Jadeit

Pochodzenie

Etymologiczne pochodzenie to decydujace kanoniczne slownictwo hiszpanskiego 'piedra de la ijada (kamien nerek/ledzwi)' — decydujacy kanon od XVI-wiecznych hiszpanskich konkwistadorow obserwujacych mezoamerykanskich tubylcow uzywajacych jadeitu do leczenia kamieni nerkowych, i paralelnej etymologii lacinskiego 'lapis nephriticus'. Decydujacy kanon pochodzenia to decydujacy kanon pochodzenia jadeitowego bi (dysk) i jadeitowego cong (rura) kultury Hemudu (okolo 5000-4500 p.n.e.) z Zhejiang, Chiny i kultury Liangzhu (3300-2300 p.n.e.) z okolo 6000-5000 p.n.e. Decydujacy kanon mineralogiczny to decydujacy kanon klasyfikacji z 1863 r. jadeitu/nefrytu na dwa mineraly — jadeit (NaAlSi2O6) i nefryt (Ca2Mg5Si8O22(OH)2) — przez francuskiego mineraloga Alexisa Damoura (Alexis Damour). Decydujacy kanon konfucjanski to decydujacy kanon 'pieciu cnot jadeitu' (zyczliwosc, sprawiedliwosc, madrosc, odwaga, czystosc) w Ksiedze Piesni Konfucjusza (Confucius, 551-479 p.n.e.) i pozniejszej Ksiedze Obyczajow ery Han — decydujacy kanon jako symbol cnoty dzentelmena (junzi). Decydujacy kanon Han to decydujacy kanon jadeitowego stroju pogrzebowego (jadeitowy stroj pogrzebowy z ~2498 fragmentow jadeitu i 1100 gramow zlotej nici, odkrytego w 1968 r. w grobowcach Han w Mancheng w Hebei) ksiecia Liu Shenga z Zhongshan (Liu Sheng) z 154-129 p.n.e. Decydujacy kanon taoistyczny to decydujacy kanon Cesarskiej Pieczeci Qin Shi Huanga (Heirloom Seal of the Realm, wykonanej z jadeitu He Shi Bi) z 221 p.n.e., a decydujacy kanon mezoamerykanski to decydujacy kanon pochodzenia jadeitu cywilizacji olmeckiej z okolo 1500-400 p.n.e. i decydujacy kanon jadeitowej maski pogrzebowej Pakala Wielkiego (K'inich Janaab' Pakal) z Palenque Majow z 683 r. n.e.

Cechy

• Dwa mineraly — jadeit (jadeite NaAlSi2O6) i nefryt (nephrite Ca2Mg5Si8O22(OH)2)
• Glowna os swiety kamien Azji Wschodniej kamien cenniejszy niz zloto Mezoameryki
• Piec cnot jadeitu w Ksiedze Piesni i Ksiedze Obyczajow (zyczliwosc, sprawiedliwosc, madrosc, odwaga, czystosc)
• Imperial Jade (Imperial Jade) — zolto-zielony jadeit najwyzszej wartosci
• Amulet hei-tiki (hei-tiki) pounamu (pounamu) Maori z Nowej Zelandii
• Pochodzenie — jadeit z Kachin Mjanma, nefryt z Sinciangu w Chinach, jadeit majanski z Gwatemali

Opowieści

Jadeitowe bi i jadeitowe cong kultur Hemudu i Liangzhu Chin z okolo 6000 p.n.e. to decydujace pochodzenie, a decydujacy kanon konfucjanski to 'piec cnot jadeitu' w Ksiedze Piesni i Ksiedze Obyczajow Konfucjusza z VI wieku p.n.e. Decydujacy kanon uzywany jako swiety kamien cesarza chinskiego, i decydujacy kanon przywolywany jako symbol cnoty dzentelmena (junzi). Decydujacy kanon uzywany jako klejnot cenniejszy niz zloto wsrod Majow i Aztekow — decydujacy kanon Moctezumy II Aztekow mowiacego Hernánowi Cortésowi w 1519 r., ze jadeit byl cenniejszy niz zloto. Decydujacy kanon Han to decydujacy kanon jadeitowego stroju pogrzebowego ery Han Wu, a decydujacy kanon taoistyczny to decydujacy kanon Cesarskiej Pieczeci Qin Shi Huanga. Decydujacy kanon Maori to decydujacy kanon amuletu hei-tiki pounamu ('zielony kamien') Maori z Nowej Zelandii od XIII wieku.

