Dmuchawka

Pochodzenie

Dmuchawka nie jest wynalazkiem jednej cywilizacji, lecz narzędziem powstałym niezależnie wszędzie tam, gdzie gęsty las wymagał cichego zdobywania drobnej zwierzyny w koronach drzew. W dorzeczu Amazonki używano dmuchawek (cerbatana) długich na 3–4 m ze strzałkami nasączonymi kurarą; Dajakowie z Borneo posługiwali się sumpitanem, często z ostrzem włóczni u wylotu, służącym zarazem do łowów i wojny. W Japonii fukiya zyskało popularny obraz ukrytej broni ninja, a Czirokezi z Ameryki Północnej wyrabiali dmuchawki z trzciny rzecznej miotające niezatrute strzałki z puchu ostu na drobną zwierzynę. To, czy używano trucizny i jak długa była rura, zależało od zwierzyny i roślinności danego regionu.

Cechy

• Długa, wąska rura około 100–300 cm, wystrzeliwana siłą oddechu
• Bez prochu i cięciwy — niemal bez odrzutu i bezgłośna, siłą płuc
• Roślinna trucizna (kurara itp.) na grocie jest właściwym środkiem rażenia
• Zasięg skuteczny około 10–30 m, krótki, lecz celny
• Sumpitan z Borneo, z ostrzem u wylotu, służył też za włócznię
• Groty bywały nacinane, by łamały się w ranie

Opowieści

Jej głównym celem były łowy, nie walka. W lesie deszczowym myśliwy celował w małpy, ptaki i drobne ssaki w koronach i strzelał bezgłośnie, tak że zwierzyna nic nie czuła, póki trucizna się nie rozeszła. Kurara poraża mięśnie oddechowe, więc trafione zwierzę wkrótce spada z drzewa. Na Borneo sumpitan służył także w wojnach międzyplemiennych, łącząc włócznię i dmuchawkę w jednym drzewcu. Cisza i poręczność sprzyjały zasadzce i zaskoczeniu, a w przeciwieństwie do łuku można było celować z gęstych zarośli bez szerokiego ruchu napinania.

Słabość

Bez trucizny lekka strzałka ledwie zabije ptaka czy małe zwierzę i nie przebije ani zbroi, ani grubego skórzanego odzienia. Zasięg jest krótki, a strzałka tak lekka, że wiatr mocno ją znosi; w deszczu lub przy silnym wietrze broń jest niemal bezużyteczna. Każdy strzał wymaga ponownego załadowania i zebrania oddechu, więc szybkostrzelność jest mała, a ponieważ trucizna działa z opóźnieniem, broń nie nadawała się do powalania wielkich zwierząt czy wielu wrogów naraz.

Znaczenie kulturowe

Dmuchawka jest symbolem kultur łowieckich Amazonii i Borneo — więcej niż bronią, zawiera w sobie głęboką wiedzę botaniczną o truciznach i sztukę precyzyjnych łowów. Kurara nanoszona na jej strzałki odcisnęła wielkie piętno na nowoczesnej medycynie: przywieziona do Europy przez dziewiętnastowiecznych badaczy i zbadana pod kątem porażającego mięśnie działania, jej oczyszczony składnik (tubokuraryna) wszedł w latach 40. XX wieku do użytku jako środek zwiotczający mięśnie w operacjach w znieczuleniu ogólnym. W Japonii zaś fukiya utrwaliło się jako popularny obraz skrytej broni ninja, a dziś uprawia się je także jako sport tarczowy ze znormalizowaną rurą o długości 120 cm.

W popkulturze

Dmuchawka powraca w fikcji jako znak trucizny, efektów stanu i skrytobójstwa. W Znaku czterech Arthura Conana Doyle'a Tonga, tubylec z Andamanów, zabija dmuchawką i zatrutymi strzałkami; Śmierć w chmurach Agathy Christie obraca się wokół zatrutej strzałki wystrzelonej w zamkniętej kabinie samolotu; a album o Tintinie Złamane ucho Hergégo pokazuje amazońskie strzałki z kurarą. W grach dmuchawka figuruje na liście broni Dungeons & Dragons obok zatrutych igieł i służy jako broń zadająca efekty stanu w grach akcji o ninja, jak Tenchu, oraz w wielu grach JRPG.

Ciekawostki

• Kurara działa tylko po wniknięciu do krwiobiegu i połknięta jest niemal nieszkodliwa, więc amazońscy myśliwi mogli bezpiecznie jeść mięso zwierzyny ubitej strzałkami z kurarą — właściwość, która później stała się tropem do jej zastosowania w medycynie.
• Składnik kurary (tubokuraryna), który zaczął jako amazońska trucizna do strzał i strzałek, wprowadzono w latach 40. XX wieku jako środek zwiotczający mięśnie w znieczuleniu ogólnym — rzadki przypadek trucizny łowieckiej, która trafiła na nowoczesną salę operacyjną.
• Dmuchawka Czirokezów z Ameryki Północnej obywa się bez trucizny: rury z trzciny rzecznej miotają strzałki z puchu ostu na zające i wiewiórki — tradycja żywa do dziś jako rzemiosło i sport zawodniczy.