece' Eiichiro Ody (od 1997), Arakkoow z 'World of Warcraft' Blizzarda (od 2004), Avenow z 'Magic: The Gathering' (od 1993) i jezdzcow Ikran z 'Avatara' Jamesa Camerona (2009).

Tengu · Japoński yokai gór — mistrz sztuk walki i karzący pychę

Tengu (japonskie tengu, 'niebianski pies') to yokai gor japonskich, przedstawiany z glowa wrony lub czerwona twarza z dlugim nosem, ze skrzydlami na plecach. Mistrz szermierki, sztuk walki i nadprzyrodzonej mocy, tengu wystawia na probe ascetow w gorach lub przekazuje sekretne techniki godnym. Etymologia pochodzi z chinskiego Tian-gou epoki Han ('niebianski pies') z Shanhaijing, ale postac zostala zdecydowanie przeksztalcona w Japonii od VIII wieku. Nihon Shoki z 720 r. odnotowuje pierwsza japonska wzmianke, ale kanoniczna ikonografia skrystalizowala sie w XII w. w Konjaku Monogatari-shu jako awatar zdeprawowanego mnicha. Opowiesci ery Kamakura, takie jak Heike Monogatari, ustalily tengu jako mistrza sztuk walki, przy czym Sojobo z gory Kurama ponoc nauczyl szermierki Minamoto no Yoshitsune. Karasu-tengu z glowa wrony reprezentuje wczesniejsza ikonografie, podczas gdy Daitengu o czerwonej twarzy i dlugim nosie w stroju yamabushi (gorskiego asceta) skrystalizowal sie w okresie Muromachi. Tengu karze dumnych i naucza skromnych.

Quetzalcōātl (nahuatl 'pierzasty waz') to mezoamerykanski bog czczony nieprzerwanie od konca I wieku przed nasza era w Teotihuacan az do upadku imperium aztekow w 1521 roku. Imie laczy 'quetzalli' (mieniace sie pioro ogonowe kwezala wspanialego z lasow mglistych Ameryki Srodkowej) z 'cōātl' (waz), a bostwo przedstawiane jest jako wielki waz okryty tymi zielono-zlotymi piorami. Rzadzi Wenus jako gwiazda poranna, a w postaci boga wiatru Ehēcatl wzywa deszcz. Toltekowie utozsamiali go z kaplanem-krolem Topiltzin-Quetzalcōātlem panujacym w Tollan (dzisiejsza Tula) okolo 935-947; w micie aztekow zostaje oszukany przez mrocznego boga Tezcatlipoca, opuszcza Tollan na wschod przez morze i obiecuje wrocic w roku 'Jednej Trzciny' (Ce Acatl). Gdy Hernán Cortés wyladowal na wybrzezu Zatoki w 1519 roku — roku Jednej Trzciny — cesarz Moctezuma II (1466-1520) odczytal Hiszpana jako powracajacego boga, co zachowal Bernardino de Sahagún (1499-1590) w 'Kodeksie Florenckim' (1545-1590) i Diego Durán w 'Historii' (1581). Najstarszym zachowanym wizerunkiem jest rzezbiona fasada Swiatyni Pierzastego Weza w Teotihuacan, datowana okolo 200 roku n.e.