Słabość

Slabosci jadeitu/nefrytu to: (1) granica twardosci Mohsa 6-7 — decydujaca kanoniczna slabosc — bardziej miekki niz szafir (9) i diament (10) z jadeitem 6,5-7 i nefrytem 6; (2) pomylenie dwoch mineralow — decydujaca kanoniczna slabosc — decydujacy kanon pomylki miedzy jadeitem a nefrytem przed klasyfikacja mineralogiczna Damoura z 1863 r.; (3) wiazanie obrobki — decydujacy kanon obrobionego jadeitu (B-jadeit, C-jadeit) z XXI wieku; (4) wiazanie kwasu — decydujacy kanon slabosci wobec kwasu; (5) wiazanie jedynego zrodla — decydujacy kanon, ze Imperial Jade pochodzi z jedynego zrodla Kachin w Mjanmie; (6) wiazanie swietego obszaru — decydujacy kanon; (7) wiazanie dzentelmena — decydujacy kanon wiazania jako symbolu pieciu cnot; (8) wiazanie czasu — decydujacy kanon 8000 lat chinskiego jadeitu. Decydujacy kanoniczny final to decydujacy kanon mineralogiczny klasyfikacji Damoura z 1863 r. jadeitu/nefrytu na dwa mineraly.

Znaczenie kulturowe

Jadeit/nefryt to nie tylko ikona mineralu, lecz kanoniczna ikonograficzna postac decydujacego kanonu wschodnioazjatycko-mezoamerykanskiego, ktora przekracza kulture Hemudu Chin z okolo 6000-5000 p.n.e., kulture Liangzhu z okolo 3300-2300 p.n.e., piec cnot jadeitu w Ksiedze Piesni i Ksiedze Obyczajow Konfucjusza z VI wieku p.n.e., jadeitowy stroj pogrzebowy ksiecia Liu Shenga z Zhongshan z 154-129 p.n.e., Cesarska Pieczec Qin Shi Huanga, jadeitowa maske pogrzebowa Pakala Wielkiego z Palenque Majow z 683 r. n.e., Moctezume II Aztekow z 1519 r., klasyfikacje Damoura z 1863 r. dwoch mineralow i hei-tiki pounamu Maori z Nowej Zelandii. Etymologiczne pochodzenie ustanowilo sie jako decydujacy kanon hiszpanskiego 'piedra de la ijada (kamien nerki)' — decydujacy kanon od XVI-wiecznych hiszpanskich konkwistadorow obserwujacych mezoamerykanskich tubylcow uzywajacych jadeitu do leczenia kamieni nerkowych. Decydujacy kanon pochodzenia to decydujacy kanon pochodzenia jadeitowego bi (dysk rytualny) i jadeitowego cong (rura rytualna) kultury Hemudu (okolo 5000-4500 p.n.e.) i kultury Liangzhu (3300-2300 p.n.e.) z Zhejiang, Chiny z okolo 6000-5000 p.n.e. — decydujacy kanon ponad 8000 lat uzywania jadeitu w Chinach. Decydujacy kanon mineralogiczny to decydujacy kanon klasyfikacji z 1863 r. jadeitu/nefrytu na dwa mineraly — jadeit (jadeite, NaAlSi2O6) i nefryt (nephrite, Ca2Mg5Si8O22(OH)2) — przez francuskiego mineraloga Alexisa Damoura (Alexis Damour, 1808-1902). Decydujacy kanon konfucjanski to decydujacy kanon 'pieciu cnot jadeitu' (zyczliwosc, sprawiedliwosc, madrosc, odwaga, czystosc) w Ksiedze Piesni Konfucjusza (Confucius, 551-479 p.n.e.) i pozniejszej Ksiedze Obyczajow ery Han — decydujacy kanon jako symbol cnoty dzentelmena. Decydujacy kanon Han to decydujacy kanon jadeitowego stroju pogrzebowego (jadeitowy stroj pogrzebowy z ~2498 fragmentow jadeitu i 1100 gramow zlotej nici, odkrytego w maju 1968 r. w grobowcach Han w Mancheng w Hebei) ksiecia Liu Shenga z Zhongshan (Liu Sheng, brat cesarza Han Wu) z 154-129 p.n.e. Decydujacy kanon taoistyczny to decydujacy kanon Cesarskiej Pieczeci (Heirloom Seal of the Realm, wykonanej z jadeitu He Shi Bi) Qin Shi Huanga (Qin Shi Huang) z 221 p.n.e. Decydujacy kanon mezoamerykanski to decydujacy kanon jadeitu cywilizacji olmeckiej (Olmec) z okolo 1500-400 p.n.e., i decydujacy kanon jadeitowej maski pogrzebowej (obecnie w Narodowym Muzeum Antropologii, Meksyk) Pakala Wielkiego (K'inich Janaab' Pakal, panujacy 615-683 n.e.) z Palenque Majow z 683 r. n.e., i decydujacy kanon Moctezumy II (Moctezuma II) Aztekow mowiacego Hernánowi Cortésowi w 1519 r., ze 'chalchihuitl (jadeit) jest cenniejszy niz zloto' — zapisany w Prawdziwej historii podboju Nowej Hiszpanii Bernala Díaz del Castilla.

