Przyłbica

Pochodzenie

Basinet uwaza sie za rozwiniecie cervelliere, lekkiego helmu w ksztalcie czaszki noszonego pod helmem garnczkowym w Europie schylku 13 wieku. Z poczatku obejmowal tylko czaszke, lecz schodzil stopniowo na tyl glowy i kark i, zaopatrzony w kolnierz kolczy i przylbice, utrwalil sie jako samodzielny helm bojowy. Poniewaz ciezki helm garnczkowy mocno zaslanial widocznosc i oddech, basinet, ktory widzial i oddychal lepiej, a wciaz byl mocny, szybko zajal jego miejsce, a w konnym turnieju kopijniczym czasem noszono helm garnczkowy na wierzchu tylko na pierwsza szarze. W 15 wieku rozwinal sie w 'wielki basinet' z plytowa oslona szyi zamiast kolczego kolnierza, i z czasem ustapil kunsztowniejszym helmom, jak armet i szlom (sallet).

Cechy

• Spiczasty dzwon uksztaltowany, by cios miecza zesliznal sie
• Zdejmowana, otwierana przylbica, przelaczajaca miedzy widocznoscia a ochrona
• Kolnierz kolczy (aventail) chroniacy szyje i barki
• Lepsza widocznosc i oddech niz helm garnczkowy
• Wiele odmian, jak przylbica psiego pyska (hounskull)
• Standardowy helm rycerza 14 i 15 wieku

Opowieści

Basinet byl standardowym helmem bojowym rycerza schylku sredniowiecza, zakladanym na glowe na pikowany czepiec (czepiec zbrojny). Spiczasty dzwon pozwalal opadajacemu ciosowi zesliznac sie, a zwisajacy ponizej kolnierz kolczy kryl szyje i barki, wypelniajac luke od glowy po barki. Przylbice trzymano zwykle otwarta, by zapewnic widocznosc i oddech w marszu i dowodzeniu, a opuszczano ja w chwili zwarcia z wrogiem, by chronic twarz, uzywajac wedlug sytuacji. Dzieki tej wywazonej praktycznosci noszono ja szeroko przez piechure i rycerzy na rowni, a w konnym turnieju czasem uzywano jej wraz z wiekszym helmem garnczkowym.

Słabość

Slabosci basinetu to odsloniecie przy uniesionej przylbicy i granica kolczego kolnierza. Uniesienie przylbicy dla widocznosci i oddechu zostawialo twarz odkryta, podatna na pchniecie wymierzone w ten otwor. Nawet przy opuszczonej przylbicy pozostawaly waskie szczeliny, jak otwory powietrzne i szpary wzroku, a cienka szpica mogla w nie celowac. Takze kolnierz kolczy kryjacy szyje, bedac z kolczugi, nie mogl calkowicie zatrzymac wstrzasu broni obucha, a sama kolczuga wymagala nieustannej dbalosci przeciw rdzy i pekaniu. Z tych granic rozwinal sie w pozniejszym czasie ku obejmowaniu szyi plyta zamiast kolczugi.

Znaczenie kulturowe

Basinet to helm symbolizujacy wojne schylku sredniowiecza, powszechnie przywolywany w postaciach angielskich i francuskich rycerzy wojny stuletniej. Zwlaszcza przylbica psiego pyska, przez swoj grozny, a zarazem funkcjonalny wyglad, pozostala reprezentatywnym wrazeniem sredniowiecznego helmu. Przejscie od ciezkiego helmu garnczkowego do lzejszego i bardziej praktycznego basinetu dobrze ukazuje bieg rozwoju zbroi schylku sredniowiecza, ktory zaczal wazyc nie sama ochrone, lecz widocznosc, oddech i ruchliwosc razem. Jest dzis jednym z helmow, ktore najczesciej spotyka sie w muzeach i na imprezach rekonstrukcji sredniowiecznej.

W popkulturze

Basinet pojawia sie czesto jako helm rycerza w filmach, dramatach i grach o wojnie stuletniej i schylku sredniowiecza. Zwlaszcza forme z przylbica psiego pyska rysuje sie o groznym wygladzie, pozostawiajac silne wrazenie sredniowiecznego rycerza lub wroga. W grach sluzy czesto jako helm sredniego okresu miedzy helmem garnczkowym a armetem. W fikcji jednak basinet oraz armet i szlom, ktore po nim nastapily, bywaja laczone jako 'sredniowieczny helm', lub pomija sie kolczy kolnierz i upraszcza szyje.

Ciekawostki

• Basinet rozwinal sie z cervelliere, lekkiego helmu w ksztalcie czaszki noszonego pod helmem garnczkowym, i dzieki lepszej widocznosci i oddechowi szybko zastapil helm garnczkowy w polowie 14 wieku.
• Spiczasta przylbica w ksztalcie ryja, zwana 'psim pyskiem' (hounskull), byla funkcjonalnym rozwiazaniem, ktore pozwalalo ostrzu zesliznac sie, a zarazem zapewnialo wentylacje i widocznosc.
• W 15 wieku rozwinal sie w 'wielki basinet' z plytowa oslona szyi zamiast kolczego kolnierza, i z czasem ustapil armetowi i szlomowi.