Bola

Pochodzenie

Bola to bron lowiecka uzywana od tysiecy lat przez rdzennych mieszkancow poludniowoamerykanskiej Patagonii, Tehuelcze i Mapucze. Na otwartym stepie, pampie, gdzie trudno bylo strzelac z luku, ta bron, ktora owijala nogi zwierzecia uciekajacego z pelna predkoscia i powalala je, byla glownym srodkiem polowania. Stala sie pozniej symbolem poludniowoamerykanskiej kultury kowbojskiej, gdy gauchos z Argentyny, Urugwaju i poludniowej Brazylii przyjeli ja do pasterstwa, zwlaszcza do chwytania bydla. Bola byla uzywana takze na wojnie: armia imperium Inkow ja wystawiala, a zapisano, ze Mapucze uzywali jej, by owinac i powalic nogi koni hiszpanskiej jazdy.

Cechy

• Budowa z dwoch lub trzech obciaznikow z kamienia lub metalu polaczonych sznurami
• Bron chwytajaca, ktora wiruje w locie i owija sie wokol nog
• Obciazniki po okolo 200 do 500 g kazdy, sznury okolo 60 do 100 cm
• Tradycyjna bron lowiecka rdzennych mieszkancow poludniowoamerykanskiej Patagonii
• Godlowe narzedzie pasterskiej kultury gauchos
• Uzywana takze jako bron wojenna przez armie imperium Inkow

Opowieści

Bola jest wirowana nad glowa, by zebrac sile odsrodkowa w obciaznikach, a potem rzucana w nogi uciekajacego zwierzecia lub wroga. Rzucona, bola wiruje w powietrzu, a obciazniki, rozsuniete, owijaja sie wokol nog i swoim pedem krepuja je mocno, by powalic cel. Jej celem jest skrepowac ruch i pojmac, a nie zabic, tak ze nadawala sie do wziecia zywcem szybkiego nandu lub guanako lub do zatrzymania bydla. Na polu bitwy uzywano jej, by owinac nogi konia konnego wroga i zrzucic go. Jej skuteczny zasieg to okolo 15 do 30 m, bron, ktora celowala w nogi celu z dystansu.

Słabość

Bola jest w istocie bronia miotajaca jednorazowego uzytku, tak ze raz rzucona musi byc odzyskana lub ustapic miejsca innej broni. Jej skuteczny zasieg 15 do 30 m jest krotki i nie da sie jej uzyc w walce wrecz, gdy wrog juz sie wdarl. Ruch wirowania nia nad glowa i rzucania wymaga tez nieco miejsca, a do celnego wymierzenia w nogi i sprawienia, by sie owinela, potrzeba znacznej wprawy. Przede wszystkim, bedac wyspecjalizowana w pojmaniu i obezwladnieniu, a nie w bezposrednim zabijaniu, jej granica jest wyrazna jako rozstrzygajacy cios, ktory powala przeciwnika za jednym zamachem.

Znaczenie kulturowe

Bola to symbol poludniowoamerykanskiego gaucho i kultury stepu pampy. To, co bylo pierwotnie bronia lowiecka patagonskich ludow rdzennych, przetrwalo jako narzedzie pasterskie gaucho i jest gleboko wyryte w folklorze i tozsamosci Argentyny i Urugwaju. Epizod, w ktorym Mapucze, stawiajac czolo jezdzie hiszpanskich zdobywcow, owineli i powalili nogi ich koni, jest opowiadany jako przypadek, w ktorym proste narzedzie lowieckie stalo sie bronia przeciw najazdowi. Daleko na polnocy Innuici Arktyki takze lapali ptaki w locie bola z kilku obciaznikow, intrygujacy przypadek, w ktorym dwie niepowiazane kultury niezaleznie stworzyly bron tej samej mysli.

W popkulturze

Bola czesto pojawia sie w dzielach osadzonych w Ameryce Poludniowej lub na pograniczu Zachodu, albo w mediach traktujacych o pierwotnosci i lowach. W grach jest rysowana jako bron krepujaca lub chwytajaca, ktora wiaze stopy wroga, pojawiajac sie jako narzedzie postaci gaucho lub rdzennego mysliwego. Jej prawdziwa natura broni, ktora krepuje ruch, a nie zabija bezposrednio, jest jednak rzadko odwzorowana dokladnie i czesto jest upraszczana do zwyklej rzucanej broni obuchowej. W prawdziwej kulturze gaucho bole, boleadoras, mozna dzis jeszcze ujrzec w wystepach folklorystycznych i pokazach.

Ciekawostki

• Przyrodnik Charles Darwin podczas rejsu Beagle probowal uzyc boli, boleadoras, konno na pampie, lecz przez przypadek owinal nogi wlasnego konia i go powalil, epizod, ktory zapisal z autoironicznym humorem w Podrozy Beagle.
• Bola nie jest bronia, ktora zabija, lecz bronia, ktora chwyta: wirowana nad glowa i rzucona, rozsuniete obciazniki swoim pedem owijaly sie wokol nog uciekajacego nandu lub guanako albo konia bojowego, a Mapucze uzywali jej, by skrepowac nogi koni hiszpanskiej jazdy.
• Bola o trzech obciaznikach, boleadoras, przetrwala od broni lowieckiej patagonskich ludow rdzennych w narzedzie pasterskie gauchos Argentyny, Urugwaju i poludniowej Brazylii i stala sie ich symbolem, a daleko na polnocy Innuici Arktyki takze powalali ptaki w locie bola z kilku obciaznikow.