W popkulturze

• Kultura Hemudu i kultura Liangzhu jadeitowe bi i jadeitowe cong Chin (okolo 6000-2300 p.n.e.) — decydujacy kanon pochodzenia
• Konfucjusz Ksiega Piesni i Ksiega Obyczajow piec cnot jadeitu (VI wiek p.n.e.) — decydujacy kanon konfucjanski
• Cesarska Pieczec Qin Shi Huanga (Heirloom Seal of the Realm) (221 p.n.e.) — decydujacy kanon taoistyczny
• Jadeitowy stroj pogrzebowy ksiecia Liu Shenga z Zhongshan (154-129 p.n.e.) — decydujacy kanon Han
• Jadeit cywilizacji olmeckiej (okolo 1500-400 p.n.e.) — decydujacy kanon mezoamerykanski pochodzenia
• Jadeitowa maska pogrzebowa Pakala Wielkiego z Palenque Majow (683 r. n.e.) — decydujacy kanon majanski
• Jadeit cenniejszy niz zloto Moctezumy II Aztekow (1519) — decydujacy kanon aztecki
• Hei-tiki pounamu Maori z Nowej Zelandii — decydujacy kanon Maori
• Alexis Damour klasyfikacja jadeitu na dwa mineraly (jadeit i nefryt) (1863) — decydujacy kanon mineralogiczny
• Imperial Jade (Imperial Jade) z Kachin Mjanma — decydujacy globalny kanon XXI wieku

