Peridyn
Peridini · Istota wyimaginowana — Nie istnieje naprawdę
Peryton to zlozona istota wyobrazona wprowadzona jako kanoniczny wpis przez Jorge Luisa Borgesa i Margarite Guerrero w ich Manual de zoologia fantastica (1957). Ma cialo i glowe jelenia oraz ciemne pierzaste skrzydla ogromnego ptaka, lecz jego najbardziej osobliwa cecha jest to, ze cien rzucany w sloncu nie jest jego wlasnym: jest cieniem czlowieka. Borges przedstawia wpis cytujac fikcyjny rekopis arabskiego lekarza z XVI w. z Fezu i fikcyjny fragment Sybilli erytrejskiej przechowywany w Rawennie, z ktorych wynika, ze Peryton byl niegdys czlowiekiem i dopiero po zabiciu smiertelnika zyskuje prawo do rzucania wlasnego cienia. Rozszerzone wydanie z 1967 r., El libro de los seres imaginarios, przetlumaczone na angielski w 1969 r. przez Normana Thomasa di Giovanniego, utrwalilo Perytona w literaturze fantastycznej; w 1983 r. Gary Gygax skanonizowal go jako potwora Dungeons and Dragons w Monster Manual II.
Pochodzenie
Peryton po raz pierwszy pojawia sie w Manual de zoologia fantastica, opublikowanym w 1957 r. w Buenos Aires przez Fondo de Cultura Economica, wsrod okolo osiemdziesieciu hasel wspolautorstwa Borgesa i Margarity Guerrero. Borges wprowadza istote cytujac jako zrodla fikcyjny rekopis arabskiego lekarza z XVI w. z Fezu i fikcyjny fragment Sybilli erytrejskiej przechowywany w Rawennie; oba cytaty sa dzis uznawane przez badaczy za borgesowskie pseudo-zrodla, technike ktora rozwinal juz w Tlon Uqbar Orbis Tertius (1940), Fikcjach (1944) i Alefie (1949). Rozszerzone wydanie El libro de los seres imaginarios ukazalo sie w 1967 r. i zostalo przetlumaczone na angielski w 1969 r. przez Normana Thomasa di Giovanniego jako The Book of Imaginary Beings. W 1983 r. Gary Gygax wlaczyl Perytona do Dungeons and Dragons Monster Manual II, kanonizujac go dla gry fabularnej.
Cechy
- Cialo, nogi i glowa jelenia oraz ciemne pierzaste skrzydla wielkiego ptaka
- Rzuca w sloncu nie wlasny cien lecz cien czlowieka
- Musi zabic czlowieka aby zdobyc wlasny cien
- Podrozuje w stadach; pokojowy po swoim jednym zalozycielskim zabojstwie
- Wedlug cytatu byl niegdys czlowiekiem i zostal przemieniony
- Zamieszkuje niewskazana wyspe za wielkim morzem
Opowieści
Od oryginalu z 1957 r. Peryton jest emblematem latynoamerykanskiej literatury fantastycznej, wymieniany w dzielach i wykladach Ursuli K. Le Guin i Italo Calvino. Angielskie tlumaczenie z 1969 r. rozpowszechnilo go w swiecie anglojezycznym, a Monster Manual II z 1983 r. skanonizowal go dla gry fabularnej, po czym przedostal sie do kart Magic: The Gathering, do bestiariusza serii Wiedzmin i licznych niezaleznych dodatkow do gier fabularnych. Wpis Perytona jest tez regularnie cytowany w studiach literackich i kursach pisania jako paradygmatyczny przyklad borgesowskiej techniki pseudo-zrodla.
Słabość
Krotki wpis Borgesa nie przypisuje formalnego drapieznika. Konstytutywne ograniczenie jest wewnetrzne: gdy Peryton zabije jednego czlowieka i zdobedzie cien tego smiertelnika jako wlasny, nigdy nie zaatakuje innego, wiec juz okrwawiony Peryton przestaje zagrazac podroznikom. Pozniejsze gry fantasy, poczynajac od ujecia Dungeons and Dragons z 1983 r., rozszerzyly to o mechanike ataku, kostki trafien i podatnosci na bronie posrebrzane lub poswiecone; sa to rozszerzenia gier, nie material oryginalny Borgesa. Sama koncepcja cienia pozostaje najglebsza slaboscia: Peryton odciety od swiatla slonecznego i niezdolny do rzucania zapozyczonego cienia zostaje sprowadzony do wedrujacego widma samego siebie.
Znaczenie kulturowe
Peryton to wiecej niz bestia z fantasy; to podrecznikowy przypadek borgesowskiej techniki kanonizowania istot wyobrazonych za pomoca fikcyjnych zrodel. Proroctwo Sybilli erytrejskiej, ze Peryton zburzy Rzym, to zoologiczna wersja apokryficznych historii przewijajacych sie przez opowiadania Borgesa od lat czterdziestych. Manual z 1957 r. zywil fale realizmu magicznego lat szescdziesiatych, a kanonizacja w 1983 r. w Dungeons and Dragons przeniosla Perytona z biblioteki Borgesa na stol do gry. Wpis jest regularnie badany w kursach literatury i studiow nad grami jako modelowy przypadek cytowania pseudo-zrodlowego.
W popkulturze
Jorge Luis Borges i Margarita Guerrero, Manual de zoologia fantastica (1957) — pierwsza publikacjaBorges, El libro de los seres imaginarios (1967) — wydanie rozszerzoneNorman Thomas di Giovanni, The Book of Imaginary Beings (1969) — tlumaczenie angielskieGary Gygax, Dungeons and Dragons Monster Manual II (1983) — kanon gry fabularnejJohn Clute i John Grant, The Encyclopedia of Fantasy (1997) — wpis kanonicznyMagic: The Gathering — rozne karty Peryton w wielu dodatkachSeria gier Wiedzmin — wpis Peryton w wewnetrznym bestiariuszu