Lorica segmentata

Pochodzenie

Lorica segmentata pojawila sie w armii rzymskiej okolo poczatku 1 wieku n.e. i byla uzywana jako zbroja legionisty przez jakies dwa stulecia, az do 3. Jej najwczesniejsza forma siega typu Kalkriese z okolic Lasu Teutoburskiego, a pozniej zmienila sie w typy Corbridge i Newstead. Zamiast calkowicie zastapic starsza kolczuge, zbroja ta byla noszona obok niej, a od 3 wieku, w miare jak zmienialy sie organizacja i system zaopatrzenia armii rzymskiej, stopniowo zniknela i ustapila znowu miejsca kolczudze i zbroi luskowej. To znaczy, segmentata byla tylko forma reprezentujaca jeden okres rzymskiej zbroi, a nie tym, co nosily wszystkie epoki i wszystkie rodzaje wojsk.

Cechy

• Kilka zakrzywionych zelaznych plyt, czyli pasow, polaczonych rzemieniami i sprzaczkami
• Ochrona skupiona na tulowiu i ramionach dla mobilnosci
• Mocniejsza przeciw cieciom i strzalom niz kolczuga tej samej wagi
• Rozkladalna na kilka czesci do transportu w marszu
• Przedstawiona w szczegolach na kolumnie Trajana i innych antycznych zabytkach
• Nazwa segmentata to pozniejsze ukucie z 16 wieku

Opowieści

Lorica segmentata byla standardowa zbroja na tulow rzymskiej piechoty legionowej, noszona na grubym pikowanym ubraniu pod spodem. Poziomo zachodzace na siebie zelazne pasy poruszaly sie jakby slizgajac, gdy cialo sie zginalo i prostowalo, tak ze, choc byla ciezka plytowa zbroja, nie krepowala bojowego ruchu legionisty, dobycia i pchniecia mieczem w gestym szyku. Wyposazona razem z helmem i wielka tarcza, scutum, strzegla tulowia mocno przed cieciami i pociskami, a zarazem pozwalala swobodnie walczyc. Bedac zapinana skorzanymi rzemieniami i sprzaczkami, dawala sie wkladac i zdejmowac dosc latwo, a w marszu rozkladano ja na kilka czesci i niesiono na plecach.

Słabość

Slabosc lorica segmentata tkwi w jej zasiegu ochrony i klopocie konserwacji. Okrywajac tylko tulow i ramiona, pozostawiala rece i nogi bez ochrony, a przede wszystkim liczne male okucia, jak skorzane rzemienie, sprzaczki i haczyki, oraz sama skora, korodowaly lub gnily i latwo pekaly, tak ze wymagala czestej konserwacji. Choc czesci byly znormalizowane, zamiast uzywac jednej zbroi w calosci dlugo jak kolczuge, trzeba ja bylo doglada ciaglymi drobnymi naprawami. Ostatecznie, od 3 wieku, ustapila znowu miejsca prostszej, mocniejszej i latwiejszej w utrzymaniu kolczudze i zbroi luskowej.

Znaczenie kulturowe

Lorica segmentata to zbroja, ktora we wspolczesnej wyobrazni ludowej symbolizuje rzymski legion i samo imperium. Postac legionisty w zbroi z pasow obwodowych, wyrzezbiona na plaskorzezbach kolumny Trajana, stala sie obrazem, ktory przychodzi na mysl przy slowach rzymski zolnierz. To jednak nieco upraszcza rzeczywistosc: armia rzymska nosila kolczuge i zbroje luskowa nie mniej w tym samym okresie, a zolnierze pomocniczy nosili zwykle kolczuge; segmentata nigdy nie byla zbroja kazdego rzymskiego zolnierza. To, ze nawet nazwa segmentata zostala ukuta w renesansie, pokazuje, jak powstal obraz rzymskiej zbroi, ktory mamy.

W popkulturze

Lorica segmentata nigdy nie brakuje jako godlowa zbroja legionisty w dzielach o Rzymie. Jest rysowana jako standardowy stroj rzymskiego legionisty w filmie Gladiator, serialu Rzym i grach strategicznych, jak Rome Total War. Jej charakterystyczna forma zachodzacych na siebie poziomych pasow jest uzywana jako znak wizualny, ktory mowi na pierwszy rzut oka, ze to armia rzymska. W fikcji jednak czesto zaklada sie segmentate kazdemu rzymskiemu zolnierzowi bez wzgledu na epoke i rodzaj wojsk, tak ze fakt historyczny, ze kolczuga byla rownie, lub bardziej, powszechna, jest przeslaniany.

Ciekawostki

• Nazwa lorica segmentata, zbroja segmentowa, nie jest antyczna, lecz pozniejszym ukuciem z 16 wieku, a nazwa, ktora Rzymianie faktycznie nadawali tej zbroi, nie zachowala sie.
• Godlowy obraz legionisty w segmentacie pochodzi w duzej mierze z kolumny Trajana (okolo 113 n.e.), lecz prawdziwa armia rzymska nosila kolczuge (lorica hamata) i zbroje luskowa (lorica squamata) nie mniej, a wojska pomocnicze nosily zwykle kolczuge, tak ze segmentata nigdy nie byla powszechna.
• Nasza wiedza o tym, jak ta zbroja byla zbudowana, pochodzi w duzej mierze ze znalezisk archeologicznych, przede wszystkim ze skarbu z Corbridge z rzymskiej Brytanii, ktory dobrze zachowal okucia i pasy i umozliwil dokladna rekonstrukcje (typ Corbridge), podczas gdy wczesniejsze i pozniejsze odmiany zwane sa typami Kalkriese i Newstead.