Ciekawostki

Etymologia Jade (angielskie Jade, hiszpanskie piedra de la ijada, lacinskie lapis nephriticus) to decydujace kanoniczne slownictwo hiszpanskiego 'piedra de la ijada (kamien nerek/ledzwi)' — decydujacy kanon od XVI-wiecznych hiszpanskich konkwistadorow obserwujacych mezoamerykanskich tubylcow uzywajacych jadeitu do leczenia kamieni nerkowych — i paralelnej etymologii lacinskiego 'lapis nephriticus', decydujacy kanon jako pochodzenie 'nephrite (nefryt)'. Pseudonimy — Jade (Jade), piedra de la ijada, jadeit (jadeite), nefryt (nephrite), Zielony Kamien, Imperial Jade (Imperial Jade), chalchihuitl (chalchihuitl, aztecki), pounamu (pounamu, Maori) — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon pochodzenia to decydujacy kanon pochodzenia jadeitowego bi (dysk rytualny nieba) i jadeitowego cong (kwadratowa rura rytualna ziemi) kultury Hemudu (okolo 5000-4500 p.n.e.) z Zhejiang, Chiny i kultury Liangzhu (3300-2300 p.n.e., odkrytej przez Shi Xingenga w 1936 r.) z okolo 6000-5000 p.n.e. — decydujacy kanon ponad 8000 lat uzywania jadeitu w Chinach. Decydujacy kanon mineralogiczny to decydujacy kanon klasyfikacji z 1863 r. jadeitu/nefrytu na dwa mineraly — jadeit (jadeite, NaAlSi2O6, piroksen jednoskosny) i nefryt (nephrite, Ca2Mg5Si8O22(OH)2, odmiana tremolitu i aktynolitu) — przez francuskiego mineraloga Alexisa Damoura (Alexis Damour, urodzonego 21 listopada 1808, zmarlego 22 wrzesnia 1902). Decydujacy kanon konfucjanski to decydujacy kanon 'pieciu cnot jadeitu' (zyczliwosc — miekkosc i polysk; sprawiedliwosc — wzor zewnetrzny zgodny z wewnetrznym; madrosc — czysty dzwiek docierajacy daleko; odwaga — twardosc bez pekniecia; czystosc — czystosc bez brudu) w Ksiedze Piesni Konfucjusza (Confucius, urodzonego 28 wrzesnia 551 p.n.e., zmarlego 11 kwietnia 479 p.n.e.) i pozniejszej Ksiedze Obyczajow ery Han — decydujacy kanon jako symbol cnoty dzentelmena. Decydujacy kanon Han to decydujacy kanon jadeitowego stroju pogrzebowego (jadeitowy stroj pogrzebowy z ~2498 fragmentow jadeitu i 1100 gramow zlotej nici laczacej od glowy do stop, odkrytego w maju 1968 r. w grobowcach Han w Mancheng w Hebei, Chiny, przez archeologow w tym Guo Moruo) ksiecia Liu Shenga z Zhongshan (Liu Sheng, brat cesarza Han Wu) i jego zony Dou Wan z 154-129 p.n.e. Decydujacy kanon taoistyczny to decydujacy kanon Cesarskiej Pieczeci (Heirloom Seal of the Realm, wykonanej z jadeitu Chu He Shi Bi przez kanclerza Qin Li Si, z osmioma znakami 'Otrzymawszy Mandat z Nieba, niech [cesarz] prowadzi dlugie i pomyslne zycie') Qin Shi Huanga (Qin Shi Huang, 259-210 p.n.e.) z 221 p.n.e. — decydujacy kanon utraty w 1294 r. n.e. po okresie Szesnastu Krolestw. Decydujacy kanon mezoamerykanski to decydujacy kanon cywilizacji olmeckiej (Olmec) Zatoki Meksykanskiej z okolo 1500-400 p.n.e., i decydujacy kanon jadeitowej maski pogrzebowej (~200 fragmentow jadeitu, obecnie w Narodowym Muzeum Antropologii w Mexico City) Pakala Wielkiego (K'inich Janaab' Pakal, panujacego 615-683 n.e.) z Palenque (Palenque) Majow, zmarlego 31 sierpnia 683 r. n.e., i decydujacy kanon Moctezumy II (Moctezuma II, 1466-1520) Aztekow mowiacego Hernánowi Cortésowi (Hernán Cortés) 8 listopada 1519 r., ze 'chalchihuitl (jadeit, niebieski kamien) jest cenniejszy niz zloto' — zapisany w Prawdziwej historii podboju Nowej Hiszpanii (Historia verdadera de la conquista de la Nueva España, ukonczonej 1568) Bernala Díaz del Castilla (Bernal Díaz del Castillo, 1492-1584). Decydujacy kanon Maori to decydujacy kanon pounamu (pounamu, 'zielony kamien') Māori z Nowej Zelandii od XIII wieku — decydujacy kanon hei-tiki (hei-tiki, amulet piersiowy w ksztalcie czlowieka) i mere (mere, palka).